Struktura zatrudnienia znacząco wpływa na rozwój gospodarki. Jej analiza pozwala m.in. na dostosowanie szkolnictwa do zmian, jakie zachodzą na rynku pracy. Odwrotna struktura zatrudnienia jest w krajach rozwiniętych. Tam najwięcej osób jest zatrudnionych w usługach i to specjalistycznych związanych z opieką zdrowotną, turystyką albo finansami.
Struktura zatrudnienia jest płynna i zależy głównie od czynników ekonomicznych w danym państwie i na świecie oraz rozwoju technologicznego i automatyzacji.
W krajach słabo rozwiniętych zdecydowana większość obywateli pracuje w rolnictwie, reszta jest zatrudniona w przemyśle, a tylko niewielki procent - w usługach.
Struktura zatrudnienia w Polsce na tle świata
W Polsce wzrost udziału zatrudnionych w usługach był szybszy niż na świecie. W 1991 r. w usługach w Polsce zatrudnienie znalazło 38,2 proc. całkowitej liczby zatrudnionych. W 2019 r. udział ten wzrósł do 58,7 proc. Wzrost udziału usług w PKB w naszym kraju między rokiem 1995 a 2019 wzrósł o 8,5 pkt. proc. - z 49,1 proc. do 57,6 proc. Tym samym mocno zbliżył się do poziomu, jaki usługi mają w PKB w krajach wysoko rozwiniętych.
W 2023 r. w usługach pracowało 62,75% wszystkich zatrudnionych, i jest to wzrost o 1,85 p.p. względem 2022 r. Przyjmuje się, że w krajach wysoko rozwiniętych odsetek ten wynosi ok. 70%. W 1995 r. w naszym kraju w sektorze usługowym pracowało 46% wszystkich zatrudnionych, było to 6,7 mln osób. W 2000 r. udział tej dziedziny gospodarki przekroczył 50%, a w 2015 r. wynosił już 57,9% i od tej pory stale rośnie. Takie proporcje świadczą o tym, że Polacy osiągnęli pewien poziom dochodów, a gospodarka się unowocześniła.
Od kilku lat w Polsce najwięcej osób pracuje w usługach - jest to ponad 60%. W przemyśle i budownictwie zatrudnienie znajduje prawie 30%, a w rolnictwie ok. 7,6% (w 2023 r.).
Warto wspomnieć, że spadek zatrudnienia w rolnictwie to też efekt modernizacji. W 1990 r. w rolnictwie zatrudnienie stanowiło aż 30,4%, w 2015 r. było niższe, a w 2023 r. wynosiło już tylko 7,6% i było niższe niż w 2022 r. Powodem takich zmian była migracja ludności ze wsi do miast spowodowana coraz to atrakcyjniejszymi ofertami na pozarolniczym rynku. To z kolei spowodowało brak następców w gospodarstwach rolniczych. Starsi przechodzili na emeryturę, a młodzi nie garnęli się do pracy na roli.
W przemyśle i budownictwie również obserwuje się spadek zatrudnienia. W 2023 r. było zatrudnionych ogółem 29,64% wszystkich pracujących, i jest to mniej o 1,16 p.p. W 1990 r. w przemyśle pracowało 34% zatrudnionych. Wahania są związane upadkiem wielu zakładów włókienniczych, zmniejszeniem zatrudnienia w górnictwie i hutnictwie.
Międzynarodowe porównanie struktury zatrudnienia
Dane Banku Światowego wskazują, że obecnie w usługach pracuje 49% ludności świata. W państwach słabo rozwiniętych udział ten wynosi 26%, w średnio rozwiniętych - 46%, a w wysoko rozwiniętych gospodarczo - 75%.
Największym odsetkiem osób zatrudnionych w usługach w ogólnej liczbie zatrudnionych charakteryzuje się Ameryka Północna (79%). Na drugim miejscu znajdują się: kraje europejskie z dawnymi republikami radzieckimi oraz latynoamerykańskie (odpowiednio: 67% i 65%).
W Unii Europejskiej około 70% społeczeństwa pracuje w usługach, a zatrudnienie w tym sektorze jest szczególnie wysokie w Europie Zachodniej i Północnej. Niższą wartością wskaźnika charakteryzują się kraje Europy Południowej i Rosja. Natomiast najniższą wartość (poniżej średniej dla tej części świata) wskaźnik udziału usług w strukturze zatrudnienia przyjmuje w krajach położonych w słabiej rozwiniętej Europie Środkowej i Wschodniej oraz w krajach byłego ZSRS (poniżej 60%, a nawet poniżej 50% - jak w przypadku Rumunii).
Na Bliskim Wschodzie najwyższą wartością wskaźnika odznaczają się państwa wyżej rozwinięte oraz dynamicznie rozwijające się kraje naftowe. Izrael, Arabia Saudyjska i inne kraje Zatoki Perskiej, gdzie usługi stanowią ponad 70% struktury zatrudnienia.
