Spór o możliwość pobierania przez emerytów wojskowych dwóch świadczeń - wojskowego i cywilnego - trwa od lat. Dotyczy on przede wszystkim żołnierzy, którzy służbę rozpoczęli przed 1 stycznia 1999 roku. Choć przepisy wydają się jasne, orzecznictwo sądowe i działania rządu wprowadzają w tej kwestii pewne zamieszanie.
W przypadku osób, które rozpoczęły służbę przed 1 stycznia 1999 roku, przyjmowano, że mogą one pobierać tylko jedno świadczenie - wojskowe lub cywilne. Wynikało to z art. 95 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Takie osoby, które uzyskały emeryturę wojskową, a następnie pracowały „w cywilu” i płaciły składki ZUS, mogły doliczyć okres zatrudnienia do emerytury wojskowej. Od okresu zatrudnienia zależy bowiem wysokość świadczenia. Jest jednak jedno „ale”. Okresy zatrudnienia mogą być bowiem doliczone do emerytury, jeżeli podstawa wymiaru jest mniejsza niż 75%. Natomiast w przypadku żołnierzy, którzy zostali powołani do zawodowej służby wojskowej po raz pierwszy po dniu 1 stycznia 1999 r., zasady są inne.
Sytuacja prawna osób, które służyły przed 1999 rokiem, a następnie podjęły pracę w cywilu, jest złożona. Z jednej strony, przepisy pozwalają na doliczenie lat pracy cywilnej do emerytury wojskowej, co może podnieść jej procentowy wymiar, ale tylko do poziomu 75% ostatniego uposażenia w służbie. Z drugiej strony, jeśli emerytura wojskowa osiągnęła już ten maksymalny pułap, dodatkowe lata pracy w cywilu nie zwiększają świadczenia. W takim przypadku, mimo odprowadzania składek do ZUS, emeryt wojskowy nie otrzymuje dodatkowego świadczenia cywilnego.
Problem ten dotyczy znaczącej grupy byłych żołnierzy i funkcjonariuszy. Według szacunków środowisk mundurowych, sprawa może dotyczyć nawet ok. 200 tysięcy osób. Składki były, świadczenia brak - to frustrujące doświadczenie dla wielu, którzy po latach służby kontynuowali aktywność zawodową i odprowadzali należności do ZUS.
Droga do drugiego świadczenia: Wyroki i nadzieje
Sytuacja zaczęła się zmieniać po wyroku Sądu Najwyższego z 24 stycznia 2019 r. (sygn. akt I UK 426/17). Sąd otworzył drogę wojskowym, którzy służbę rozpoczęli przed 1 stycznia 1999 r., do uzyskiwania dwóch świadczeń emerytalnych. Wskazano na nierówne traktowanie i naruszenie konstytucyjnej zasady równości.
Jednakże, 15 grudnia 2021 r. Sąd Najwyższy w powiększonym składzie podjął uchwałę o tezie całkowicie odmiennej niż ta, która wybrzmiewała z wyroku SN z 2019 r. Oznacza to najprawdopodobniej, że po tym dniu Sądy nie będą już wydawać wyroków zmieniających decyzje ZUS czy WBE co do wypłaty drugiej emerytury.
Mimo to, trwa debata i prace międzyresortowe nad rozwiązaniem tej kwestii. Rząd pracuje nad "optymalnym rozwiązaniem". Według informacji resortu rodziny, pracy i polityki społecznej, analizowany jest wariant zmiany zasad zbiegu emerytury z systemu zaopatrzeniowego służb mundurowych i powszechnego systemu emerytalnego w odniesieniu do osób, które wstąpiły do służby przed 2 stycznia 1999 r.
Kluczowe regulacje i podstawy prawne
Podstawą prawną, która reguluje zasady przyznawania emerytur wojskowych i doliczania okresów pracy cywilnej, są między innymi:
- Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin.
- Ustawa z dnia 2 września 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin.
- Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Szczególnie istotny jest art. 95 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, który dotyczy zbiegu prawa do świadczeń. Zgodnie z nim, w sytuacji zbiegu prawa do kilku świadczeń, państwo wypłaca tylko jedno z nich. Dotyczy to osób, które przystąpiły do służby przed 2 stycznia 1999 roku.
