Bycie związkowcem w mediach to ciągłe stąpanie po krawędzi. Tworzenie i działanie związków zawodowych w branży medialnej to złożony proces, często napotykający na opór pracodawców, ale również stanowiący klucz do ochrony praw pracowniczych i poprawy warunków pracy. Artykuł ten zgłębia historię, wyzwania i sukcesy polskich związków zawodowych dziennikarzy, analizując ich rolę w kształtowaniu przyszłości tej dynamicznie zmieniającej się branży.
Powstanie związku zawodowego w "Tygodniku Powszechnym" w czerwcu 2025 roku było istotnym wydarzeniem, szczególnie w kontekście opinii sztucznej inteligencji, która początkowo nie kojarzyła tego pisma z działalnością związkową. Pracownicy "TP" niechętnie wypowiadali się na temat związku, co świadczy o wciąż istniejącym napięciu i ostrożności w tej kwestii. Były dziennikarz "TP" uchylił rąbka tajemnicy, wskazując, że powstanie związku było reakcją na poczucie odsuwania na boczny tor i brak wpływu na kierunek rozwoju pisma po ostatnich zmianach właścicielskich. Nowy inwestor, fundusz Vesper Investment, objął 38 proc. udziałów w spółce. Chociaż autorzy negują wpływ zmian właścicielskich na powstanie związku, jego celem jest ochrona interesów pracowników i poprawa relacji z zarządem.
Związek w "TP" jest w fazie inkubacji, ale istnieją już bardziej ugruntowane organizacje związkowe w mediach. W marcu 2024 roku związki w Wydawnictwie Bauer i AKPA Polska Press ogłosiły spór zbiorowy, który doprowadził do dwugodzinnego strajku ostrzegawczego z udziałem około stu osób. Po nieudanych mediacjach, w październiku poprzedniego roku ogłoszono referendum strajkowe, a w maju bieżącego roku spór zakończył się porozumieniem dotyczącym siatki stanowisk i płac. Dodatkowo, uruchomiono Zakładowe Fundusze Świadczeń Socjalnych.
Związek w Bauerze powstał w styczniu 2023 roku, w odpowiedzi na niewielkie podwyżki w czasie pandemii i zwolnienia, mimo wysokich zysków firmy. Organizacja tworzona była w konspiracji, a członkowie kontaktowali się z zagranicznymi radami pracowniczymi i organizacjami dziennikarskimi. Skutecznym narzędziem okazały się banery informujące o sporze zbiorowym, wywieszone na widocznych miejscach.
Obecna pozycja związku w Bauerze jest znacząca, choć nie oznacza natychmiastowego spełniania wszystkich postulatów. Liczy on około 170 członków. Według Piotra Szumlewicza, problemem w mediach jest niska jakość dialogu, a związki często nie są mile widziane lub ich obecność jest tylko pozorna.
Problemy do rozwiązania z udziałem związków w mediach są liczne. Szefowie niechętnie wprowadzają systemowe podwyżki, a indywidualne wynagrodzenia są często utajniane. "Śmieciówki" stanowią poważny problem w branży. Na Zachodzie powszechne są branżowe układy zbiorowe, zapewniające porównywalne wynagrodzenia na tych samych stanowiskach. Korporacje często zniechęcają pracowników do procesów sądowych, oferując ugody z klauzulami poufności.
W TVN próby tworzenia związków zawodowych napotykały na opór kadry zarządzającej. Związek Zawodowy Pracowników TVN powstał w 2021 roku, po zmianach właścicielskich. Początkowo pracownicy obawiali się zapisywać, ale dzięki szybkiej rejestracji na numer KRS Alternatywy Związkowej, zyskali ochronę. Obecnie związek liczy około 200 członków. Walka o inflacyjne podwyżki wynagrodzeń była priorytetem, choć firma przyznała niższe podwyżki niż postulowano. Udało się jednak wynegocjować coroczny przegląd wynagrodzeń i wycofać decyzję o zaprzestaniu świadczenia pracy przez operatorów z nadgodzinami. Związek walczył również o przestrzeganie przepisów dotyczących nadgodzin, pracy w nocy i okresów odpoczynku.
