Pierwsze dni, tygodnie i miesiące po porodzie to szczególny czas dla Ciebie, Twojego maluszka i całej Waszej rodziny. Jeśli jesteś zatrudniona na umowę o pracę, w tym czasie przysługuje Ci urlop macierzyński i rodzicielski oraz zasiłek macierzyński. Dzięki takim udogodnieniom możesz w całości poświęcić się opiece nad dzieckiem. Masz też możliwość odpocząć i zregenerować się po ciąży i porodzie.
Urlop macierzyński jest płatną przerwą w aktywności zawodowej należną każdej kobiecie po urodzeniu dziecka, pod warunkiem pozostawania w stosunku pracy. Ten szczególny rodzaj urlopu jest gwarantowany przez polskie prawo i nie można się go zrzec ani z niego zrezygnować. Wykorzystanie pierwszych 14 tygodni urlopu macierzyńskiego przez kobietę jest obowiązkowe - dopiero po tym okresie może ona wrócić do dotychczasowego miejsca pracy.
Urlop macierzyński przysługuje kobietom (lub mężczyznom, o czym wspomnieliśmy w poprzednim akapicie) zatrudnionym na podstawie umowy o pracę. Nie mają do niego prawa świeżo upieczone mamy, które przed porodem pracowały na podstawie umów cywilno-prawnych: umowy zlecenia i umowy o dzieło. Wyjątkiem są sytuacje, kiedy strony zawierają w umowie odpowiednie zapisy, dające kobiecie prawo do płatnej, usprawiedliwionej nieobecności w pracy po urodzeniu dziecka. Prawa do urlopu macierzyńskiego nie nabywasz też, jeśli prowadzisz własną działalność gospodarczą.
Zasiłek macierzyński jest świadczeniem finansowym przyznawanym kobiecie (lub mężczyźnie) w okresie przebywania na urlopie macierzyńskim i rodzicielskim. Jest on wypłacany przez ZUS (bezpośrednio albo za pośrednictwem pracodawcy, jeśli zatrudnia on ponad 20 pracowników), dlatego należy się wyłącznie mamom, które przed porodem były objęte ubezpieczeniem chorobowym.
Podstawą wymiaru zasiłku macierzyńskiego jest przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za ostatnie 12 miesięcy pracy lub za ostatnie pełne miesiące kalendarzowe, jeśli czas zatrudnienia był krótszy niż 12 miesięcy. W przypadku rodziców prowadzących działalność gospodarczą, zamiast przeciętnego wynagrodzenia bierze się pod uwagę średni przychód z ostatnich 12 miesięcy, od którego odprowadzana była składka chorobowa.
Wymiar i zasady urlopu rodzicielskiego
Urlop rodzicielski, w odróżnieniu od macierzyńskiego, nie jest obowiązkowy i przysługuje łącznie obojgu rodzicom. Można go rozdzielić pomiędzy rodziców, wykorzystać w całości lub w częściach. Wymiar urlopu rodzicielskiego to 41 tygodni po narodzinach jednego dziecka lub 43, kiedy urodzą się bliźnięta bądź większa ilość dzieci. W przypadku urodzenia 1 dziecka, łączna długość urlopów: macierzyńskiego i rodzicielskiego będzie wynosić 61 tygodni.
Każdy z rodziców ma wyłączne prawo do wykorzystania 9 tygodni urlopu rodzicielskiego - tej części nie można przenieść na drugiego z rodziców. Oznacza to, że jeden rodzic może wykorzystać maksymalnie 32 (lub 34, przy większej ilości dzieci) tygodnie tego urlopu, a pozostała jego część przypada drugiemu rodzicowi. Oczywiście, rodzice mogą podzielić między siebie urlop rodzicielski w inny sposób, przebywać na nim na zmianę, a nawet równocześnie.
