Strajk jest jednym z narzędzi, za pomocą którego pracownicy mogą dochodzić swoich praw i interesów zbiorowych. Polega on na zbiorowym powstrzymywaniu się od wykonywania pracy w celu rozwiązania sporu dotyczącego tych interesów. Prawa i interesy zbiorowe pracowników reprezentowane są przez związki zawodowe. W sporach z pracodawcą strajk może być stosowany jako środek ostateczny.
Kodeks pracy nie zawiera szczegółowych regulacji dotyczących prawa do wynagrodzenia za udział w strajku. W tym zakresie zastosowanie znajdują przepisy ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych. Zgodnie z nimi, pracownikom nie przysługuje wynagrodzenie za czas udziału w strajku. Dotyczy to również działaczy związkowych, którzy zostali zwolnieni z obowiązku świadczenia pracy w związku z pełnioną funkcją - oni również nie zachowują prawa do wynagrodzenia za czas akcji strajkowej.
Warto zaznaczyć, że pracownicy, którzy nie uczestniczą w strajku, zachowują prawo do wynagrodzenia, nawet jeśli faktycznie nie świadczą pracy. Dotyczy to sytuacji, gdy na przykład inne działy zakładu pracy funkcjonują normalnie, a strajk obejmuje jedynie część załogi.
Uprawnienia pracownika biorącego udział w strajku
Udział w strajku zorganizowanym zgodnie z przepisami ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych wiąże się z pewnymi uprawnieniami pracownika:
- Pracownik nie może zostać pociągnięty do odpowiedzialności dyscyplinarnej za powstrzymywanie się od pracy w ramach strajku. Nie jest to traktowane jako naruszenie obowiązków pracowniczych.
- Pracownik zachowuje prawo do świadczeń z ubezpieczenia społecznego.
- Pracownik zachowuje inne uprawnienia ze stosunku pracy, z wyjątkiem prawa do wynagrodzenia.
- Okres przerwy w pracy spowodowanej strajkiem wlicza się pracownikowi do okresu zatrudnienia w zakładzie pracy.
Aby wesprzeć protestujących pracowników, związki zawodowe mogą tworzyć fundusz strajkowy, z którego wypłacane są rekompensaty dla strajkujących pozbawionych wynagrodzenia. Taki fundusz nie podlega egzekucji.
Urlop bezpłatny a wynagrodzenie
Urlop bezpłatny to sytuacja, w której pracownik zostaje zwolniony z obowiązku wykonywania pracy, a pracodawca z obowiązku wypłacania wynagrodzenia. W trakcie urlopu bezpłatnego stosunek pracy nadal trwa, ale następuje zawieszenie wzajemnych praw i obowiązków stron.
W przypadku urlopu bezpłatnego, aby obliczyć wynagrodzenie za miesiąc, w którym pracownik z niego korzystał, należy:
- Podzielić miesięczną stawkę wynagrodzenia przez liczbę godzin przypadających do przepracowania w danym miesiącu.
- Pomnożyć wynik przez liczbę godzin nieobecności pracownika w pracy z powodu urlopu bezpłatnego.
- Odjąć tak obliczoną kwotę od miesięcznej stawki wynagrodzenia.
Zgodnie z art. 80 Kodeksu pracy, wynagrodzenie przysługuje za pracę wykonaną. Za czas niewykonywania pracy pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia tylko wtedy, gdy przepisy prawa pracy tak stanowią.
Wynagrodzenie za pracę płatne raz w miesiącu wypłaca się z dołu, niezwłocznie po ustaleniu jego pełnej wysokości, nie później jednak niż w ciągu pierwszych 10 dni następnego miesiąca kalendarzowego (art. 85 K.p.). Jeśli pracodawca wypłacił pracownikowi wynagrodzenie za miesiąc, w którym ten korzystał z urlopu bezpłatnego, pracownik powinien liczyć się z obowiązkiem zwrotu wynagrodzenia za czas nieświadczenia pracy, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej.
W przypadku nauczycieli, którzy otrzymują wynagrodzenie wypłacane z góry, potrącenia za czas niewykonywania pracy z powodu strajku lub urlopu bezpłatnego dokonuje się w następnym miesiącu, bez zgody pracownika. Jeśli pracodawca nie dokona potrącenia w kolejnym miesiącu, może to zrobić dopiero po uzyskaniu zgody pracownika.
Warto pamiętać, że sposób wyliczenia wynagrodzenia w sytuacji korzystania z urlopu bezpłatnego powinien być zgodny z prawem. W przypadku wątpliwości, pracownik może zwrócić się o pomoc do Państwowej Inspekcji Pracy.
Obliczanie potrąceń za strajk
Ustalając wynagrodzenie za czas strajku, należy podzielić stawkę wynagrodzenia przysługującą za dany miesiąc przez liczbę godzin wynikającą z czasu pracy, który był do przepracowania w danym miesiącu. Następnie uzyskany wynik mnoży się przez liczbę godzin nieobecności pracownika z powodu strajku, a tę kwotę odejmuje od wynagrodzenia miesięcznego.
Przykład obliczenia wynagrodzenia za czas strajku:
Pracownik we wrześniu 2022 roku wziął udział w akcji strajkowej trwającej 10 dni. Jego wynagrodzenie zasadnicze wynosi 5500 zł brutto, a do tego otrzymuje premię regulaminową w wysokości 600 zł brutto. Zakładając, że we wrześniu było 176 godzin pracy, a pracownik był nieobecny przez 80 godzin:
- Obliczenie stawki godzinowej: (5500 zł + 600 zł) / 176 godzin = 34,66 zł/godzinę.
- Obliczenie potrącenia za czas strajku: 34,66 zł/godzinę * 80 godzin = 2772,80 zł.
- Wynagrodzenie za miesiąc strajku: 6100 zł - 2772,80 zł = 3327,20 zł brutto.
W przypadku, gdy pracownik otrzymuje dodatki (np. stażowy, motywacyjny, funkcyjny, premię prowizyjną), za czas strajku mogą być potrącone tylko te dodatki, które bezpośrednio wiążą się z wykonywaną w danym miesiącu pracą.
Ważne aspekty prawne
Decyzja o udziale w strajku powinna być świadoma. Pracownik powinien zdawać sobie sprawę, że za czas powstrzymywania się od pracy nie będzie mu przysługiwało wynagrodzenie. Korzyści wynikające z wynegocjowania lepszych warunków zatrudnienia czy płacy mogą przewyższać ryzyko chwilowego pozbawienia wynagrodzenia.
Przepisy Kodeksu pracy, a także ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych, wyczerpująco regulują kwestie związane z potrąceniami z wynagrodzenia za czas nieświadczenia pracy, w tym za okres strajku czy urlopu bezpłatnego. W sytuacjach nieuregulowanych przepisami prawa pracy, zastosowanie mogą mieć przepisy Kodeksu cywilnego, jednak w kontekście potrąceń za strajk i urlop bezpłatny, prawo pracy jest wystarczające.
Co jest potrącane z mojej wypłaty? Potrącenia z wypłaty + podatki od wynagrodzeń
tags: #czy #do #potracen #strajk #traktujemy #jak