Renta rodzinna to świadczenie, które ma na celu zapewnienie wsparcia finansowego członkom rodziny osoby zmarłej. Istnieje możliwość pobierania renty rodzinnej jednocześnie z pracą na umowę zlecenie, jednak wiąże się to z pewnymi zasadami dotyczącymi limitów dochodów. Szczególną grupą uprawnionych są uczniowie i studenci, dla których przepisy przewidują pewne udogodnienia.
Kto ma prawo do renty rodzinnej?
Na rentę rodzinną z ZUS mogą liczyć członkowie rodziny zmarłego, który w chwili śmierci miał ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, albo spełniał warunki do ich przyznania. Renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby zmarłej, która w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury, w tym emerytury pomostowej, oraz prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy. Jeżeli nie miała ona ustalonego prawa do tych świadczeń, to wystarczy, że spełniała warunki do ich przyznania. Do renty rodzinnej uprawniona jest także rodzina osoby, która w chwili śmierci pobierała zasiłek przedemerytalny, świadczenie przedemerytalne lub nauczycielskie świadczenie kompensacyjne. W takiej sytuacji uznaje się, że spełniła wówczas warunki konieczne do uzyskania renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.
Ustawa wyraźnie wskazuje, którzy członkowie rodziny zmarłego mogą liczyć na rentę. To przede wszystkim dzieci własne, dzieci małżonka albo dzieci przysposobione do ukończenia 16. roku życia. Jeśli dziecko uczy się w szkole, prawo do renty przysługuje do ukończenia 25. roku życia, przy czym jeśli 25 lat kończy na ostatnim roku nauki, okres pobierania renty rodzinnej wydłuża się do zakończenia nauki.
Świadczenie mogą otrzymać także małżonkowie zmarłego, jednak w ich przypadku warunek jego uzyskania podlega pewnym obostrzeniom. W chwili śmierci męża wdowa (przepisy stosuje się również w stosunku do wdowca) musi mieć ukończone 50 lat lub być niezdolna do pracy. Jeśli tego warunku nie spełnia, musi wychowywać co najmniej jedno z dzieci, wnuków lub rodzeństwa uprawnionych do renty, które nie ukończyły 16 lat. Jeśli przynajmniej jeden z tych warunków wdowa spełni w ciągu pięciu lat od śmierci męża, również otrzyma świadczenie.
Prawo do renty rodzinnej przysługuje również małżonce i małżonkowi rozwiedzionemu, o ile ma ustalone prawo do alimentów określone w wyroku sądu lub w ugodzie sądowej. Małżonce rozwiedzionej przysługuje również prawo do renty rodzinnej, o ile między małżonkami była zawarta indywidualna umowa.
Do renty rodzinnej mają prawo również:
- Wnuki i rodzeństwo - przyjęte co najmniej na rok przed śmiercią na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności.
- Inne dzieci - przyjęte co najmniej na rok przed śmiercią na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności, z wyjątkiem dzieci, które były wychowywane i utrzymywane w ramach rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka.
- Małżonek (wdowa lub wdowiec), który do dnia śmierci pozostawał we wspólności małżeńskiej, jeżeli:
- w chwili śmierci małżonka miał ukończone 50 lat lub był niezdolny do pracy;
- wychowuje co najmniej jedno z dzieci, wnuków lub rodzeństwa uprawnionych do renty rodzinnej po zmarłym współmałżonku, które nie ukończyło 16 lat, a jeśli uczy się w szkole - 18 lat;
- sprawuje pieczę nad dzieckiem całkowicie niezdolnym do pracy i do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolnym do pracy, uprawnionym do renty rodzinnej;
- ukończył 50 lat lub stał się niezdolny do pracy już po śmierci współmałżonka, lecz nie później niż 5 lat od jego śmierci albo od zaprzestania wychowywania dzieci.
Wdowa lub wdowiec, który nie spełnia tych warunków i nie ma źródła utrzymania, ma prawo do renty rodzinnej przez rok od śmierci współmałżonka lub przez okres uczestniczenia w zorganizowanym szkoleniu kwalifikującym do wykonywania pracy zarobkowej - nie dłużej niż przez 2 lata od śmierci współmałżonka.
