Choroby reumatyczne stanowią jedno z głównych wyzwań zdrowotnych współczesnego społeczeństwa, wpływając znacząco na jakość życia, a w szczególności na możliwości zawodowe osób dotkniętych tym schorzeniem.
W Polsce, podobnie jak i w innych krajach, choroby reumatyczne są jedną z głównych przyczyn absencji chorobowej w pracy i przechodzenia na rentę inwalidzką, co wiąże się z poważnymi konsekwencjami ekonomicznymi dla społeczeństwa.
Według danych ZUS za rok 2001, choroby reumatyczne znajdują się na trzecim miejscu (po chorobach układu krążenia i chorobach psychicznych) wśród chorób stanowiących podstawę do orzekania o niezdolności do pracy dla celów rentowych, stanowiąc aż 14,7% wszystkich orzeczeń.
Są też najczęstszą przyczyną orzekania o potrzebie rehabilitacji leczniczej i o celowości przekwalifikowania zawodowego (odpowiednio 39,7% i 16,1% wszystkich orzeczeń).
Na dolegliwości reumatyczne cierpi stale lub okresowo, co czwarty obywatel na świecie.
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) ogłosiła dekadę lat 2000 - 2010 Dekadą Kości i Stawów.
Choroby reumatyczne stanowią dużą i bardzo różnorodną grupę chorób, w których wspólnym objawem klinicznym jest ból stawu lub stawów, często połączony z takimi objawami zapalenia, jak obrzęk, wzmożone ocieplenie czy zaczerwienienie skóry w okolicy stawu oraz ograniczenie funkcji ruchowej.
Poza dolegliwościami ze strony stawów, w chorobach tych, w układzie ruchu występują dolegliwości ze strony mięśni i tkanek miękkich okołostawowych.
Mogą występować również zmiany chorobowe na skórze i błonach śluzowych, w narządach wewnętrznych, w układzie nerwowym.
Choroby zawodowe są to choroby związane przyczynowo z warunkami pracy lub sposobem jej wykonywania i umieszczone w wykazie chorób zawodowych zawartym w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (DzU nr 132, poz. 1115).
Z kręgu chorób reumatycznych do chorób zawodowych należą przewlekłe choroby układu ruchu wywołane sposobem wykonywania pracy i nadmiernym przeciążeniem oraz przewlekłe choroby obwodowego układu nerwowego spowodowane uciskiem na pnie nerwów.
Dolegliwości te mogą nakładać się na istniej ące zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa i stawów obwodowych.
Przy rozpoznaniu chorób zawodowych należy uwzględnić czas, jaki upłynął od chwili zakończenia narażenia zawodowego do wystąpienia udokumentowanych objawów choroby.
Przykłady chorób zawodowych z kręgu układu ruchu to m.in.: przewlekłe zapalenie ścięgna i jego pochewki, przewlekłe zapalenie kaletki maziowej, przewlekłe uszkodzenie łąkotki (u osób pracujących na kolanach), przewlekłe uszkodzenie torebki stawowej (przy wykonywaniu ciężkich prac fizycznych lub ruchów szybkich i monotypowych), przewlekłe zapalenie nadkłykcia kości ramiennej (np. u ślusarzy, tokarzy, kierowców, praczek), zmęczeniowe złamanie kości, martwica kości nadgarstka, zespół cieśni w obrębie nadgarstka.
Zawodowe choroby układu ruchu spowodowane są długotrwałym działaniem mikrourazów i przeciążeń.
Trudności diagnostyczne mogą dotyczyć chorych narażonych na przeciążenie narządu ruchu poza pracą (np. przy uprawianiu sportu), co zawsze należy brać pod uwagę przy ustaleniu rozpoznania.
Zespoły bólowe kręgosłupa zalicza się w Polsce do chorób parazawodowych. Dotyczy to zawodów związanych z ciężką pracą manualną (np. dokerzy, górnicy), pracą w wymuszonej pozycji.
Poza chorobami wynikającymi z przeciążenia układu ruchu na skutek wykonywania pracy zawodowej, w środowisku pracy należy uwzględnić problemy osób, u których rozpoznano inne choroby typu reumatoidalnego, np. choroby zapalne.
