Urlop rodzicielski to świadczenie przysługujące rodzicom w celu sprawowania opieki nad dzieckiem. Jego zasady i terminy składania wniosków mogą być skomplikowane, dlatego warto przyjrzeć się im bliżej.
Podstawowe informacje o urlopie rodzicielskim
Rodzice mogą dzielić się urlopem rodzicielskim - łącznie mają do dyspozycji 41 lub 43 tygodnie, przy czym 9 tygodni tego wymiaru przysługuje wyłącznie jednemu z rodziców. Przepis regulujący tę część rodzicielskiego stanowi, że każdemu z pracowników - rodziców dziecka przysługuje wyłączne prawo do 9 tygodni urlopu rodzicielskiego z wymiaru urlopu określonego w § 1 i 2. Nowe zasady dotyczące urlopu rodzicielskiego obowiązują od 26 kwietnia 2023 roku, a sam urlop może zostać wykorzystany do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat.
W praktyce oznacza to, że np. matka może wykorzystać maksymalnie 32 tygodnie rodzicielskiego, a ojciec 9. Może też być tak, że matka wykorzysta 21 tygodni rodzicielskiego, a ojciec 20 tygodni. Ważne jest, że pracownicy - rodzice dziecka mogą korzystać z urlopu rodzicielskiego jednocześnie. W takim przypadku łączny wymiar urlopu rodzicielskiego nie może przekraczać ogólnego wymiaru. Co ważne, może być tak, że np. matka i ojciec korzystają z urlopu rodzicielskiego jednocześnie.
Ojciec może wykorzystać swoją część rodzicielskiego już w czasie, gdy matka przebywa na macierzyńskim. Nie musi czekać, aż matka ten urlop macierzyński zakończy. Może być tak, że matka urodziła i przebywa na macierzyńskim od dnia porodu, a np. ojciec już korzysta ze swojego urlopu rodzicielskiego.
Te 9 tygodni rodzicielskiego to wyłączna część dla jednego z rodziców i nie da się jej przenieść na drugiego rodzica. Jeśli np. ojciec prowadzi działalność gospodarczą, ale nie opłaca dobrowolnej składki chorobowej, chciałby należne mu 9 tygodni przenieść na matkę, bo wie, że i tak zasiłek macierzyński mu się nie należy - nie może tego zrobić.
Kto może skorzystać z urlopu rodzicielskiego?
Z urlopu rodzicielskiego może skorzystać każda osoba podlegająca ubezpieczeniu chorobowemu. Prawo do tego urlopu przysługuje zarówno matce, jak i ojcu dziecka. Urlop rodzicielski może być udzielony zarówno rodzicom biologicznym, jak i rodzicom adopcyjnym. Należy podkreślić również, że oboje rodziców może przebywać na nim w tym samym czasie, co wiąże się jednak z jego proporcjonalnym zmniejszeniem.
Brak zatrudnienia i ubezpieczenia matki dziecka w dniu porodu nie stanowi przeszkody do skorzystania przez pracownika - ojca dziecka z urlopu rodzicielskiego. Prawo do urlopu rodzicielskiego przysługuje łącznie obojgu rodzicom dziecka i mogą z niego korzystać jednocześnie. Pracownicy - rodzice dziecka posiadającego zaświadczenie o ciężkim i nieodwracalnym upośledzeniu albo nieuleczalnej chorobie zagrażającej życiu, powstałym w czasie ciąży lub porodu, mają prawo do wyższego wymiaru urlopu rodzicielskiego.
Wymiar urlopu rodzicielskiego
Wymiar urlopu rodzicielskiego zależny jest od liczby urodzonych przy jednym porodzie lub przysposobionych bądź przyjętych jednocześnie na wychowanie dzieci. W przypadku urodzenia lub przyjęcia jednego dziecka, urlop wynosi 41 tygodni. Jeżeli dzieci jest dwoje lub więcej, wymiar urlopu wynosi 43 tygodnie.
Pracownicy - rodzice dziecka posiadającego zaświadczenie, o którym mowa w art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem”, mają prawo do urlopu rodzicielskiego w celu sprawowania opieki nad tym dzieckiem w wymiarze do 65 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie, lub 67 tygodni w przypadku urodzenia dwojga lub więcej dzieci przy jednym porodzie.
Terminy składania wniosków o urlop rodzicielski
Wniosek o udzielenie urlopu rodzicielskiego należy złożyć pracodawcy na piśmie w terminie nie krótszym niż 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z tego urlopu. Jest to istotne dla celów ustalenia wysokości zasiłku macierzyńskiego. Jeśli pracownik wręczy wniosek w ciągu 21 dni, wówczas przez cały okres urlopów związanych z rodzicielstwem będzie otrzymywał świadczenie w wysokości 81,5% podstawy wymiaru zasiłku.
Urlop rodzicielski jest udzielany jednorazowo albo nie więcej niż w 5 częściach, nie później niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko ukończy 6 rok życia. Pracownik może łączyć korzystanie z urlopu rodzicielskiego z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielającego tego urlopu w wymiarze nie wyższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy. W takim przypadku urlopu rodzicielskiego udziela się na pozostałą część wymiaru czasu pracy.
