Umowa zlecenia jest jedną z najpopularniejszych form zatrudnienia w Polsce. Charakteryzuje się większą elastycznością niż umowa o pracę, co czyni ją atrakcyjną dla wielu osób, w tym studentów i osób poszukujących dodatkowego źródła dochodu. Zrozumienie jej specyfiki, praw i obowiązków obu stron jest kluczowe dla prawidłowego funkcjonowania na rynku pracy.
Czym jest umowa zlecenie?
Umowa zlecenie to umowa cywilnoprawna, której zasady reguluje Kodeks cywilny. Na jej podstawie zleceniobiorca zobowiązuje się do wykonania określonej czynności prawnej lub usługi na rzecz zleceniodawcy. W przeciwieństwie do umowy o pracę, zleceniobiorca nie jest pracownikiem w rozumieniu Kodeksu pracy, a jego prawa wynikają bezpośrednio z treści umowy oraz przepisów Kodeksu cywilnego. Umowa ta nazywana jest umową starannego działania, co oznacza, że zleceniodawca oczekuje zaangażowania i dołożenia należytej staranności, a niekoniecznie konkretnego rezultatu.
Przedmiotem umowy zlecenia jest zobowiązanie zleceniobiorcy do wykonania określonej czynności prawnej (np. usługi) dla zleceniodawcy na warunkach określonych w umowie. Masz obowiązek informować dającego zlecenie o przebiegu wykonywania umowy, a na zakończenie przedstawić sprawozdanie.
Umowa zlecenie jest często zawierana na piśmie pomiędzy zleceniodawcą (firmą zlecającą wykonanie konkretnej pracy) a zleceniobiorcą (osobą wykonującą zlecenie). Nie istnieje jeden obowiązujący wzór takiej umowy. Strony same ustalają, co umowa będzie zawierać.
Najważniejsze cechy umowy zlecenia:
- Charakter cywilnoprawny: Podlega przepisom Kodeksu cywilnego.
- Staranne działanie: Zleceniobiorca zobowiązuje się do dołożenia należytej staranności.
- Brak stosunku pracy: Zleceniobiorca nie jest pracownikiem i nie przysługują mu prawa wynikające z Kodeksu pracy (np. płatny urlop wypoczynkowy).
- Elastyczność: Pozwala na większą swobodę w ustalaniu czasu i miejsca pracy.
Ten rodzaj kontraktu zawiera się np. przy pilnowaniu mienia, roznoszeniu ulotek, uczestniczeniu w akcjach promocyjnych (np. jako hostessa czy promotor przeprowadzający degustacje produktów).
Co powinna zawierać umowa zlecenie?
Podpisując umowę zlecenie, warto wiedzieć, jakie elementy powinny się w niej znaleźć. Wśród nich powinno być oznaczenie stron - zleceniodawcy i zleceniobiorcy. Koniecznie trzeba też określić przedmiot zlecenia oraz ustalić wysokość wynagrodzenia. Jeżeli umowa jest nieodpłatna, wówczas trzeba to zaznaczyć. Forma zapłaty jest opcjonalna, ale warto ją uwzględnić w umowie. Nie zapomnijmy też o podpisach obu stron, ponieważ są one ważnym elementem treści. To wszystko powinno znaleźć się w umowie zlecenie.
Zgodnie z zasadą swobody umów strony mogą swobodnie kształtować łączący je stosunek prawny. Jednak umowa zlecenie powinna mieć pewne stałe elementy. Należą do nich:
- Określenie stron: zleceniodawca i zleceniobiorca.
- Data i miejsce zawarcia umowy.
- Przedmiot umowy: rodzaj świadczonej usługi.
- Czas trwania umowy: okres, na jaki umowa zlecenie została zawarta.
- Wynagrodzenie: stawka lub wysokość wynagrodzenia, zasady i warunki wypłacania.
- Podpisy stron: zleceniodawcy i zleceniobiorcy.
Opcjonalnie w umowie można wskazać: wymagane kwalifikacje, miejsce świadczenia zlecenia, przeniesienie praw autorskich, kary umowne.
Umowa zlecenie - jakie składki należy odprowadzić?
Podpisując umowę zlecenie, pracodawca musi odprowadzać składki na ubezpieczenie rentowe, emerytalne, wypadkowe, opiekę zdrowotną. Jeśli umowa zlecenie stanowi jedyny tytuł ubezpieczenia zleceniobiorcy, to osoba ta musi być objęta obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym i zdrowotnym.
Od umowy zlecenia odprowadzane są składki na ubezpieczenia społeczne do ZUS. Jednak nie każdy zleceniobiorca ma odprowadzane jednakowe składki. Jeśli osoba pracująca na podstawie umowy zlecenia nie pracuje w żadnym innym miejscu, to zleceniodawca odprowadza za nią składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, zdrowotne oraz dobrowolnie chorobowe. Dodatkowo, jeśli osoba wykonująca zlecenie pracuje w siedzibie zleceniodawcy, to jest ona objęta ubezpieczeniem wypadkowym.