Robert Jałocha, były reporter TVN, nie otrzymał świadectwa pracy, gdyż firma uznawała go za wykonawcę umowy o dzieło, co doprowadziło do interwencji PIP. Okręgowy Inspektorat Pracy w Warszawie wydał 36 zaleceń pokontrolnych po kontrolach w TVN. Przewodniczący związku TVN skarży się na brak rozmów z zarządem i proponowane warunki publikacji na stronie internetowej, które pozwalałyby na cenzurę treści związkowych. Problemem jest również sposób naliczania wynagrodzenia minimalnego.
W konkurencyjnej Telewizji Polsat sytuacja związków jest trudniejsza. Brak jest związków zawodowych, a próby ich założenia spotykały się z groźbą zwolnień. W umowach o pracę znajdowały się zapisy ograniczające możliwość tworzenia układów zbiorowych pracy. Rzecznik prasowy Telewizji Polsat zaprzecza istnieniu takich zapisów. Jeden z pracowników Polsatu twierdzi, że nie dostał podwyżki przez 18 lat.
Na przeciwległym biegunie znajduje się TVP, gdzie działa dziewięć związków zawodowych, zrzeszających prawie połowę pracowników. Niektóre związki są jednak krytykowane za powiązania z władzą i zatrudnianie pracowników na umowy śmieciowe poprzez firmy prowadzone przez pracowników TVP.
Poza telewizjami, sytuacja związków w mediach wydaje się nieco lepsza. W Agorze związek powstał w 2012 roku w obawie przed zwolnieniami grupowymi. Po zmianach strukturalnych i zwolnieniach, pozostał jeden związek - "Solidarność", który posiada własne biuro i etat związkowy. Mimo regularnych zwolnień grupowych, związek negocjuje korzystne warunki dla zwalnianych pracowników, przekraczające ustawowe minimum.
W RASP działają trzy związki, z których najliczniejsza, ale najmłodsza jest "Inicjatywa Pracownicza". Mimo ograniczeń w zakresie zwolnień grupowych i niższych podwyżek niż proponowano, zarząd rozmawia z przedstawicielami związków.
W portalu OKO.press związek powstał z inicjatywy byłego naczelnego, a jego współpraca z kierownictwem układa się wzorowo.
Ważną inicjatywą jest komisja dziennikarska przy "Inicjatywie Pracowniczej", której celem jest "ucywilizowanie zasad współpracy z redakcjami", w tym zmiana zasad wyceniania tekstów (wierszówki). Dziennikarze współpracujący na umowach o dzieło często otrzymują niskie stawki, niejasne kryteria wyceny tekstów i opóźnienia w płatnościach. Istnieje również problem z wypłacaniem niższych kwot niż uzgodniono oraz nieotrzymywaniem zwrotu kosztów podróży i noclegów.
Komisja dziennikarska skupia się na problemach wolnych strzelców, ale powinna również zająć się sytuacją dziennikarzy etatowych. Problemy takie jak praca po kilkanaście godzin dziennie, zmniejszanie etatów, obcinanie pensji i wpisywanie zryczałtowanych wierszówek do poborów wymagają uwagi środowiska dziennikarskiego.
Związek Zawodowy Dziennikarzy Zarząd Główny w Poznaniu specjalizuje się w organizacji związkowej. Dziennikarstwo, niegdyś szanowany zawód, przeistacza się w sprzedawcę informacji, a organizacje zawodowe stają się klubami towarzyskimi.
Pierwsze stowarzyszenia dziennikarskie w Polsce istniały już ponad 100 lat temu, jednak były to małe, niezależne zrzeszenia. Obecnie istnieje wiele stowarzyszeń dziennikarskich, które mimo swojego wkładu, często działają w podobny sposób.
W co gra Nawrocki z Tuskiem, czyli zabawa w polityczne podchody / Dominika Długosz, Tomasz Sekielski
tags: #zwiazek #zawodowy #dziennikarzy