Wysokość renty rodzinnej
Wysokość renty rodzinnej uzależniona jest od liczby osób, które są uprawnione do jej pobierania. W przypadku jednej osoby renta wypłacana jest w wysokości 85% świadczenia, jakie pobierał zmarły. Jeśli są to dwie osoby, to 90% świadczenia, a przy trzech osobach - 95% świadczenia. Wówczas renta jest proporcjonalnie dzielona pomiędzy te osoby.
Podstawą obliczenia emerytury ustalanej według nowych, zreformowanych zasad, jest kwota zwaloryzowanych składek na ubezpieczenie emerytalne zewidencjonowanych w ZUS od 1 stycznia 1999 r. Kwota najniższej renty rodzinnej określona została w ustawie emerytalnej. Kwota ta podwyższana jest przy zastosowaniu wskaźnika waloryzacji świadczeń, w terminach waloryzacji świadczeń. Gwarancją podwyższenia renty rodzinnej do kwoty najniższej renty rodzinnej objęta jest wyłącznie łączna kwota renty rodzinnej przysługująca wszystkim uprawnionym. Do kwoty najniższej renty rodzinnej nie podwyższa się części renty rodzinnej wynikającej z podziału świadczenia w przypadku, gdy do renty uprawniona jest więcej niż jedna osoba.
Praca zarobkowa a renta rodzinna - limity dochodów
Osoba pobierająca rentę rodzinną może pracować, jednak musi pamiętać o limitach dochodów, których przekroczenie może skutkować zmniejszeniem lub zawieszeniem świadczenia. Zasady te dotyczą wszystkich uprawnionych do renty rodzinnej, w tym studentów.
Prawo do emerytury lub renty ulega zawieszeniu lub świadczenia te ulegają zmniejszeniu w razie osiągania przychodu z tytułu działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego. Dotyczy to głównie umów o pracę, umów-zleceń oraz umów agencyjnych, a także innych umów o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy dotyczące zleceń.
Istnieją dwie kwoty graniczne przychodu, które wpływają na wysokość renty:
- Dolna granica: 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. Przekroczenie tej kwoty powoduje zmniejszenie renty o kwotę przekroczenia, nie więcej jednak niż o kwotę maksymalnego zmniejszenia.
- Górna granica: 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. Przekroczenie tej kwoty powoduje zawieszenie renty.
Progi zarobkowe zmieniają się co kwartał (1 marca, 1 czerwca, 1 września i 1 grudnia) każdego roku. W przypadku renty rodzinnej dla jednej osoby maksymalna kwota zmniejszenia wynosi 478,62 zł (stan na 2016 rok).
Jeśli do renty rodzinnej uprawnionych jest więcej osób, to z tytułu przekroczenia granicznych kwot przychodu zmniejszeniu lub zawieszeniu ulega tylko ta część świadczenia, która przysługuje osobie osiągającej dodatkowe przychody.
Wyjątek dla uczniów i studentów
Szczególne zasady dotyczące wpływu dochodów z pracy na rentę rodzinną dotyczą uczniów i studentów do ukończenia 26. roku życia. Osoby te, wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zleceń, nie podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym w ZUS.
W związku z tym, przychody osiągane z takiej umowy co do zasady nie są wliczane do limitu przychodów, od których zależy zmniejszenie lub zawieszenie renty rodzinnej. Jest to istotna ulga dla młodych ludzi, którzy w trakcie nauki chcą dorobić do swojego budżetu.
Przychód z umowy zlecenia zawartej z uczniem lub studentem do 26. roku życia będzie miał znaczenie tylko w sytuacji, gdy uczeń lub student wykonuje umowę zlecenia dla firmy, w której jednocześnie jest pracownikiem.
W przypadku studentów, którzy pobierają rentę rodzinną, należy pamiętać, że status studenta umożliwia utrzymanie pełnej kwoty renty rodzinnej, niezależnie od dochodów z umów-zleceń, pod warunkiem, że umowa ta nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym. Jeśli jednak dziecko osiągnęło 25 lat, będąc na ostatnim roku studiów, prawo do renty rodzinnej przedłuża mu się do zakończenia tego roku edukacji.
Przykład: Karolina, 22-letnia studentka psychologii, pobiera rentę rodzinną po zmarłym ojcu. Podjęła pracę na umowie-zleceniu w kawiarni. Ponieważ jest studentką poniżej 26. roku życia, jej zarobki z umowy zlecenia nie wpływają na wysokość renty, o ile umowa ta nie podlega obowiązkowym składkom.