Urlop rodzicielski można wykorzystać jednorazowo lub w maksymalnie 5 częściach. Jeśli rodzice zdecydują się podzielić go na części, to mają czas na jego wykorzystanie aż do ukoczenia przez dziecko 6. roku życia (a dokładnie - w do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko skończyło 6 lat).
Pierwsze lata życia dziecka są bardzo ważnym i wyjątkowym czasem, dlatego warto korzystać z uprawnień urlopowych, które gwarantuje nam polski ustawodawca. Rodzice mogą jednak podjąć inną decyzję i zrezygnować z urlopu rodzicielskiego ze względu na np. powrót do aktywności zawodowej.
Od 26 kwietnia 2023 roku prawo do urlopu rodzicielskiego stanowi indywidualne prawo dla każdego z rodziców dziecka. Wcześniej prawo ojca do urlopu rodzicielskiego było uzależnione od pozostawania matki dziecka w zatrudnieniu (ubezpieczeniu) w dniu porodu i od wykorzystania przez nią urlopu macierzyńskiego. Co ważne, przysługuje on zarówno w przypadku urodzenia, jak i przysposobienia dziecka (przyjęcia na wychowanie).
Obecnie urlop rodzicielski może zostać udzielony bezpośrednio po wykorzystaniu urlopu macierzyńskiego. Czas jego trwania uzależniony jest od liczby dzieci urodzonych przy jednym porodzie. Przysługuje on w wymiarze 41 tygodni przy urodzeniu jednego dziecka bądź 43 tygodni, jeśli przy jednym porodzie urodzonych zostanie dwoje lub więcej dzieci. Oczywiście dotyczy to również osób przysposabiających dziecko, tu jednak w przypadku przyjęcia na wychowanie dziecka w wieku do:
- 7. roku życia,
- 10. roku życia, jeżeli podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego.
W 2023 roku weszły zmiany dotyczące urlopu rodzicielskiego, został on wydłużony. Warto jednak pamiętać, że dodatkowe 9 tygodni przysługuje wyłącznie jednemu z rodziców - nie jest możliwe przeniesienie tej części na drugiego rodzica.
Urlop rodzicielski w przypadku dzieci z niepełnosprawnościami
Pojawiła się również nowa możliwość zwiększenia nowej puli urlopu rodzicielskiego o dodatkowe 24 tygodnie dla rodziców dziecka posiadającego zaświadczenie stwierdzające ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu. Jest to wsparcie wynikające z tzw. ustawy „Za życiem”. W takiej sytuacji urlop rodzicielski przysługuje przez okres:
- 65 tygodni - w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie;
- 67 tygodni - w przypadku urodzenia dwójki lub większej liczby dzieci przy jednym porodzie;
- 62 tygodni - w przypadku przyjęcia dziecka w wieku do 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego, do 10. roku życia.
Podział urlopu rodzicielskiego na części
Urlop rodzicielski jest udzielany bezpośrednio po wykorzystaniu urlopu macierzyńskiego albo zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego, nie więcej niż w 5 częściach, przypadających bezpośrednio jedna po drugiej, albo bezpośrednio po wykorzystaniu zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający części urlopu rodzicielskiego, w wymiarze wielokrotności tygodnia. Rodzice mają czas na jego wykorzystanie aż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko skończy 6 lat.
Liczba wykorzystanych w tym trybie części urlopu pomniejsza liczbę części przysługującego urlopu wychowawczego. Dodatkowo żadna z części urlopu rodzicielskiego nie może być krótsza niż 8 tygodni, z wyjątkiem:
- pierwszej części urlopu rodzicielskiego, która w przypadku:
- urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie nie może być krótsza niż 6 tygodni,
- przyjęcia przez pracownika na wychowanie dziecka w wieku do 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego, do 10. roku życia, nie może być krótsza niż 3 tygodnie;
- sytuacji, gdy pozostała do wykorzystania część urlopu jest krótsza niż 8 tygodni.