Kwestię doliczania okresów pracy cywilnej do wysługi emerytalnej reguluje m.in. art. 14 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy. Okresy te dolicza się do wysługi emerytalnej, jeżeli emerytura wynosi mniej niż 75% podstawy jej wymiaru oraz emeryt ukończył określony wiek lub stał się inwalidą.
Maksymalny wymiar emerytury mundurowej jest z kolei określony przez art. 18 tej ustawy, który stanowi, że kwota emerytury nie może przekroczyć 75% podstawy jej wymiaru.
Dwie grupy funkcjonariuszy - różne zasady
Kluczowy podział w kontekście emerytur mundurowych wynika z daty rozpoczęcia służby:
- Służba od 1 stycznia 1999 r. i później: W tym przypadku obowiązuje zasada pełnej odrębności systemów emerytalnych. Funkcjonariusze mogą nabyć i pobierać emeryturę zarówno mundurową, jak i powszechną z ZUS.
- Służba przed 2 stycznia 1999 r.: Osoby te mogą pobierać, co do zasady, tylko jedno świadczenie. Okresy pracy cywilnej są u nich doliczane do emerytury mundurowej tylko do określonego limitu.
Przedstawiciele drugiej grupy czują się pokrzywdzeni, ponieważ mimo odprowadzania składek do ZUS, często nie otrzymują wypłaty wypracowanej emerytury cywilnej.
Prace rządu i perspektywy rozwiązania problemu
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej prowadzi prace międzyresortowe mające na celu znalezienie rozwiązania problemu "drugiej emerytury" dla byłych mundurowych. Analizowany jest wariant zmiany zasad zbiegu świadczeń dla osób, które wstąpiły do służby przed 2 stycznia 1999 r. W pracach uczestniczą przedstawiciele MON, MSWiA oraz ZUS.
Ważnym aspektem są również finansowe skutki ewentualnych zmian. Każda modyfikacja zasad zbiegu świadczeń wiąże się z koniecznością zwiększenia dotacji z budżetu państwa. Dlatego niezbędne jest uzyskanie pozytywnego stanowiska Ministra Finansów i Gospodarki.
W przeszłości podejmowano już próby legislacyjne w tej sprawie. W 2023 roku złożono poselski projekt ustawy, jednak nie został on procedowany. Środowiska mundurowe nieustannie apelują o rozwiązanie problemu, wskazując na konstytucyjne zasady równości i ochrony praw majątkowych.
Możliwości zatrudnienia emeryta wojskowego
Osiągnięcie wieku emerytalnego nie oznacza końca aktywności zawodowej. Emeryci wojskowi, podobnie jak inni emeryci, mogą podejmować zatrudnienie na podstawie umowy o pracę lub umów cywilnoprawnych.
Pracodawca zatrudniający emeryta ma obowiązek zgłosić go do ubezpieczeń społecznych w ciągu 7 dni. W przypadku umów o pracę, pracodawca może skorzystać z pewnych ulg, np. zwolnienia ze składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, jednakże te ułatwienia są związane z wiekiem pracownika, a nie z faktem pobierania emerytury.
Ważne jest, aby pamiętać, że przepisy dotyczące zawieszenia emerytury ze względu na uzyskiwane zarobki dotyczą osób pobierających wcześniejszą emeryturę oraz większości rencistów. Limit zarobków, powyżej którego ZUS zmniejsza wypłacane świadczenie, jest powiązany z wysokością średniego wynagrodzenia ogłaszanego przez GUS.
Emeryci, którzy podejmują pracę, mogą również liczyć na ponowne przeliczenie swojej emerytury po przepracowaniu określonego okresu i odprowadzeniu kolejnych składek. Pracujący senior powiększa swój kapitał emerytalny.
Przyszłość amerykańskiej emerytury
Choć droga do uzyskania dwóch świadczeń dla emerytów wojskowych, którzy służyli przed 1999 rokiem, jest nadal skomplikowana, trwające prace legislacyjne i debata publiczna dają nadzieję na sprawiedliwe rozwiązanie tej kwestii.
tags: #zatrudnienie #emeryta #wojskowego #ii #grupa