Natomiast na terenie Afryki Subsaharyjskiej udział usług w strukturze zatrudnienia jest nierzadko niższy niż 40%. Na tym tle wyróżnia się południowa część regionu (głównie RPA i Namibia, która odznacza się ponad 60‑procentowym odsetkiem udziału analizowanego sektora w strukturze pracujących). Cechuje się ona wyższym poziomem rozwoju gospodarczego, w tym zwłaszcza przemysłu i usług.
W krajach Azji Południowej około 30‑40% ludności zajmuje się działalnością usługową, podczas gdy 30 lat temu wskaźnik ten kształtował się na poziomie niemal dwukrotnie mniejszym.
W regionie Azji Wschodniej, Południowo‑Wschodniej, Australii i Oceanii mniej więcej połowa ludności jest zatrudniona w sektorze usług. Jednakże struktura wewnętrzna tej części świata wykazuje silne zróżnicowanie. Znacząco wyższym wskaźnikiem (rzędu 70‑80%) odznaczają się państwa wysoko rozwinięte, takie jak: Australia, Japonia czy Korea Południowa.
Co wpływa na dominację usług w rozwiniętych gospodarkach?
Wraz ze wzrostem udziału usług w PKB w poszczególnych gospodarkach, rosło zatrudnienie w tym sektorze. Z wyliczeń PFR wynika, ze w ciągu ostatnich 30 lat odsetek zatrudnionych w sektorze usług zwiększył się z 34 proc. w 1991 r. do 50,6 proc. globalnie.
Kraje rozwinięte, których gospodarki opierają się głównie na sektorze usług i technologii, czerpią korzyści z niskich kosztów produkcji oraz taniej siły roboczej w krajach rozwijających się.
Dzięki eksportowi usług udało się w Polsce odnotować nadwyżkę w handlu zagranicznym. Udział tego sektora w eksporcie zwiększył się z 14,9 proc. w 1995 r. do 21,9 proc. w roku 2020.
Wśród wymienionych siedmiu regionów największym odsetkiem osób zatrudnionych w usługach w ogólnej liczbie zatrudnionych charakteryzuje się Ameryka Północna (79%) - zatem jest to najwyżej rozwinięta część świata spośród wszystkich wymienionych.
Zatrudnienie w sektorze usług zwiększyło się od ponad 70% w 1991 roku do niemal 80% w 2018 roku w Ameryce Północnej. Najmniejszy wzrost (o ok. 10%) miał miejsce w Ameryce Północnej, gdzie rynek usług jest już w znacznym stopniu nasycony.
W dynamicznie rozwijających się krajach Ameryki Południowej średnia wartość omawianego wskaźnika wynosi obecnie ok. 70%, w przeciwieństwie do Ameryki Środkowej, gdzie nierzadko osiąga wartości poniżej 50%.
Bardzo zróżnicowanym pod tym względem regionem świata jest także Europa wraz z krajami dawnego Związku Radzieckiego. W Unii Europejskiej około 70% społeczeństwa pracuje w usługach, a zatrudnienie w tym usług jest szczególnie wysokie w Europie Zachodniej i Północnej.
Na uwagę zasługują w tym miejscu: Izrael, Arabia Saudyjska i inne kraje Zatoki Perskiej, gdzie usługi stanowią ponad 70% struktury zatrudnienia.
W ostatnim analizowanym regionie Azji Wschodniej, Południowo‑Wschodniej, Australii i Oceanii mniej więcej połowa ludności jest zatrudniona w sektorze usług. Znacząco wyższym wskaźnikiem (rzędu 70‑80%) odznaczają się państwa wysoko rozwinięte, takie jak: Australia, Japonia czy Korea Południowa.
Koncepcja trójsektorowej struktury gospodarczej, jej zmian i prawidłowości rozwoju sektorów (teoria trzech sektorów gospodarki) rozwinięta została w latach 30. XX w. Sektor pierwszy (pierwotny) zajmuje się dostarczaniem nieprzetworzonych dóbr. Sektor drugi obejmuje przemysł wydobywczy, przetwórczy i budownictwo. Razem z sektorem pierwszym stanowi strefę wytwórczą. Z kolei sektor trzeci obejmuje szeroko rozumianą sferę usług. Obecnie wyróżnia się także sektor czwarty (sektor wiedzy) oraz piąty (aktywność gospodarcza podejmowana w innym celu niż osiąganie zysku).
Główne TEORIE rozwoju gospodarczego [AP Human Geo Review — Jednostka 7, Temat 5]
Wśród wymienionych siedmiu regionów największym odsetkiem osób zatrudnionych w usługach w ogólnej liczbie zatrudnionych charakteryzuje się Ameryka Północna (79%) - zatem jest to najwyżej rozwinięta część świata spośród wszystkich wymienionych. Na drugim miejscu znajdują się: kraje europejskie z dawnymi republikami radzieckimi oraz latynoamerykańskie (odpowiednio: 67% i 65%).