Formalności związane z urlopem rodzicielskim
Pierwsze dni po narodzinach dziecka to czas, kiedy cała uwaga rodziców skupiona jest wyłącznie na maluszku i jego potrzebach. Warto jednak wygospodarować chwilę na dopełnienie ważnych formalności, które pozwolą skorzystać z urlopów: macierzyńskiego, tacierzyńskiego oraz rodzicielskiego. Odpowiednie wnioski i dokumenty należy zazwyczaj złożyć w początkowych tygodniach życia maluszka (pierwsze już do 21 dni od porodu), dlatego często zadanie to zostaje powierzone tacie.
Pierwszym krokiem jest zgłoszenie urodzenia dziecka w Urzędzie Stanu Cywilnego - można to zrobić osobiście lub przez Internet. Co do zasady, wniosek o urlop macierzyński nie jest wymagany, choć niekiedy pracodawcy mają odmienne zasady działania. Do rozpoczęcia urlopu macierzyńskiego wystarczające jest urodzenie dziecka i dostarczenie pracodawcy skróconego odpisu aktu urodzenia malucha.
Akt urodzenia dziecka warto przedstawić także pracodawcy taty. Jeśli tata dziecka chce przejąć niewykorzystaną przez mamę część urlopu macierzyńskiego, powinien złożyć odpowiedni wniosek u swojego pracodawcy najpóźniej na 14 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu. Mama natomiast musi powiadomić swojego pracodawcę o powrocie do pracy minimum 7 dni wcześniej.
Każde z rodziców, które zechce skorzystać z urlopu rodzicielskiego (jednorazowo lub w częściach), powinno złożyć u swojego pracodawcy odpowiedni wniosek. Powinno to nastąpić najpóźniej na 21 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu.
Wzór wniosku o urlop rodzicielski
Stwórz skuteczne CV w kilka minut. 1821a Kodeksu pracy wnoszę o udzielenie mi urlopu rodzicielskiego na dziecko Mariana Kulikowskiego, ur. 16.06.2025 r. w wymiarze 32 tygodni, w okresie od dnia 18.07.2025 do dnia 24.02.2025, tj. bezpośrednio po wykorzystaniu dodatkowego urlopu macierzyńskiego, co nastąpiło 17.07.2025 r. Jednocześnie oświadczam, że drugi rodzic dziecka Maciej Kulikowski przez okres wskazany we wniosku: - nie będzie korzystał z urlopu rodzicielskiego- będzie korzystał z urlopu rodzicielskiego* w okresie od dnia .................................... do dnia ......................................, co potwierdza dołączone do wniosku oświadczenie. Z wyrazami szacunku Krystyna Kulikowska (odręczny podpis)
Przy składaniu wniosku o urlop rodzicielski należy pamiętać o kilku kwestiach - przede wszystkim o terminie złożenia dokumentu, bo od tego zależy wysokość zasiłku macierzyńskiego. Jeśli złożysz wniosek do 21 dni po narodzinach dziecka, otrzymasz 80% podstawy wymiaru, czyli 80% swojego miesięcznego wynagrodzenia. 16.06.2025 r. wnoszę o udzielenie mi urlopu macierzyńskiego w wymiarze 20 tygodni. Na podstawie art. 1821a Kodeksu pracy wnoszę również o udzielenie mi bezpośrednio po urlopie macierzyńskim udzielonym na dziecko Mariana Kulikowskiego, urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze, tj. 32 tygodni. Łącznie wnoszę o urlop w wymiarze 52 tygodni - od 17.06.2025 r. do 15.05.2025 r. Jednocześnie oświadczam, że z urlopu rodzicielskiego nie będzie korzystał drugi rodzic dziecka. Krystyna Kulikowska (odręczny podpis)
Urlop rodzicielski a zasiłek macierzyński
Przez cały okres urlopu macierzyńskiego (20 tygodni przy 1. dziecku), zasiłek przysługuje w wysokości 100% podstawy wymiaru. Po upływie tego okresu, wysokość zasiłku dla rodzica korzystającego z urlopu rodzicielskiego zmniejsza się do 70% podstawy wymiaru.