Przykład: Jakub, 24-letni student informatyki, po śmierci matki otrzymuje rentę rodzinną. Pracuje na umowie-zleceniu jako programista. Jako student pełnoetatowy, jego dochody z umowy zlecenia nie wpływają na wysokość otrzymywanej renty.
Ubezpieczenia społeczne i praca: Ile możesz zarobić w 2025 roku?
Zbieg tytułów do ubezpieczeń a umowa zlecenie
Od 2016 roku obowiązują zmiany przepisów dotyczące zbiegów tytułów do ubezpieczeń. W przypadku emerytów i rencistów, zatrudnionych na podstawie umowy zlecenia, umowa ta w całości podlega obowiązkowym składkom na ubezpieczenie społeczne. Jeśli osoba pobierająca rentę lub emeryturę posiada kilka umów zleceń, wszystkie one podlegają ubezpieczeniom społecznym, do momentu gdy suma wszystkich tytułów do ubezpieczeń nie przekroczy minimalnego wynagrodzenia.
Przy ustalaniu tytułów do ubezpieczenia nie uwzględnia się przychodu z tytułu renty lub emerytury.
Przykład 1: Emeryt, który nie pozostaje w stosunku pracy, jest zatrudniony na podstawie dwóch umów zleceń: Umowa zlecenie A - wynagrodzenie 500 zł, Umowa zlecenie B - wynagrodzenie 1000 zł. Obie umowy stanowią podstawę do ubezpieczeń społecznych, ponieważ ich suma (1500 zł) nie przekracza minimalnego wynagrodzenia (2000 zł w 2017 roku).
Przykład 2: Osoba z przyznanym prawem do renty, niepozostająca w stosunku pracy, pracuje na podstawie dwóch umów zleceń: Umowa zlecenie A - wynagrodzenie 2000 zł, Umowa zlecenie B - wynagrodzenie 2200 zł. Płatnik powinien odprowadzić składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe z umowy A. Umowa B nie stanowi obowiązku do ubezpieczeń społecznych, ponieważ z umowy A rencista uzyskuje wynagrodzenie minimalne.
Odpowiedzialność za odpowiednie odprowadzenie składek spoczywa na płatniku składek. Musi on być pewien, że zleceniobiorca uzyskuje wynagrodzenie minimalne, aby móc zwolnić go z oskładkowania umowy. Samo oświadczenie zleceniobiorcy może nie być wystarczające.
Zleceniobiorca zawsze, na swój dobrowolny wniosek, może zgłosić do ubezpieczeń społecznych również te umowy, które nie stanowią obowiązkowego tytułu do ubezpieczenia.
Obowiązek informacyjny wobec ZUS
Osoba pobierająca rentę rodzinną jest zobowiązana powiadomić ZUS o podjęciu zatrudnienia lub innej działalności zarobkowej. Do końca lutego każdego roku kalendarzowego należy przekazać informacje o dochodach osiąganych w roku poprzednim. W przypadku pracy zarobkowej podczas wakacji przez ucznia lub studenta, należy poinformować organ rentowy o wysokości przychodów. Ostateczne rozliczenie świadczenia następuje po zakończeniu roku kalendarzowego.
W przypadku podjęcia zatrudnienia, należy przedstawić zaświadczenia o zarobkach. Przykładowo, wdowa otrzymująca rentę po zmarłym mężu, pracująca w dwóch zakładach, musi dostarczyć ZUS-owi zaświadczenia o swoich zarobkach.
Dane ZUS wskazują, że w lipcu renta rodzinna pobierało 1,27 mln osób, a jej średnia wysokość wyniosła 1,8 tys. zł. W 2014 roku złożono ponad 99 tys. wniosków o renty rodzinne. Ponad 88% wszystkich rent rodzinnych pobierały kobiety.
Podsumowując, pobieranie renty rodzinnej i praca na umowę zlecenie jest możliwa, pod warunkiem przestrzegania limitów dochodów. Studenci i uczniowie do 26. roku życia mają w tym zakresie pewne ułatwienia, ponieważ przychody z umów-zleceń często nie podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym.
tags: #czy #majac #rente #rodzinna #po #mezu