Prowadzenie działalności gospodarczej w branży architektonicznej często wiąże się z koniecznością zrozumienia specyfiki praw autorskich i ich wpływu na wynagrodzenie. Wielu architektów zastanawia się, czy mogą skorzystać z preferencyjnych zasad rozliczania podatków, takich jak 50% koszty uzyskania przychodów. Niniejszy artykuł wyjaśnia zastosowanie tych kosztów w kontekście działalności architekta, analizując przepisy, interpretacje podatkowe oraz realia rynkowe.
Autorskie prawa majątkowe - Podstawa rozliczeń
Prawo do stosowania zryczałtowanych kosztów uzyskania przychodów w wysokości 50% przysługuje twórcom z tytułu korzystania przez nich z praw autorskich, artystom wykonawcom z tytułu korzystania z praw pokrewnych bądź z tytułu rozporządzania przez nich tymi prawami. Rozporządzenie majątkowymi prawami autorskimi umożliwia twórcy zawieranie umów mających na celu przeniesienie praw autorskich. W ten sposób twórca przenosi na nabywcę autorskie prawa majątkowe do stworzonego przez siebie utworu.
Utwór jest chroniony Prawem autorskim, chociażby miał postać nieukończoną. Ochrona z tytułu praw autorskich przysługuje twórcy (np. projektantowi) niezależnie od spełnienia jakichkolwiek formalności. Podstawowe znaczenie dla ochrony autorskiej takiego dzieła ma element twórczego kształtowania zagospodarowanej przestrzeni. Przeniesienie autorskich praw majątkowych na inną osobę polega na tym, że autor utworu (lub osoba posiadająca autorskie prawa majątkowe), przenosi na inną osobę te prawa do tego utworu. Strony mogą przewidzieć w umowie o prace projektowe przeniesienie na inwestora autorskich praw majątkowych do projektu. Przeniesienie własności egzemplarza utworu (np. projektu budowlanego) nie jest równoznaczne z przejściem autorskich praw majątkowych do utworu z projektanta na inwestora. Przy udzieleniu licencji, autorskie prawa majątkowe nie przechodzą na inną osobę i w dalszym ciągu należą do twórcy. Osoba ta może korzystać z utworu w ramach udzielonej licencji. W umowie przejścia lub upoważnienia do korzystania z autorskich praw majątkowych należy wskazać jakich pól eksploatacji dotyczy. Pola eksploatacji to sposoby korzystania z utworu. Przeniesienie majątkowych praw autorskich może dotyczyć tylko pól eksploatacji znanych w chwili zawarcia umowy. Jeżeli w przyszłości pojawi się nowa technologia pozwalająca na rozpowszechnianie utworu, to wymagane będzie podpisanie stosownego aneksu do umowy, rozszerzającego jej zakres o nowe pole eksploatacji. Przy zawieraniu umowy należy pamiętać o postanowieniach odnoszących wynagrodzenie twórcy do poszczególnych pól eksploatacji, na których następuje przeniesienie lub udzielenie zezwolenia na korzystanie z praw. W umowie należy wyraźnie wskazać czy przeniesienie autorskich praw majątkowych lub udzielenie licencji następuje odpłatnie czy nieodpłatnie. Jeżeli następuje odpłatnie, w treści umowy należy wskazać wysokość wynagrodzenia. Jeżeli nie wynika to z umowy, twórcy przysługuje prawo do wynagrodzenia.
Zbywalne są natomiast autorskie prawa majątkowe. Oznacza to, że można udzielić licencji lub przenieść je na inny podmiot.
Czy architekt może zastosować 50% koszty uzyskania przychodów?
Począwszy od 2018 roku wprowadzone zostały zmiany w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych i ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych, które zgodnie z uzasadnieniem projektu miały na celu uporządkowanie i dodanie nowych dziedzin, w odniesieniu do których podatnicy mogą korzystać z 50% kosztów uzyskania przychodów. Zgodnie ze zmienionym wówczas art. 22 ust. 9b ustawy o PIT wśród zawodów uprawnionych do stosowania 50% kosztów uzyskania przychodów są m.in. architekci.
Przepis dotyczący zryczałtowanych kosztów uzyskania przychodów w wysokości 50% stosuje się bowiem do przychodów uzyskiwanych z tytułu „działalności twórczej w zakresie architektury, architektury wnętrz, architektury krajobrazu, inżynierii budowlanej, urbanistyki, literatury, sztuk plastycznych, wzornictwa przemysłowego, muzyki, fotografiki, twórczości audialnej i audiowizualnej, programów komputerowych, gier komputerowych, teatru, kostiumografii, scenografii, reżyserii, choreografii, lutnictwa artystycznego, sztuki ludowej oraz dziennikarstwa”.
Wraz z wprowadzonymi modyfikacjami w przepisach koszty autorskie wzrosły, a mianowicie mogą być stosowane do wysokości 85 528 zł, a nie jak dotychczas - 42 764 zł.