Do najczęściej występujących chorób z tej grupy należy reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) występujące u ok. 1% populacji dorosłych.
Z uwagi na młody wiek osób w chwili zachorowania (szczyt zachorowań przypada na 4. i 5. dekadę życia), a więc wiek dużej aktywności zawodowej, problem tej choroby nie może zostać pominięty przy omawianiu chorób reumatycznych, związanych z pracą.
Ponieważ RZS jest chorobą postępującą, której stale towarzyszy ból, sztywność stawów, a czasem dochodzi do zmian chorobowych poza narządem ruchu, istotna jest wiedza o tych czynnikach środowiska pracy, które mogą dłużej zatrzymać chorego w aktywności zawodowej.
Badania przeprowadzone w krajach skandynawskich wykazują, że istnieją zawody obciążone większym ryzykiem wystąpienia tej choroby - rolnicy, włókniarze, fryzjerzy, kosmetyczki.
Do czynników ryzyka należy ciężka praca fizyczna na świeżym powietrzu, ekspozycja na silikon i rozpuszczalniki organiczne, ekspozycja na pył naturalnej bawełny.
W innej chorobie zapalnej - zesztywniającym zapaleniu stawów kręgosłupa (ZZSK), której częstość występowania określa się na ok.
Bliski związek pracy wykonywanej zawodowo i możliwości powstawania choroby z kręgu reumatoidalnego wskazuje na potrzebę właściwego postępowania profilaktyczno-leczniczego.
Konieczna jest zarówno profilaktyka pierwotna - zapobieganie wystąpieniu choroby jak i profilaktyka wtórna - zapobieganie nawrotom lub postępowi choroby.
Działania w ramach profilaktyki pierwotnej zaczynają się już w chwili planowania stanowiska pracy.
Należy pamiętać o tym, że nie tylko ciężka praca fizyczna stanowi zagrożenie dla układu ruchu.
Praca lekka fizycznie, ale związana z długotrwałym wykonywaniem ruchów monotypowych może być również niebezpieczna.
Podobnie, duże obciążenie umysłowe w pracy niezwiązanej z dużym wysiłkiem fizycznym, a więc praca wykonywana w dużym stresie, może prowadzić do istotnych problemów zdrowotnych.
W takich przypadkach wskazane jest nie tylko właściwe z punktu widzenia ergonomii stanowisko pracy, ale także wprowadzanie okresowych przerw w pracy połączonych z wykonywaniem ćwiczeń relaksujących mięśnie i stawy.
Powszechnie przyjęty pogląd, że praca wykonywana w klimacie zimnym lub wilgotnym nieuchronnie doprowadza do rozwoju chorób reumatycznych należy przyjąć z pewnymi zastrzeżeniami.
Warunki klimatyczne, o ile powodują odruchowe wzmożone napięcie mięśniowe mogą wywołać dolegliwości bólowe ze strony i mięśni i stawów, jak również przyspieszać rozwój zmian zwyrodnieniowych w stawach obwodowych i w stawach kręgosłupa.
Podobnie niekorzystne działanie mogą spowodować wibracje, doprowadzając do zaburzeń ukrwienia mięśni i stawów.
Z uwagi na szerokie rozpowszechnienie dolegliwości reumatycznych w populacji ogólnej, w tym w populacji osób pracujących, ważne jest, aby badania lekarskie wstępne przed przyjęciem do pracy oraz kontrolne badania okresowe uwzględniały ocenę układu ruchu.
W przypadku wystąpienia dolegliwości, wskazana jest zawsze konsultacja lekarza reumatologa.
Takie postępowanie pozwoli na ustalenie, czy jest to choroba z kręgu chorób zapalnych, czy zwyrodnieniowo-przeciążeniowych.
Po ustaleniu rozpoznania, opieka nad chorym z powodu schorzeń reumatycznych wymaga odpowiedniego leczenia.
W przypadku chorób zapalanych ważne jest, aby pomimo nieuchronnego postępu choroby i intensywnego jej leczenia stworzyć choremu jak najdłużej możliwość utrzymania aktywności zawodowej.