Wartościami niższymi niż średnia światowa charakteryzują się trzy regiony: Azja Południowa, Afryka Subsaharyjska oraz Azja Wschodnia, Południowo‑Wschodnia z Australią i Oceanią (odpowiednio: 33%, 34% i 47%).
Największy wzrost liczby zatrudnionych w tym sektorze od początku lat 90. XX w. odnotowano na terenie Azji Wschodniej, Południowo‑Wschodniej, Australii i Oceanii (o ok. 90%), a także w Azji Południowej - zwłaszcza wśród kobiet.
Najmniejszy wzrost (o ok. 10%) miał miejsce w Ameryce Północnej, gdzie rynek usług jest już w znacznym stopniu nasycony. Zatrudnienie w sektorze usług zwiększyło się od ponad 70% w 1991 roku do niemal 80% w 2018 roku.
W dynamicznie rozwijających się krajach Ameryki Południowej średnia wartość omawianego wskaźnika wynosi obecnie ok. 70%, w przeciwieństwie do Ameryki Środkowej, gdzie nierzadko osiąga wartości poniżej 50%. Szczególnie niski odsetek występuje w Haiti (40%) - najbiedniejszym kraju półkuli zachodniej, gdzie ludność utrzymuje się przede wszystkim z rolnictwa.
Bardzo zróżnicowanym pod tym względem regionem świata jest także Europa wraz z krajami dawnego Związku Radzieckiego. W Unii Europejskiej około 70% społeczeństwa pracuje w usługach, a zatrudnienie w tym usług jest szczególnie wysokie w Europie Zachodniej i Północnej. Niższą wartością wskaźnika charakteryzują się kraje Europy Południowej i Rosja. Natomiast najniższą wartość (poniżej średniej dla tej części świata) wskaźnik udziału usług w strukturze zatrudnienia przyjmuje w krajach położonych w słabiej rozwiniętej Europie Środkowej i Wschodniej oraz w krajach byłego ZSRS (poniżej 60%, a nawet poniżej 50% - jak w przypadku Rumunii).
Na Bliskim Wschodzie najwyższą wartością wskaźnika odznaczają się państwa wyżej rozwinięte oraz dynamicznie rozwijające się kraje naftowe. Na uwagę zasługują w tym miejscu: Izrael, Arabia Saudyjska i inne kraje Zatoki Perskiej, gdzie usługi stanowią ponad 70% struktury zatrudnienia. Co ciekawe, w kilku małych krajach naftowych, np. w Kuwejcie czy Katarze odsetek ten zmalał o kilka, a nawet kilkanaście punktów procentowych na rzecz przemysłu (przede wszystkim związanego z wydobyciem i przetwórstwem ropy naftowej).
Natomiast na terenie Afryki Subsaharyjskiej udział usług w strukturze zatrudnienia jest nierzadko niższy niż 40%. Na tym tle wyróżnia się południowa część regionu (głównie RPA i Namibia, która odznacza się ponad 60‑procentowym odsetkiem udziału analizowanego sektora w strukturze pracujących). Cechuje się ona wyższym poziomem rozwoju gospodarczego, w tym zwłaszcza przemysłu i usług. Ponadto RPA zaliczane jest do krajów BRICS.
Jak już wspomniano, kraje Azji Południowej odznaczają się od lat 90. XX w. wysokim tempem wzrostu sektora usługowego w strukturze zatrudnienia. Obecnie w państwach tych około 30‑40% ludności zajmuje się tego typu działalnością, podczas gdy 30 lat temu wskaźnik ten kształtował się na poziomie niemal dwukrotnie mniejszym. Rozwój tego sektora (szczególnie w Indiach) jest dynamiczny, mimo istnienia systemu, który związany jest z brakiem możliwości zmiany grupy społecznej na inną niż ta, w której się urodziło.
W ostatnim analizowanym regionie Azji Wschodniej, Południowo‑Wschodniej, Australii i Oceanii mniej więcej połowa ludności jest zatrudniona w sektorze usług. Jednakże struktura wewnętrzna tej części świata wykazuje silne zróżnicowanie. Znacząco wyższym wskaźnikiem (rzędu 70‑80%) odznaczają się państwa wysoko rozwinięte, takie jak: Australia, Japonia czy Korea Południowa. Pozostałe, słabiej rozwinięte i rozwijające się państwa charakteryzują się niższym poziomem zatrudnienia w sektorze usług, często poniżej średniej dla regionu. Na uwagę zasługują kraje będące monokulturami turystycznymi (np. Guam), gdzie w strukturze zatrudnienia 85% stanowią usługi, jednakże jest to w zdecydowanej większości turystyka oraz obsługa amerykańskich baz wojskowych, ponieważ jest to terytorium zależne USA.
W krajach rozwiniętych gospodarki opierają się głównie na sektorze usług i technologii. Jest to związane z postępem technologicznym, automatyzacją i mechanizacją, a także polityką państwa w zakresie aktywizacji bezrobotnych lub wsparcia danych branż i dziedzin gospodarki.
tags: #dlaczego #w #krajach #dobrze #rozwinietych #jest