Wysokość zasiłku macierzyńskiego
Zasiłek macierzyński za czas urlopu macierzyńskiego wynosi 100% podstawy wymiaru zasiłku, natomiast za czas urlopu rodzicielskiego - 70%. Za czas urlopu rodzicielskiego - tej ekstra części dla jednego z rodziców, 9 tygodni - przysługuje zasiłek macierzyński w wysokości 70% podstawy. Długi wniosek o zasiłek macierzyński nie może dotyczyć 9 tygodni urlopu rodzicielskiego dla drugiego z rodziców. Za tę część urlopu zasiłek zawsze wynosi 70% podstawy wymiaru zasiłku.
Jeśli pracownica nie wykorzysta ani jednego dnia zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu rodzicielskiego w wysokości 81,5% w pierwszym roku życia dziecka (na podstawie długiego wniosku), będzie jej przysługiwać jednorazowe wyrównanie zasiłku do 100% podstawy wymiaru zasiłku. W takiej sytuacji zasiłek macierzyński za okres urlopu rodzicielskiego wyniesie 70% podstawy wymiaru zasiłku.
Dodatkowe uprawnienia związane z rodzicielstwem
Warto pamiętać o innych prawach przysługujących rodzicom, takich jak urlop ojcowski, który przysługuje pracownikowi-ojcu wychowującemu dziecko w wymiarze 2 tygodni, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 12 miesiąca życia. Urlop wychowawczy, którego wymiar wynosi do 36 miesięcy, może być wykorzystany przez każdego z rodziców lub opiekunów dziecka, przy czym każde z nich ma wyłączne prawo do jednego miesiąca urlopu.
Pracownik zatrudniony co najmniej 6 miesięcy ma prawo do urlopu wychowawczego w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, nie dłużej jednak niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 rok życia. Pracownik uprawniony do urlopu wychowawczego może złożyć pracodawcy wniosek o obniżenie jego wymiaru czasu pracy do wymiaru nie niższego niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy w okresie, w którym mógłby korzystać z takiego urlopu.
Urlop Ojcowski i Rodzicielski – Jakie Prawa Ma Ojciec?
Ochrona zatrudnienia
Kobiety w ciąży i rodzice są szczególnie chronieni przepisami prawa pracy. Pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie ciąży, ani też prowadzić przygotowań do wypowiedzenia lub rozwiązania umowy bez wypowiedzenia, z wyjątkiem szczególnych sytuacji. Ochrona podlega też ograniczeniu w sytuacji, gdy u pracodawcy przeprowadzane są zwolnienia grupowe lub indywidualne.
Pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie od dnia złożenia przez pracownika wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego do dnia zakończenia tego urlopu, ani też w okresie od dnia złożenia wniosku o obniżenie wymiaru czasu pracy do dnia powrotu do nieobniżonego wymiaru czasu pracy, nie dłużej jednak niż przez łączny okres 12 miesięcy.
Przykłady sytuacji
1 przypadek: Dziecko urodziło się 12 marca 2024. Oboje rodzice pracują na etatach. W związku z tym rodzice dziecka mają prawo do urlopu rodzicielskiego na nowych zasadach, co oznacza 41 tygodni urlopu do wykorzystania.
2 przypadek: Dziecko urodziło się 12 marca 2024. Matka dziecka jest bezrobotna. Obecnie urlop rodzicielski dla ojca nie jest uzależniony od statusu pracownika matki w chwili porodu. Matka nie ma prawa do tych 9 tygodni rodzicielskiego, ponieważ nie pracuje.
3 przypadek: Dziecko urodziło się 12 maja 2022. Matka dziecka przebywała na urlopie macierzyńskim przez 20 tygodni. Na dzień 2 sierpnia 2022 miała prawo do przynajmniej jednego dnia urlopu rodzicielskiego.
4 przypadek: Dziecko urodziło się 12 maja 2022. Matka w chwili porodu była i nadal jest bezrobotna. Na dzień 2 sierpnia 2022 nie miała prawa do urlopu rodzicielskiego, ponieważ nie miała statusu pracownika.
Ważne daty i przepisy
Przepis regulujący 9 tygodni urlopu rodzicielskiego obowiązuje od 26 kwietnia 2023 roku. Sam urlop rodzicielski może zostać wykorzystany do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat. Pracownicy, którzy korzystali z urlopu rodzicielskiego przed 26 kwietnia 2023 roku lub złożyli wniosek o urlop rodzicielski przed tą datą, ale jeszcze z niego nie korzystali, również mogą skorzystać z wydłużonego urlopu rodzicielskiego. Dotyczy to również okresu od 2 sierpnia 2022 roku do 25 kwietnia 2023 roku. Co ważne, dziecko mogło urodzić się nawet w 2020 roku - jeśli matka do 2 sierpnia 2022 nie wykorzystała w całości rodzicielskiego, zostawiła sobie tzw. część dla ojca.
tags: #21 #dni #na #zlozenie #wniosku #o