W przypadku chorób z powodu przeciążenia w układzie ruchu, celem leczenia jest nie tylko ustąpienie dolegliwości, ale także uniknięcie choroby zawodowej.
W chorobach reumatycznych leczenie powinno być zawsze kompleksowe i obejmować: farmakoterapię i rehabilitację, a czasem konieczne jest leczenie operacyjne.
Szeroko stosuje się leki przeciwzapalne i przeciwbólowe, iniekcje dostawowe i okołostawowe, maści rozgrzewające oraz zabiegi: naświetlania, lasero i magnetoterapię, zabiegi wodne, zabiegi zimnem, tzw.
Rehabilitacja lecznicza uwzględnia także masaże, wyciągi, terapię manualną oraz naukę ćwiczeń wzmacniających poszczególne grupy mięśniowe.
Doskonałą formą wspomagającą jest leczenie sanatoryjne.
Powrót do pracy zawodowej osoby z rozpoznaniem choroby reumatycznej nakazuje podjęcie właściwych działań z zakresu profilaktyki wtórnej - unikanie ruchów monotypowych, nadmiernego napięcia statycznego i dynamicznego mięśni, ucisku na pnie nerwowe, przeciążenia układu kostno-stawowego i tkanek okołostawowych.
W przypadku osób cierpiących na reumatyczne choroby zapalne ważna jest stała opieka lekarska, uwzględniająca możliwość wystąpienia zmian narządowych w miarę postępu choroby oraz możliwość dostosowania warunków pracy do aktualnych możliwości chorego.
Zasady orzekania o niezdolności do pracy regulują przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (DzU nr 162, poz.
Oceny niezdolności do pracy dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Orzekanie o niezdolności do pracy polega na ustaleniu związku między naruszeniem sprawności organizmu a utratą zdolności do pracy powstałą w następstwie naruszenia tej sprawności.
Niezdolność do pracy orzekana jest jako całkowita, jeżeli nastąpiła utrata zdolności do wykonywania jakiejkolwiek pracy, lub jako częściowa - jeżeli doszło w znacznym stopniu do utraty zdolności do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji.
Rehabilitacja zawodowa osób cierpiących na choroby reumatyczne powinna uwzględniać kilka cech typowych dla tych schorzeń: stały postęp choroby, wieloogniskowość zmian, ból towarzyszący zmianom chorobowym, chorobowe osłabienie struktur anatomicznych narządu ruchu, trudności w akceptacji własnej dysfunkcji przez pracownika, trudności w integracji społecznej i zawodowej.
Ocena szans zawodowych takiego pracownika, zwracającego się o poradę, powinna uwzględniać nie tylko płeć, ale też wiek i wykształcenie.
Na choroby reumatyczne częściej zapadają kobiety, jednak jest im trudniej znaleźć miejsce pracy.
Większość chorych to osoby w wieku lat 40 - 50, a więc w wieku, w którym trudniejsze jest przekwalifikowanie zawodowe.
Problemy zatrudnienia osób niepełnosprawnych reguluje ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (DzU nr 123, poz. 776 z późn. zm.).
Ustawa ta wprowadziła do celów pozarentowych trzy stopnie niepełnosprawności - znaczny, umiarkowany i lekki, o których orzekają wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności (jako pierwsza instancja) oraz Krajowy Zespół Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności (jako druga instancja).
Szczegółowo kwestie te reguluje rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z dnia 21 maja 2002 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (DzU nr 66, poz. 604).
Choroba zawodowa a obowiązki pracodawcy
Obowiązkiem pracodawcy jest stosowanie środków zapobiegających chorobom zawodowym.
Jednak nie zawsze ich stosowanie, a także przestrzeganie przepisów bhp chroni pracownika przed wystąpieniem choroby zawodowej.
Każdy przypadek podejrzenia jej wystąpienia należy zgłosić państwowemu inspektorowi sanitarnemu i właściwemu okręgowemu inspektorowi pracy.
W konsekwencji stwierdzenia u pracownika objawów, które wskazują na powstawanie choroby zawodowej, pracodawca jest obowiązany na podstawie orzeczenia lekarskiego przenieść go do innej pracy, która nie będzie narażała go na działanie czynnika odpowiedzialnego za te objawy.
