W polskim prawie oświatowym kwestia zatrudnienia dyrektora placówki edukacyjnej, zwłaszcza w kontekście umów na czas określony i nieokreślony, budzi wiele wątpliwości. Wynikają one z pozornej kolizji przepisów prawa oświatowego oraz Karty Nauczyciela. Zrozumienie tych regulacji jest kluczowe dla prawidłowego zarządzania placówkami oświatowymi.
Powierzenie stanowiska dyrektora a stosunek pracy
Podstawowym zagadnieniem jest charakter prawny "powierzenia" stanowiska dyrektora po wygraniu konkursu. Organ prowadzący powierza zwycięzcy stanowisko na pięć lat szkolnych. Pojawia się pytanie, czy takie powierzenie stanowi jednocześnie podstawę zatrudnienia i jakiego rodzaju jest to zatrudnienie.
W przypadku nauczycieli, kwestia ta jest dodatkowo komplikowana przez art. 10 ust. 12 Karty Nauczyciela, który stanowi, że łączny okres zatrudnienia na podstawie umów o pracę na czas określony nie może przekraczać 36 miesięcy. Rodzi to wątpliwości, czy dyrektora powołanego na pięć lat szkolnych można zatrudnić z pominięciem tego limitu.
Większość ekspertów skłania się ku poglądowi, że regulacja prawa oświatowego dotycząca okresu, na który wyznacza się stanowiska szefa placówki, jest przepisem szczególnym (lex specialis) w stosunku do ogólnego zakazu wynikającego z Karty Nauczyciela. Oznacza to, że powierzenie stanowiska dyrektora na pięć lat szkolnych jest dopuszczalne. Istnieje jednak odmienny pogląd, zgodnie z którym dyrektora obowiązuje 36-miesięczny limit zatrudnienia na czas określony.
Zatrudnienie osoby niebędącej nauczycielem na stanowisku dyrektora
Prawo oświatowe przewiduje możliwość zatrudnienia na stanowisku dyrektora osoby, która nie jest nauczycielem. Podstawą prawną jest art. 15 Prawa oświatowego, który pozwala na zatrudnienie takiej osoby na podstawie umowy o pracę na czas określony w "uzasadnionych przypadkach". Pojęcie to jest otwarte i ocenne, a zazwyczaj dotyczy sytuacji braków kadrowych, gdy trudno znaleźć nauczyciela danego przedmiotu.
Decyzja o zatrudnieniu takiej osoby należy do dyrektora i podlega kontroli organu sprawującego nadzór. Brak zgody organu lub zatrudnienie bez jej uzyskania nie powoduje nieważności stosunku pracy, lecz może skutkować uruchomieniem środków nadzoru pedagogicznego.
Osoba taka jest zatrudniana na zasadach określonych w Kodeksie pracy, z uwzględnieniem przepisów dotyczących tygodniowego wymiaru godzin zajęć edukacyjnych nauczycieli. Jej wynagrodzenie nie może być wyższe niż 184% kwoty bazowej dla nauczycieli.
Przed nawiązaniem stosunku pracy, osoba ta musi przedstawić zaświadczenie o niekaralności oraz oświadczenie o państwach zamieszkania w ciągu ostatnich 20 lat, a także informacje z rejestrów karnych tych państw, jeśli dotyczy. Jest to związane z ochroną dzieci przed przestępczością.
Limity umów na czas określony w świetle Kodeksu pracy
Nawet w przypadku zatrudnienia na podstawie art. 15 Prawa oświatowego, należy pamiętać o limitach umów o pracę na czas określony wynikających z Kodeksu pracy. Zgodnie z art. 25(1) § 1 Kodeksu pracy, okres zatrudnienia na podstawie umowy na czas określony oraz łączny okres zatrudnienia na podstawie takich umów między tymi samymi stronami nie może przekraczać 33 miesięcy, a łączna liczba umów nie może przekraczać trzech.
Istotne jest, że jeśli okres zatrudnienia na czas określony jest dłuższy niż 33 miesiące lub liczba umów przekracza trzy, umowa z mocy prawa przekształca się w umowę na czas nieokreślony od dnia następującego po upływie 33 miesięcy lub od dnia zawarcia czwartej umowy.
Pracodawca, który zawarł umowę o pracę na czas określony z naruszeniem tych limitów, jest zobowiązany powiadomić o tym właściwego okręgowego inspektora pracy. Konsekwencje mogą dotyczyć niewywiązania się z obowiązku informacyjnego, a nie samych przyczyn zawarcia umowy.