Wyjątkiem jest sytuacja, kiedy mama złoży wniosek o wypłatę zasiłku macierzyńskiego w stałej wysokości. Taki wniosek składa się najpóźniej 21 dni po urodzeniu dziecka. Wtedy jednak za dodatkowe 9 tygodni urlopu przysługującego drugiemu rodzicowi zasiłek będzie należny w kwocie 70%.
Jeśli złożysz wniosek o urlop macierzyński i rodzicielski w terminie, to jest w ciągu 21 dni od urodzenia się dziecka, zasiłek rodzicielski będzie wynosił 80% podstawy wymiaru, czyli 80% wynagrodzenia. Wniosek o urlop rodzicielski złożony w terminie oznacza wypłatę zasiłku:
- macierzyńskiego w wysokości 100%
- rodzicielskiego w wysokości 60%.
Jak widać, wszystko się zgadza - zarówno w pierwszym, jak i w drugim przypadku łączny wymiar zasiłku macierzyńskiego wynosi 80%. Uwaga: Wniosek o urlop rodzicielski musi być złożony pisemnie!
Miesięczny zasiłek macierzyński za okres urlopu rodzicielskiego wynosi 70% podstawy wymiaru. Pracownica - matka dziecka może dzielić się z ojcem dziecka korzystaniem z zasiłku w wysokości 81,5%. Przy złożeniu wniosku w terminie (21 dni od porodu), otrzymasz zasiłek macierzyński za urlop rodzicielski w wysokości 80% podstawy wymiaru - czyli 80% Twojego wynagrodzenie zasadnicze. Natomiast gdy złożysz wniosek po terminie, dostaniesz 60% podstawy wymiaru. Przy połączeniu urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego, za ten pierwszy otrzymasz 100% podstawy wymiaru, a za drugi 60%.
Łączenie urlopu rodzicielskiego z pracą
Pracownik ma możliwość łączenia urlopu rodzicielskiego z pracą. W tej sytuacji urlop rodzicielski ulega proporcjonalnemu wydłużeniu. Pracownik może łączyć korzystanie z urlopu rodzicielskiego z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielającego tego urlopu w wymiarze nie wyższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy. W takim przypadku urlop rodzicielski jest udzielany na pozostałą część wymiaru czasu pracy.
Oznacza to, że pracownik w tym samym czasie częściowo korzysta z urlopu i częściowo wykonuje pracę na część etatu. W związku z tym urlop rodzicielski jest udzielany na pozostałą część wymiaru czasu pracy. Dopuszczalny wymiar czasu pracy w czasie urlopu rodzicielskiego wynosi nie więcej niż 1/2 etatu.
Podjęcie pracy następuje na wniosek pracownika składany w formie papierowej lub elektronicznej w terminie nie krótszym niż 21 dni przed rozpoczęciem wykonywania pracy. Pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek pracownika o podjęcie pracy na urlopie rodzicielskim, chyba że nie jest to możliwe ze względu na organizację pracy lub rodzaj pracy wykonywanej przez pracownika (np. stanowiska kierownicze). W takiej sytuacji pracodawca informuje pracownika w formie papierowej lub elektronicznej w terminie 7 dni od otrzymania wniosku o przyczynie odmowy jego uwzględnienia (art. 1821e § 2 Kodeksu pracy).
Jeżeli pracownik pracuje w czasie korzystania z urlopu rodzicielskiego u pracodawcy, który udzielił mu tego urlopu, wymiar urlopu rodzicielskiego ulega wydłużeniu proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy wykonywanej przez pracownika w trakcie tego urlopu lub jego części, nie dłużej jednak niż do:
- 82 tygodni - w przypadku urodzenia jednego dziecka,
- 86 tygodni - w razie urodzenia więcej niż jednego dziecka przy jednym porodzie.