Do obowiązków pracodawcy należy też prowadzenie rejestru obejmującego przypadki stwierdzonych chorób zawodowych i podejrzeń o takie choroby, a także przesłanie zawiadomienia o skutkach jakie wywołuje choroba zawodowa do instytutu medycyny pracy oraz do właściwego państwowego inspektora sanitarnego.
Warunki stwierdzenia choroby zawodowej
Pojęcie choroby zawodowej zostało zdefiniowane w art. 2351 Ustawy Kodeks pracy.
Zgodnie z tym przepisem za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanymi dalej „narażeniem zawodowym”.
Wykaz 26 chorób zawodowych, a także okresy, w których wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, zostały określone w załączniku do Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych.
Aby zatem uznać dane zachorowanie za chorobę zawodową, muszą wystąpić łącznie dwa warunki: choroba musi być wskazana w wykazie chorób zawodowych, choroba została wywołana czynnikami szkodliwymi dla zdrowia występującymi w środowisku pracy lub sposobem wykonywania pracy przez poszkodowanego pracownika.
Jak orzekł Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z 29 czerwca 2017 r., III SA/Gd 362/17, o stwierdzeniu choroby zawodowej decyduje stosownie do art. 2351 kp spełnienie dwóch wymogów: zamieszczenie schorzenia w wykazie chorób zawodowych oraz ustalenie, że zostało ono spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy lub w związku ze sposobem wykonywania pracy.
Konstrukcja niniejszego przepisu przemawia więc za tym, że w przypadku pozytywnego ustalenia, że stwierdzona u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych, a jednocześnie ocena warunków pracy pozwala stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że praca była wykonywana w warunkach narażających na powstanie choroby zawodowej, to istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową a warunkami narażającymi na jej powstanie.
Innymi słowy choroba zawodowa jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, które pozostaje w związku przyczynowym z wykonywaną pracą - rodzajem, charakterem i warunkami jej wykonywania - i to właśnie z tego powodu choroby zawodowe są przewidywalne, a owe przewidywalne uszkodzenia zdrowia zostały ujęte w tzw. wykazie chorób zawodowych.
Rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych.
Obowiązki pracodawcy w przypadku choroby zawodowej
Zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej u zatrudnionego pracownika - podejrzenie choroby zawodowej u pracownika pracodawca powinien zgłosić właściwemu państwowemu inspektorowi sanitarnemu i właściwemu okręgowemu inspektorowi pracy.
Zgłoszenie to powinno zostać złożone na formularzu określonym w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia w sprawie sposobu dokumentowania chorób zawodowych i skutków tych chorób.
W przypadku choroby zawodowej o ostrym przebiegu lub podejrzenia, że choroba zawodowa była przyczyną śmierci pracownika, zgłoszenie może zostać dokonane telefonicznie.
Przesłanie zawiadomienia o skutkach choroby zawodowej do Instytutu Medycyny Pracy im. prof. dr. med. Jerzego Nofera w Łodzi oraz do właściwego państwowego inspektora sanitarnego - przepisy nie określają konkretnego terminu, w którym pracodawca powinien przesłać zawiadomienie do Instytutu.
Wymagają jedynie, by nastąpiło to niezwłocznie po zakończeniu postępowania, w wyniku którego został ustalony uszczerbek na zdrowiu lub niezdolność do pracy w związku ze stwierdzoną chorobą zawodową pracownika lub byłego pracownika.
Zatem pracodawca wypełnia zawiadomienie po przystąpieniu pracownika z orzeczoną chorobą zawodową do pracy lub po uzyskaniu przez niego prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy.
Dodatkowo pracodawca ma obowiązek przesłać jeden egzemplarz zawiadomienia do państwowego inspektora sanitarnego wydającego decyzję w I instancji.
W razie rozpoznania choroby zawodowej u pracownika pracodawca jest zobowiązany: ustalić przyczyny powstania choroby zawodowej oraz charakter i rozmiar zagrożenia tą chorobą, działając w porozumieniu z właściwym państwowym inspektorem sanitarnym; przystąpić niezwłocznie do usunięcia czynników powodujących powstanie choroby zawodowej i zastosować inne niezbędne środki zapobiegawcze; zapewnić realizację zaleceń lekarskich.
