Każdy pracownik zatrudniony na podstawie umowy o pracę ma prawo do urlopu wypoczynkowego. Jego wymiar jest ściśle powiązany ze stażem pracy. Od 2026 roku zaszły istotne zmiany w sposobie naliczania stażu, co wpływa na uprawnienia urlopowe wielu osób.
Wymiar urlopu wypoczynkowego
Pracownikowi przysługuje 20 dni urlopu wypoczynkowego, jeśli jego staż pracy wynosi mniej niż 10 lat. Natomiast, jeżeli staż pracy przekracza 10 lat, pracownik ma prawo do 26 dni urlopu wypoczynkowego.
Ważne jest, że niewykorzystany urlop w danym roku kalendarzowym nie przepada. Wolne dni mogą zostać przeniesione na kolejny rok, jednak nie można ich przekładać w nieskończoność. Urlopu niewykorzystanego musisz udzielić pracownikowi najpóźniej do dnia 30 września kolejnego roku kalendarzowego.
Urlop na żądanie jest integralną częścią urlopu wypoczynkowego, a jego wykorzystanie zmniejsza ogólny wymiar przysługujących dni wolnych. Pracownik powinien zgłosić chęć skorzystania z urlopu na żądanie najpóźniej w dniu, w którym chciałby go wykorzystać, przed rozpoczęciem pracy. Pracodawca musi potwierdzić przyjęcie wniosku i wyrazić zgodę na udzielenie urlopu.
Staż pracy - co się na niego składa?
Staż pracy to nie tylko lata przepracowane na etacie. Do jego naliczania wliczane są również okresy nauki, jeśli kończyły się one uzyskaniem określonych kwalifikacji. Do stażu pracy wliczane są okresy sprzed wejścia w życie ustawy, pod warunkiem ich właściwego udokumentowania.
Nowelizacja Kodeksu pracy, która obowiązuje od 1 stycznia 2026 r., rozszerzyła katalog okresów wliczanych do stażu pracy dla celów nabywania prawa do świadczeń i uprawnień pracowniczych. Od 1 stycznia 2026 r. do stażu pracy wliczane są m.in.:
- Okresy zatrudnienia na podstawie umowy o pracę.
- Okresy nauki, zgodnie z programem nauczania szkoły lub uczelni, zakończone odpowiednim świadectwem, zaświadczeniem lub dyplomem. Nie sumuje się okresów ukończenia poszczególnych szkół.
- Inne formy aktywności zawodowej.
Ponieważ wymiar urlopu zależy od długości stażu pracy, część osób, które wcześniej pracowały np. na umowę zlecenie, nie mogła skorzystać z 26 dni urlopu wypoczynkowego. Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozpatrzył do tej pory ponad 228 tys. wniosków o wydanie zaświadczenia ws. dodania do stażu pracy okresów innych niż zatrudnienie na podstawie umowy o pracę.
Informowanie pracownika o wymiarze urlopu
Pracodawca ma obowiązek informować pracownika o warunkach zatrudnienia, w tym o wymiarze urlopu wypoczynkowego. Informacja ta powinna być przekazana w formie pisemnej lub elektronicznej i powinna zawierać:
- Zasady ustalania i przyznawania urlopu wypoczynkowego.
- Konkretny wymiar urlopu, jeśli jest on możliwy do ustalenia.
- W przypadku, gdy wymiar urlopu nie jest jeszcze znany, należy wskazać przepisy prawa pracy, które regulują tę kwestię, a informacja powinna być zindywidualizowana.
Pracodawca musi również informować pracownika o każdej zmianie wymiaru urlopu wypoczynkowego.
Urlop w przypadku zmian wymiaru etatu lub zmiany pracodawcy
Jeśli pracownik przechodzi z pełnego etatu na jego część, urlop, którego nie wykorzystał przed zmniejszeniem etatu, jest mu udzielany zgodnie z warunkami obowiązującymi przed zmianą. Pracownik wykorzystuje u poprzedniego pracodawcy urlop wypoczynkowy proporcjonalnie do dnia zakończenia stosunku pracy.
Informacje o wykorzystaniu urlopu wypoczynkowego przez pracownika, którego zatrudniasz w trakcie roku kalendarzowego, są zawarte w świadectwie pracy poprzedniego pracodawcy. Jeśli takiego nie wydano, należy zażądać od pracownika oświadczenia o wymiarze i wykorzystaniu urlopu wypoczynkowego u poprzedniego pracodawcy.
Jeśli pracownik wykorzystał większą liczbę dni urlopu wypoczynkowego niż przysługująca mu proporcjonalnie do okresu zatrudnienia u poprzedniego pracodawcy, a bezpośrednio po rozwiązaniu umowy rozpoczyna pracę w Twojej firmie, należy uwzględnić wykorzystany urlop wypoczynkowy.
Jeśli bezpośrednio po wygaśnięciu lub rozwiązaniu umowy nawiązujesz z pracownikiem kolejną umowę o pracę, nie musisz wypłacać mu ekwiwalentu za niewykorzystany urlop. Wyjątek przewidziany w art. 171 § 3 Kodeksu pracy pozwala jednak na niewypłacenie ekwiwalentu za niewykorzystany urlop, jeśli pracownik i pracodawca ustalą, że dni te zostaną udzielone przy kolejnym zatrudnieniu u tego samego pracodawcy.
Wynagrodzenie za urlop
Za urlop wypoczynkowy pracownik otrzymuje wynagrodzenie takie samo, jakie otrzymałby, gdyby pracował. W przypadku, gdy wynagrodzenie za pracę ma zmienne składniki, np. zależne od wyników, a ich wysokość znacznie się waha, można wydłużyć okres, z którego wyliczana jest średnia, maksymalnie do 12 miesięcy.
Po ustaleniu podstawy wymiaru wynagrodzenia urlopowego oblicza się wysokość wynagrodzenia za godzinę, dzieląc podstawę wymiaru przez liczbę godzin pracy pracownika w okresie, dla którego została ustalona podstawa.
Webinar Państwowej Inspekcji Pracy | odc. 4: wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy
Odpowiedzialność pracodawcy
Pracodawca, który nie dopilnuje terminów związanych z udzielaniem lub rozliczaniem urlopu wypoczynkowego, może zostać ukarany grzywną w przedziale od 1 tys. do 30 tys. zł. Pracodawca ma obowiązek udzielić pracownikowi urlopu wypoczynkowego w roku kalendarzowym, w którym nabył do niego prawo.
Możesz zobowiązać pracownika do wykorzystania przysługującego urlopu w okresie wypowiedzenia. Ekwiwalent za niewykorzystany urlop należy wypłacić w terminie wypłaty wynagrodzenia.
tags: #czy #nalezy #sie #staz #niewykorzystany #urlop