Przekształcenie umowy na czas określony w umowę na czas nieokreślony
W przypadku naruszenia limitów czasowych lub ilościowych umów na czas określony, umowa ta z mocy prawa przekształca się w umowę na czas nieokreślony. Dyrektor szkoły powinien potwierdzić ten fakt w formie pisemnej.
Specyfika zatrudniania nauczycieli
Zatrudnienie nauczycieli w placówkach oświatowych zasadniczo odbywa się na podstawie przepisów Karty Nauczyciela. Umowa na czas określony dla nauczyciela jest dopuszczalna w kilku sytuacjach:
- W celu odbycia stażu wymaganego do uzyskania awansu na stopień nauczyciela kontraktowego (umowa na rok szkolny).
- W szczególnych przypadkach, uzasadnionych potrzebami szkoły, z osobą legitymującą się wykształceniem, ale nieposiadającą przygotowania pedagogicznego, pod warunkiem zobowiązania do jego uzupełnienia.
- Gdy nauczyciel nie uzyskał stopnia nauczyciela mianowanego w ciągu 6 lat od rozpoczęcia przygotowania do zawodu.
- W przypadku zaistnienia potrzeby wynikającej z organizacji nauczania lub zastępstwa nieobecnego nauczyciela.
Zasada jest taka, że stosunek pracy z nauczycielem kontraktowym nawiązuje się na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony. Podobnie, w przypadku nauczycieli mianowanych i dyplomowanych, umowa na czas nieokreślony jest podstawą zatrudnienia, o ile istnieją warunki do zatrudnienia w pełnym wymiarze zajęć.
Potrzeba wynikająca z organizacji nauczania
Jedną z najczęściej stosowanych przesłanek do zawarcia umowy na czas określony z nauczycielem jest "potrzeba wynikająca z organizacji nauczania". Jest to pojęcie niedookreślone, które budzi wiele wątpliwości interpretacyjnych. Sąd Najwyższy wielokrotnie wypowiadał się w tej kwestii, wskazując, że pojęcie to należy odnosić do zasad funkcjonowania jednostki oświatowej, a nie do przymiotów charakteryzujących zatrudnianych nauczycieli.
Przykładowo, zatrudnienie nauczyciela na czas określony z powodu planowanego ograniczenia liczby oddziałów może być uzasadnione, jeśli te zmiany są pewne i przewidywalne w niedalekiej przyszłości. Natomiast niemożność przewidzenia liczby uczniów czy powrotu nieobecnego nauczyciela nie zawsze jest wystarczającym uzasadnieniem dla stosowania umów czasowych.
Nowelizacja Karty Nauczyciela i jej konsekwencje
Ministerstwo Edukacji Narodowej dąży do ukrócenia praktyk długoletniego zatrudniania nauczycieli na czas określony. Projekt nowelizacji Karty Nauczyciela zakładał, że okres zatrudnienia na podstawie umowy terminowej zawartej z powodu potrzeby wynikającej z organizacji nauczania lub zastępstwa nieobecnego nauczyciela, a także łączny okres pracy na takich umowach między tymi samymi stronami, nie może przekraczać 36 miesięcy. Nowe przepisy miały być liczone od września 2019 r.
Jednakże, nowe rozwiązania budziły kontrowersje. Eksperci wskazywali, że proponowane limity są mniej korzystne niż te zawarte w Kodeksie pracy, co może prowadzić do obejścia przepisów poprzez np. przeniesienie nauczyciela do pracy na zastępstwo, co "kasuje" poprzedni okres zatrudnienia.
Celem nowelizacji było zagwarantowanie stałego zatrudnienia wszystkim nauczycielom, którzy przepracują w danej szkole lub przedszkolu 36 miesięcy. Jednakże, niektóre wyjątki, takie jak umowy na zastępstwo, pozostawiają furtkę do nadużyć.
Podsumowanie
Kwestia zatrudnienia dyrektora na czas nieokreślony w polskim prawie pracy jest złożona i wymaga uwzględnienia wielu przepisów. W przypadku dyrektorów szkół, powierzenie stanowiska na pięć lat szkolnych jest zazwyczaj traktowane jako dopuszczalne, niezależnie od limitów wynikających z Kodeksu pracy. Natomiast w przypadku nauczycieli, prawo przewiduje szereg regulacji dotyczących umów na czas określony, które mają na celu ograniczenie nadużyć i zapewnienie stabilności zatrudnienia. Nowelizacje przepisów mają na celu dalsze uporządkowanie tej kwestii, jednak w praktyce nadal pojawiają się wątpliwości i spory interpretacyjne.
Dyrektor/ka między radą pedagogiczną a organem prowadzącym
tags: #czy #mozna #zatrudnic #dyrektora #na #czas