W przypadku osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę (z co najmniej minimalnym wynagrodzeniem) i dodatkowo wykonujących zlecenie w innej firmie, to od umowy zlecenia będą odprowadzane już tylko składki na ubezpieczenie zdrowotne.
Zleceniobiorca może mieć kilka tytułów do ubezpieczeń społecznych, np. pracować na podstawie umowy o pracę i jednocześnie na podstawie umowy zlecenie. Do umów zleceń nie mają zastosowania przepisy Kodeksu pracy, czego konsekwencją jest fakt, że wykonawcy zlecenia nie przysługują uprawnienia pracownicze takie jak np. płatny urlop wypoczynkowy. W umowie zlecenie może się jednak znaleźć zapis o wymiarze płatnego urlopu i zasadach jego wykorzystywania. Wszystko zależy od zleceniodawcy.
Ubezpieczenie chorobowe
Ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne i opłacane przez zleceniobiorcę. Opłacanie dobrowolnej składki chorobowej jest możliwe wyłącznie w sytuacji, gdy umowa podlega obowiązkowemu obciążeniu składką emerytalną i rentową. Wymienione świadczenia zleceniobiorca uzyskuje dopiero po tzw. okresie wyczekiwania, czyli 90-ciu dniach nieprzerwanego podlegania pod ubezpieczenie chorobowe.
Zwolnienie z opłacania składek
Zleceniodawca zwolniony jest z odprowadzania składek społecznych za zleceniobiorcę, dopiero w momencie, kiedy zleceniobiorca posiada inne tytuły do ubezpieczenia, których kwota jest równa lub wyższa niż minimalna krajowa. W takim przypadku obowiązkowo opłacana będzie jedynie składka zdrowotna.
W przypadku zatrudnienia studenta, który nie ma ukończonych 26 lat, zleceniodawca nie ma obowiązku zgłoszenia go do ubezpieczeń ZUS.
Umowa zlecenie a emerytura
Umowa zlecenie jest jedną z najpopularniejszych form zatrudnienia w Polsce. Wiele osób z niej korzysta, ponieważ jest to łatwy i szybki sposób na podjęcie pracy. Jednak wiele osób zastanawia się, czy umowa wpłynie na ich emeryturę. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, umowa zlecenie nie wlicza się do stażu pracy, który jest jednym z kryteriów pozwalających na uzyskanie prawa do emerytury. Jednakże, jeśli zleceniobiorca odprowadza składki na ubezpieczenie emerytalne, jego wynagrodzenie z umowy zlecenia może przyczynić się do powstania prawa do emerytury.
Wysokość emerytury zależy od okresu i wysokości odprowadzanych składek na ubezpieczenie emerytalne. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, osoby zatrudnione na podstawie umowy zlecenia są obowiązkowo objęte ubezpieczeniem społecznym, w tym ubezpieczeniem emerytalnym. Oznacza to, że pracodawca ma obowiązek odprowadzania składek na emerytalne ubezpieczenie społeczne dla zatrudnionego na podstawie umowy zlecenia.
Warto jednak zaznaczyć, że zwolnienie z obowiązku opłacania składek społecznych następuje dopiero w momencie, gdy zleceniobiorca posiada inne tytuły do objęcia ubezpieczeniami społecznymi, których podstawa w miesiącu wynosi przynajmniej wartość minimalnego wynagrodzenia. Oznacza to, że w momencie gdy osoba zatrudniona na podstawie umowy zlecenia będzie miała również inne tytuły do objęcia ubezpieczeniami społecznymi, to składki na ubezpieczenie emerytalne z umowy zlecenia przestaną być odprowadzane.
Umowa zlecenie a urlop i zwolnienie lekarskie
Umowy zlecenia regulowane są przez kodeks cywilny, co oznacza, że osoby pracujące na takiej podstawie są pozbawione uprawnień pracowniczych, takich jak np. urlop wypoczynkowy. Mają taką możliwość tylko wówczas, gdy została zapisana w umowie. Zleceniobiorcy nie przysługują również inne prawa wynikające z Kodeksu pracy, takie jak płatne zwolnienie chorobowe.
Każda osoba, która jest ubezpieczona, ma prawo do zasiłku chorobowego, niezależnie od tego, czy jest to ubezpieczenie obowiązkowe czy dobrowolne. W przypadku osób zatrudnionych na umowę zlecenie, zleceniobiorca ma prawo do płatnego zwolnienia lekarskiego, o ile przystąpił do ubezpieczenia chorobowego. W przeciwnym razie zleceniobiorca może złożyć wniosek o takie ubezpieczenie do zleceniodawcy, który jest zobowiązany do rejestracji w ZUS.
Zleceniobiorczynie nie mają takich samych praw, jak pracownice zatrudnione na umowę o pracę, co oznacza, że nie przysługują im uprawnienia, takie jak urlop macierzyński czy wychowawczy. Jedną z największych różnic między umową o pracę a umową-zleceniem w kontekście ciąży jest brak gwarancji utrzymania zatrudnienia. Przyszła mama pracująca na umowie-zleceniu może zostać zwolniona, nawet jeśli umowa jest terminowa i kończy się w trakcie ciąży. Nie ma przepisu, który by ją chronił przed wypowiedzeniem umowy.
