Mobbing w miejscu pracy to zjawisko, które dotyka wielu pracowników, nierzadko pozostając w ukryciu z powodu strachu przed konsekwencjami. Zrozumienie jego definicji, objawów i sposobów przeciwdziałania jest kluczowe dla stworzenia zdrowego i bezpiecznego środowiska pracy.
W prawie pracy mobbing oznacza działania, które tworzą wzorzec krzywdzących zachowań. Jednorazowy wybuch nie spełnia tej definicji. Mobbing ma miejsce tam, gdzie widać uporczywe nękanie pracownika oraz stałe zachowania skierowane przeciwko pracownikowi. Mobbing to ciąg powtarzających się i długotrwałych zachowań wobec pracownika, które poniżają, ośmieszają, izolują lub mają na celu wypchnięcie go z zespołu.
Kodeks pracy opisuje zjawisko w sposób, który łatwo odnieść do realnych zdarzeń. Mobbing w Kodeksie pracy to działania wobec pracownika, które trwają długo i są uporczywe. Skutkiem bywa obniżona ocena przydatności zawodowej, ośmieszenie pracownika, izolacja lub wypchnięcie z zespołu. Kodeks pracy definiuje mobbing wprost.
Definicja mobbingu zgodnie z Kodeksem Pracy:
Mobbing oznacza działania lub zachowania dotyczące pracownika lub skierowane przeciwko pracownikowi, polegające na uporczywym i długotrwałym nękaniu lub zastraszaniu pracownika, wywołujące u niego zaniżoną ocenę przydatności zawodowej, powodujące lub mające na celu poniżenie lub ośmieszenie pracownika, izolowanie go lub wyeliminowanie z zespołu współpracowników.
Aby można było mówić o mobbingu, wszystkie powyższe przesłanki muszą zaistnieć jednocześnie. Zachowania mobbingowe wpływają również na samoocenę i zdrowie psychiczne ofiary, obniżając jej zdolność do pracy. To bardzo ważne - bo orzeczenie psychologa, psychoterapeuty lub psychiatry może stać się decydującym dowodem w sprawie o mobbing.
Rodzaje mobbingu
Badacze uporządkowali zachowania mobbingowe w pięć grup. Jeśli te zachowania tworzą wzorzec i trwają, mobbing zazwyczaj ma kierunek. Bywa pionowy, gdy działa przełożony, poziomy, gdy nacisk idzie z grupy rówieśniczej, albo mobbing ukośny, gdy naciska inny dział. Zdarza się też mobbing prosty, gdy jedna osoba zyskuje przewagę nad drugą bez formalnej hierarchii. Z kolei mobbing bierny to powtarzający się stan lekceważenia pracownika poprzez np. Wymagająca rozmowa o rezultatach nie jest przemocą, jeśli trzymamy się faktów i okazujemy szacunek drugiej stronie. Konflikt między dwiema osobami nie jest mobbingiem, jeśli nie zamienia się w psychiczne dręczenie.
Istnieją trzy rodzaje mobbingu w pracy:
- Mobbing pionowy (pochyły/wstępujący): Sprawcą jest przełożony, a ofiarą podwładny lub odwrotnie.
- Mobbing horyzontalny (poziomy): Występuje między pracownikami na tym samym poziomie hierarchii.
- Mobbing ukośny: Sprawcą jest osoba z innego działu, a ofiarą pracownik, który nie jest jej bezpośrednim przełożonym.
Przykłady zachowań mobbingowych
Przykłady zachowań mobbingowych można wymieniać w nieskończoność. Zależą od rodzaju organizacji firmy, typu i miejsca pracy, praktyk zarządzania, cech charakteru stron konfliktu oraz wielu innych. Wśród najbardziej charakterystycznych zachowań mobbera znajdują się:
- Obmawianie, rozsiewanie plotek.
- Nękanie w pracy.
- Ograniczenie możliwości wypowiadania się (np. nagminne przerywanie, niedopuszczanie do głosu).
- Nieuzasadnione krytykowanie.
- Groźby.
- Wyśmiewanie.
- Przydzielanie zbyt trudnych zadań.
- Wydawanie absurdalnych poleceń.
- Ukrywanie istotnych informacji.
- Bierna agresja.
- Pogróżki.
- Szykanowanie.
- Poniżanie.
Terror biurowy to mobbing w typowej postaci. Ale mobbing występuje we wszystkich środowiskach pracy.
Przykłady mobbingu w praktyce:
- Przykład 1: Prezes firmy pojawia się znienacka za plecami pracownic, grozi im palcem, komentuje ich wygląd, a podczas podróży służbowej posunął się do próby molestowania.
- Przykład 2: Nowy ordynator szpitala wytykał pielęgniarce niezdarność i brak kompetencji, nazywał ją „wieśniarą, która nie umie się przywitać”, nie pozwolił jej uczestniczyć w wigilii służbowej i celowo zmieniał grafik dyżurów tak, by za każdym razem pracowała w święto.
- Przykład 3: Komendant policji nie akceptował istnienia związku zawodowego. Podczas odpraw notorycznie wyśmiewał przewodniczącego za działalność związkową. Kiedy pracownik napisał skargę, komendant wszczął przeciw niemu postępowanie dyscyplinarne i zdegradował go.
Warto odróżnić zarządzanie zespołami od rządzenia ludźmi i nadużywania władzy. Lider może naciskać na realizację wysokich standardów pracy i nadal nie naruszać granic współpracownika.