Zastosowanie kosztów autorskich przy działalności architekta - Wątpliwości i interpretacje
Wiele wątpliwości dotyczących możliwości zastosowania zryczałtowanych kosztów uzyskania przychodów w wysokości 50% pojawia się wśród architektów prowadzących działalność gospodarczą. Niestety, przepisy w tym zakresie skonstruowane są w sposób niedający jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie. Co więcej, organy podatkowe na przestrzeni ostatnich lat prezentowały wykluczające się wzajemnie stanowiska w tej kwestii.
Stanowisko pierwsze: Przychody z działalności gospodarczej
Zgodnie z pierwszym stanowiskiem organów podatkowych w przypadku, gdy dany utwór ma związek z prowadzoną działalnością gospodarczą, przychód uzyskany z tytułu praw autorskich do niego architekt powinien zakwalifikować jako przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej. Uzasadnieniem takiego stanowiska jest fakt, że architekt prowadzący działalność gospodarczą robi to w charakterze zarobkowym, a zatem także stworzenie utworu i przeniesienie praw do niego należy rozpatrywać w tych kategoriach. Nie ma wówczas znaczenia, że samo przeniesienie praw majątkowych związanych z utworem na nabywcę spełnia warunki do uznania przychodu za przychód z praw majątkowych, całą kwotę należności za wykonaną pracę rozliczamy jako przychód z działalności.
Jeżeli usługi świadczone przez przedsiębiorcę na podstawie umowy o dzieło mają taki sam charakter jak te wykonywane w ramach działalności, to przychód z takiej umowy co do zasady kwalifikowany jest do przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej. Zgodnie z art. 22 ust. 12 ustawy o PIT, korzystanie z 50% kosztów z tytułu praw autorskich i pokrewnych jest wyłączone w stosunku do przychodów osiąganych w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Oznacza to, że przedsiębiorca może zastosować zryczałtowane koszty w wysokości 50% tylko wówczas, gdy osiągnie przychód z praw autorskich poza prowadzoną działalnością gospodarczą.
Potwierdzenie powyższego stanowiska, czyli że przychód z umowy z przeniesieniem praw autorskich powinien zostać zakwalifikowany do przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej, znajdziemy w interpretacji indywidualnej z 30 maja 2012 roku (ITPB1/415-276/12/MR) wydanej przez Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy. Interpretacja dotyczy co prawda działalności programistycznej, jednak jej istotą jest przeniesienie praw autorskich, zatem można ją odnieść także do działalności architektonicznej, w której ramach mamy do czynienia z przeniesieniem praw autorskich.
„W przedstawionym we wniosku zdarzeniu przyszłym działalność związana z oprogramowaniem nosi znamiona pozarolniczej działalności gospodarczej w świetle przytoczonej powyżej ustawowej definicji, spełniając wszystkie jej przesłanki. Wnioskodawca m.in. tworzy nowe podprogramy niewątpliwie we własnym imieniu i na własny rachunek, w sposób ciągły (powtarzalny i stały). Wypełnia również kryterium zorganizowania w ramach podmiotu określonego administracyjnoprawnie, uczestniczącego w obrocie gospodarczym. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, iż wskazane we wniosku podprogramy (kody źródłowe) zostaną wytworzone w ramach prowadzonej działalności gospodarczej jako jej efekt, towar. Natomiast majątkowe prawa autorskie do tych podprogramów (kodów źródłowych), wchodzące w skład majątku przedsiębiorcy mogą być w niej wykorzystywane, gdyż łącznie z innymi składnikami przedsiębiorstwa służą realizacji określonych działań gospodarczych. Tak więc, rodzaj aktywności Wnioskodawcy w postaci działalności polegającej m.in.”
Stanowisko drugie: Przychody z praw majątkowych
Drugie stanowisko, które prezentują organy podatkowe, to kwalifikowanie przychodów autorskich uzyskiwanych przez przedsiębiorców jako przychody z praw majątkowych. Zgodnie z tym stanowiskiem przychód uzyskany z umowy z przeniesieniem praw autorskich należy rozliczać jako pochodzący ze źródła „przychody z praw majątkowych”. Nie ma wówczas znaczenia, czy dana czynność związana jest z prowadzoną pozarolniczą działalnością gospodarczą, czy nie.
Powyższe stanowisko, czyli możliwość zakwalifikowania przychodów z umowy z przeniesieniem praw autorskich do przychodów z praw majątkowych, potwierdzone zostało m.in. w interpretacji indywidualnej z 7 maja 2013 r. (nr IBPBI/1/415-175/13/BK) wydanej przez Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach.
5 marca 2014 r. w związku z rozbieżnościami w stanowiskach prezentowanych przez organy podatkowe w odniesieniu do przychodów autorskich Minister Finansów wydał komunikat, w którym wyjaśnił, że osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą uzyskujące przychody np. z tytułu przeniesienia praw autorskich do utworów wytworzonych lub nabytych w ramach tej działalności, powinny rozliczać je jako przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej. Tego typu przychody nie mogą być kwalifikowane do przychodów z praw majątkowych.