Stawka godzinowa i wynagrodzenie
Osoba zatrudniona na podstawie umowy zlecenia ma prawo do minimalnej stawki godzinowej. Od 1 stycznia 2025 roku wynosi ona 30,50 zł brutto za godzinę pracy, a od 1 stycznia 2026 roku będzie to 31,40 zł brutto. Wzrost najniższej stawki godzinowej jest proporcjonalny do wzrostu płacy minimalnej, zatem co roku można liczyć na zmianę w tym zakresie.
W 2022 roku minimalna stawka godzinowa za pracę na umowie zlecenie wynosiła 19,70 zł brutto, co oznacza, że zleceniobiorcy przysługuje minimum 19,70 zł za godzinę pracy. W przypadku umów cywilnoprawnych, takich jak umowa zlecenia, przepisy Kodeksu Pracy nie mają zastosowania, co oznacza, że wymiar czasu pracy nie jest ograniczony. Dzienny czas wykonywania zlecenia zależy od ustaleń między zleceniodawcą a zleceniobiorcą.
Dokładne wyliczenie wynagrodzenia brutto i netto zależy od wielu czynników. W przypadku umowy zlecenia pomiędzy zleceniobiorcą a firmą, w której jest zatrudniony, osoba otrzymująca 22 zł brutto na godzinę otrzyma wynagrodzenie netto wynoszące 17 zł.
W 2022 roku obniżona została również stawka podatku dochodowego (z 17% do 12%), co jest dodatkową korzyścią dla osób pracujących na podstawie umowy zlecenia - „na rękę” zarabiają bowiem nieco więcej niż w ubiegłych latach.
Zalety i wady umowy zlecenia
Zalety dla zleceniobiorcy
- Swoboda pracy: Brak stałego nadzoru, elastyczność w wyborze miejsca i czasu pracy.
- Możliwość wypowiedzenia umowy w dowolnej chwili: Zwykle można rozwiązać umowę z dnia na dzień, o ile nie ustalono inaczej.
- Możliwość powierzenia zlecenia osobie trzeciej: Pod pewnymi warunkami.
- Gwarantowana minimalna stawka godzinowa.
- Dogodna forma zatrudnienia dla osób uczących się: Zwolnienie z niektórych składek ZUS i podatku dochodowego dla osób do 26. roku życia.
Zalety dla zleceniodawcy
- Oszczędność kosztów: Niższe koszty zatrudnienia w porównaniu do umowy o pracę.
- Możliwość wypowiedzenia umowy w każdym czasie: Nawet z dnia na dzień, jeśli nie ustalono okresu wypowiedzenia.
- Brak stosowania przepisów Kodeksu pracy: Brak konieczności przestrzegania np. przepisów dotyczących urlopów czy ochrony przed zwolnieniem.
Wady dla zleceniobiorcy
- Brak ochrony pracowniczej: Brak płatnego urlopu wypoczynkowego, świadczeń chorobowych, ochrony przed zwolnieniem.
- Brak wliczania do stażu pracy: Może wpływać na przyszłą emeryturę.
- Niższa kwota „na rękę” w porównaniu do umowy o dzieło, z uwagi na obowiązkowe składki społeczne.
Umowa zlecenie a ustalenie stosunku pracy
Choć umowa zlecenie jest umową cywilnoprawną, w pewnych sytuacjach może zostać uznana za umowę o pracę. Dzieje się tak, gdy spełnia ona kryteria stosunku pracy, takie jak:
- Wykonywanie pracy w warunkach podporządkowania (podporządkowanie pracodawcy, realizacja poleceń służbowych).
- Praca w określonym miejscu i czasie.
- Bezwzględny wymóg osobistego świadczenia pracy.
Jeśli kontrakt łączący Cię z pracodawcą nosi znamiona stosunku pracy, możesz zwrócić się o rozstrzygnięcie do Państwowej Inspekcji Pracy lub bezpośrednio do sądu pracy.
Zmiany w przepisach dotyczące umowy zlecenia
Od 1 stycznia 2026 roku dojdzie do częściowego zrównania uprawnień pracowników i osób wykonujących pracę na podstawie umów cywilnoprawnych. Okresy pracy na podstawie umowy zlecenia będą wliczane do stażu pracy - dotychczas zaliczano je wyłącznie do okresów składkowych.
Ozusowanie umowy zlecenia od 2025 roku - kluczowe zmiany
Podsumowując, umowa zlecenie może być korzystna zarówno dla zleceniodawcy, jak i zleceniobiorcy. Kluczowe jest jej właściwe dopasowanie do charakteru pracy i potrzeb obu stron, a także świadomość praw i obowiązków wynikających z tego rodzaju umowy.
tags: #co #musze #wiedziec #majac #umowe #na