Jak udowodnić mobbing w pracy?
Mobbing zaczyna się zwykle niewinnie. Jest sumą wielu pomniejszych zachowań i uszczypliwości, które - rozpatrywane osobno - łatwo wytłumaczyć „gorszym dniem” lub „kiepskim humorem” przełożonego. Do tego dochodzi zaniżona samoocena ofiary, co sprawia, że udowodnienie mobbingu w pracy może być trudne. Po stronie ofiary leży ciężar udowodnienia, że osoba oskarżona faktycznie dopuściła się mobbingu. Jest to bardzo trudne dla ofiary, ponieważ w efekcie bycia poddawaną mobbingowi, zazwyczaj jest osobą zastraszoną, która nie wierzy we własne siły.
Kluczowe kroki w udowodnieniu mobbingu:
- Dokumentacja: Prowadź dziennik zdarzeń: daty, godziny, miejsca, uczestnicy, słowa, skutki. Zapisuj, kto był świadkiem i czy potwierdzi wersję.
- Świadkowie: Otwarcie sprzeciwiaj się mobbingowi. Powiedz im, że doświadczasz mobbingu i zapytaj, czy w razie konieczności zostaną świadkami w sprawie.
- Pomoc medyczna: Umów się na wizytę do specjalisty i sprawdź, czy Twoje zdrowie psychiczne uległo pogorszeniu. Poproś o stosowne zaświadczenie, a w razie konieczności o zwolnienie lekarskie od lekarza psychiatry.
- Wsparcie: Poszukaj wsparcia wśród rodziny i przyjaciół.
- Zgłoszenie: Zgłoś mobbing w pracy osobie z działu HR lub przełożonemu wyższego szczebla.
- Oficjalna skarga: Złóż pisemną skargę do Państwowej Inspekcji Pracy.
Gromadź wyłącznie to, do czego masz dostęp w zwykłym toku pracy. Nagrania twórz tylko tam, gdzie jest to legalne i uzasadnione obroną praw. Działaj etapami, zaczynając od zabezpieczenia siebie. Ustal, czy możesz porozmawiać bezpośrednio i bezpiecznie.
Przeciwdziałanie mobbingowi w miejscu pracy
Pracodawca ma obowiązek przeciwdziałać zjawisku mobbingu, a pracownik ma prawo do bezpiecznych warunków. Prawo nie jest po to, aby straszyć. Jest po to, aby chronić ludzi i organizacje. Kodeks pracy to punkt odniesienia oraz drogowskaz dla decyzji.
Obowiązki pracodawcy:
- Przeciwdziałanie mobbingowi zgodnie z art. 94³ § 1 Kodeksu pracy.
- Wprowadzenie polityki antymobbingowej w firmie.
- Zapewnienie szkoleń dla pracowników i kadry zarządzającej.
- Budowanie kultury organizacyjnej opartej na szacunku i zaufaniu.
- Ustanowienie jasnych procedur zgłaszania i rozpatrywania skarg.
- Szybka, bezstronna reakcja na zgłoszenia.
Organizacje, w których przemoc w pracy pozostaje bez reakcji, tracą ludzi i zaufanie klientów. Pracowników doświadczających mobbingu dotyka spadek zdrowia psychicznego i zawodowej odwagi. Osób dotkniętych mobbingiem nie przywróci do równowagi samo hasło o kulturze. Pomaga konsekwentna odbudowa i jasne reguły gry.
Szkolenia e – learningowe: Równi w pracy – przepisy prawa o dyskryminacji i mobbingu
Najlepiej działa lekki, ale żywy standard: kanały zgłoszeń, role bez konfliktu interesów i prosty opis kroków. Do tego wzory komunikatów, które ułatwiają rozmowy po incydencie. Firmy korzystają ze szkoleń antymobbingowych lub stopujących przejawy przemocy w miejscu pracy, bo sama polityka nie zmienia zachowań. Na warsztatach ćwiczymy rozmowy, rozpoznajemy zachowania mobbera i porządkujemy decyzje.
Jeśli pracodawca nie podejmie próby zapobiegania działaniom mobbingowym, naraża się na konieczność wypłaty odszkodowania za mobbing - nawet jeśli mobberem jest inny pracownik. Pracownik, który doznał mobbingu, może domagać się od pracodawcy wypłaty odszkodowania lub zadośćuczynienia. Minimalne odszkodowanie za mobbing jest równe wysokości płacy minimalnej.
W wielu sprawach można uniknąć eskalacji, jeśli wcześniej zadziałają procedury antymobbingowe. Najpierw bezpieczeństwo. Osoba, która jest ofiarą mobbingu, zgłasza sprawę do przełożonego lub do HR. Dobrze, aby zgłoszenie opisywało fakty bez ocen i zawierało prośbę o termin informacji zwrotnej. HR przyjmuje zawiadomienie i prowadzi rozmowy z obiema stronami. Komisje antymobbingowe w dużych firmach dają zwiększone poczucie bezstronności. W trudniejszych sprawach pomagają prawnicy i mediatorzy.
Praca powinna dodawać energii, a nie ją odbierać. Jeśli czujesz lęk przed wejściem do biura, coś jest nie tak. Mobbing to nie „twarde zarządzanie”, tylko przemoc. Ten tekst pomoże Ci rozpoznać sygnały i zrobić pierwszy krok do zmiany.
tags: #biurowy #czyli #mobbing