Jeszcze dłuższy wymiar wydłużenia urlopu rodzicielskiego przysługuje, jeżeli pracownik - rodzic dziecka - posiada zaświadczenie stwierdzające ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu, i wynosi odpowiednio do:
- 130 tygodni - w przypadku urodzenia jednego dziecka,
- 134 tygodni - jeżeli przy jednym porodzie urodziło się więcej niż jedno dziecko.
Okres wydłużenia urlopu rodzicielskiego stanowi iloczyn liczby tygodni, przez jakie pracownik łączy korzystanie z urlopu rodzicielskiego z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielającego urlopu, i wymiaru czasu pracy wykonywanej przez pracownika w trakcie korzystania z tego urlopu (art. 1821f§ 2 k.p.).
Urlop tacierzyński i ojcowski
Pierwsze 14 tygodni urlopu macierzyńskiego przysługuje wyłącznie matce. Pozostałymi 6 tygodniami rodzice mogą się podzielić. Co ważne, urlopów udziela się w pełnych tygodniach. Po wykorzystaniu pełnego wymiaru urlopu macierzyńskiego obojgu (równocześnie albo na zmianę) lub - jeśli tak wspólnie postanowią - jednemu z rodziców przysługuje urlop rodzicielski.
Urlopem ojcowskim nazywamy 14 dni dodatkowego, gwarantowanego przez prawo i pełnopłatnego urlopu, z którego może skorzystać każdy mężczyzna zatrudniony na podstawie umowy o pracę przez okres 12 miesięcy od narodzin dziecka. Jego wykorzystanie jest dobrowolne i niezależne od uprawnień przysługujących mamie dziecka, nie może jednak zostać na nią przeniesiony. Wniosek o urlop ojcowski należy złożyć pracodawcy minimum 7 dni przed jego rozpoczęciem.
Urlop tacierzyński to wolne niezależne od urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego oraz jego sposobu podziału na rodziców. Ojcom przysługują 2 tygodnie urlopu tacierzyńskiego. Urlop dla ojca można wykorzystać jednorazowo lub w dwóch częściach po tydzień. Ważne, by mężczyzna wykorzystał go, nim pociecha skończy 2 lata.
Urlop ojcowski - nowa hiszpańska norma | ARTE.tv Dokumenty
Porównanie urlopów rodzicielskich w Polsce na tle innych krajów
Sytuacja Polski w kwestii udzielania urlopu macierzyńskiego, wychowawczego i rodzicielskiego zaskakuje. Jesteśmy przyzwyczajeni do długich, płatnych nieobecności na dziecko i bierzemy je za pewnik, podczas gdy na świecie ten rodzaj wolnego wcale nie jest taki oczywisty. Przyjrzyjmy się Stanom Zjednoczonym, Wielkiej Brytanii i Niemcom.
- USA - Stany znane są z jednej z najgorszych polityk rodzinnych na świecie. Rodzicom przysługuje jedynie 2.8 tygodnia płatnego urlopu rodzicielskiego.
- Wielka Brytania - Na Wyspach Brytyjskich rodzice mogą cieszyć się beztroskim czasem z maluchem przez ponad 12 tygodni pełnopłatnego urlopu.
- Niemcy - tutaj jest już znacznie lepiej. Polityka rodzinna zapewnia rodzicom niemal 43 tygodnie płatnego urlopu.
- Estonia - tutaj rodzice mogą cieszyć się aż 85 płatnymi tygodniami urlopu.
26 tygodni pełnopłatnego i 26 tygodni częściowo płatnego urlopu rodzicielskiego w Polsce wypada więc na tle innych krajów korzystnie i wpasowuje się w środkowoeuropejską tendencję - to właśnie w tej części kontynentu kładzie się największy nacisk na dbałość o młodych rodziców.
tags: #3 #letni #urlop #dla #mtki