Podsumowując, możemy stwierdzić, że rozstrzygnięcie, czy przychody autorskie osiągnięte przez architekta rozliczyć jako przychody z działalności gospodarczej, czy zakwalifikować je do przychodów w praw majątkowych, nie jest łatwe. Stosowanie zryczałtowanych 50% kosztów uzyskania przychodów przez przedsiębiorcę prowadzącego działalność gospodarczą w zakresie architektury może zostać zakwestionowane przez organ podatkowy w razie ewentualnej kontroli, szczególnie biorąc pod uwagę komunikat wydany przez Ministra Finansów. Pamiętajmy jednak o możliwości wystąpienia z wnioskiem o wydanie indywidualnej interpretacji podatkowej, w której należy odpowiednio uargumentować swoje stanowisko. Jeżeli przedsiębiorca nie złoży wniosku o wydanie takiej interpretacji w odniesieniu do jego konkretnego przypadku, bezpieczniej będzie uznać przychód autorski architekta za przychód firmowy.
Realna wartość pracy architekta
Choć prawo dopuszcza stosowanie 50% kosztów uzyskania przychodów, warto przyjrzeć się, jak rzeczywista wartość pracy architekta jest postrzegana na rynku. "Nie bez powodu mówi się, że architekci to jedni z najlepiej zarabiających specjalistów na polskim rynku. W zależności od formy zatrudnienia, ich dochody mogą wynosić nawet 10.000 złotych „na rękę”."
Jednak rzeczywistość bywa bardziej złożona. "W Polsce zawód architekta jest trochę jak elegancka witryna sklepu z ręcznie robionymi butami: wszyscy podziwiają, zachwycają się kunsztem, pytają o detale, a potem i tak wchodzą do sieciówki po najtańsze trampki." Wielu młodych architektów porzuca biura projektowe i przechodzi "na drugą stronę" - do deweloperów, gdzie mogą liczyć na stałe, dużo wyższe wynagrodzenie i mniej stresu, lub zupełnie rezygnuje z zawodu architekta.
Ile zarabia architekt?
Zarobki architekta budowlanego w Polsce zależą od kilku kluczowych czynników: doświadczenia, lokalizacji, specjalizacji oraz formy zatrudnienia.
- Umowa o pracę: od 6.000 złotych brutto (junior) do nawet 11.000 złotych brutto (senior).
- Umowa zlecenie: od 7.000 złotych brutto do 12.000 złotych brutto.
- Umowa o dzieło: od 8.000 złotych brutto do 13.000 złotych brutto.
- Własna działalność: zarobki rzędu 20.000 - 30.000 złotych brutto miesięcznie, po odjęciu kosztów ok. 10.000 - 20.000 złotych „na rękę”.
Doświadczenie jest kluczowe - różnica między juniorem a seniorem jest prawie dwukrotna. Lokalizacja również ma znaczenie: architekt w dużym mieście (np. Warszawie) może zarabiać nawet o 30% więcej niż w mniejszym mieście. Rodzaj projektów jest kolejnym czynnikiem: specjaliści od projektów komercyjnych i przemysłowych mogą zarabiać kilkukrotnie więcej niż ci skupiający się na projektach mieszkaniowych.
Warto zauważyć, że zarobki architektów IT, korporacyjnych czy oprogramowania mogą być znacznie wyższe w sektorze technologicznym, ale wymagają zupełnie innego profilu kompetencji.
Jak prowadzić swoje biuro projektowe, aby zarabiać więcej. | Agnieszka Konieczna [Biznes Architekta]
Podsumowanie i przyszłość zawodu
Kwestia rozliczania przychodów autorskich przez architektów jest złożona i wymaga uwzględnienia obowiązujących przepisów, interpretacji podatkowych oraz specyfiki prowadzonej działalności. Choć ustawa przewiduje możliwość stosowania 50% kosztów uzyskania przychodów, praktyka pokazuje, że warto upewnić się co do swojej sytuacji, najlepiej poprzez uzyskanie indywidualnej interpretacji podatkowej.
Z drugiej strony, rynek architektoniczny w Polsce zmaga się z problemem niedostatecznego doceniania wartości pracy architekta. Brakuje formalnych regulacji dotyczących zawodów zaufania publicznego, co prowadzi do presji cenowej i problemów z ustaleniem godziwego wynagrodzenia. Pomysły na wprowadzenie minimalnego wynagrodzenia dla architektów, choć budzą kontrowersje, mogą stanowić krok w kierunku poprawy sytuacji.
Pomimo wyzwań, zawód architekta nadal oferuje możliwości rozwoju i satysfakcji z tworzenia przestrzeni. Kluczem do sukcesu jest ciągłe podnoszenie kwalifikacji, zdobywanie nowych certyfikatów, poszerzanie zakresu usług oraz strategiczne podejście do prowadzenia własnej działalności lub budowania kariery w strukturach firmowych.
tags: #architekt #wynagrodzenie #praw #autorskich