W razie stwierdzenia u pracownika objawów, które wskazują na powstawanie choroby zawodowej, pracodawca jest obowiązany na podstawie orzeczenia lekarskiego w terminie i na czas określony w tym orzeczeniu przenieść pracownika do innej pracy, która nie będzie narażała go na działanie czynnika, który wywołał te objawy.
Jeżeli przeniesienie do innej pracy powoduje obniżenie wynagrodzenia, pracownikowi przysługuje dodatek wyrównawczy przez okres nieprzekraczający 6 miesięcy (art. 230 kp).
Jeżeli wskutek choroby zawodowej nastąpił uszczerbek na zdrowiu pracownika i stał się on niezdolny do wykonywania dotychczasowej pracy, pracodawca ma obowiązek przenieść go do odpowiedniej pracy.
Praca odpowiednia to praca, która odpowiada stanowi zdrowia i kwalifikacjom zawodowym pracownika.
Obowiązek ten podlega jednak ograniczeniu.
Pracodawca ma obowiązek przenieść pracownika na odpowiednie stanowisko pracy tylko wtedy, gdy nie został on uznany za niezdolnego do pracy w rozumieniu przepisów Ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Pracownikowi, który został przeniesiony do odpowiedniej pracy, również przysługuje dodatek wyrównawczy przez okres nieprzekraczający 6 miesięcy (art. 231 kp).
Poza tym pracodawca jest zobowiązany wydzielić lub zorganizować pracownikowi, który w wyniku choroby zawodowej utracił zdolność do pracy na dotychczasowym stanowisku odpowiednie stanowisko pracy z podstawowym zapleczem socjalnym, nie później niż w trakcie 3 miesięcy od daty zgłoszenia przez tę osobę gotowości do pracy.
Niewydzielenie lub niezorganizowanie w terminie takiego stanowiska pracy powoduje, że pracodawca w dniu rozwiązania stosunku pracy z pracownikiem musi dokonać wpłaty na PFRON w wysokości piętnastokrotności przeciętnego wynagrodzenia za pracę (art. 23 Ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.
Prowadzenie rejestru, który obejmuje przypadki stwierdzonych chorób zawodowych i podejrzeń o takie choroby - zgodnie z art. 235 § 4 kp pracodawca jest obowiązany prowadzić rejestr, który obejmuje wszystkie przypadki podejrzeń chorób zawodowych.
Dotyczy to zarówno przypadków, w których zgłoszenie jest dokonywane za pośrednictwem pracodawcy, jak i wszystkich pozostałych, o których pracodawca formalnie został zawiadomiony (np. otrzymał pisemne zawiadomienie od właściwego państwowego inspektora sanitarnego o toczącym się postępowaniu w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej u byłego pracownika).
Przepisy nie określają wzoru takiego rejestru, a nawet danych, jakie powinien on zawierać.
Pracodawca powinien sam określić, jakie dane rejestr powinien obejmować.
Dane, które powinien zawierać rejestr chorób zawodowych:
- imię i nazwisko pracownika chorego na chorobę zawodową lub podejrzanego o taką chorobę;
- stanowisko i staż pracy na tym stanowisku;
- data stwierdzenia choroby zawodowej lub zgłoszenia podejrzenia o taką chorobę;
- data i nr decyzji Państwowego Inspektora Sanitarnego;
- nazwa lub nr statystyczny choroby zawodowej;
- skutki choroby zawodowej;
- data wysłania zawiadomienia o skutkach choroby zawodowej do Instytutu Medycyny oraz właściwego inspektora sanitarnego;
- wnioski w zakresie poprawy stanu bhp w zakładzie pracy.
Pracodawca jest zobowiązany systematycznie analizować przyczyny chorób zawodowych i innych chorób związanych z warunkami środowiska pracy i na podstawie wyników tych analiz stosować właściwe środki zapobiegawcze.
Powinien on wprowadzać takie środki zapobiegawcze, które pomagają utrzymać w stanie stałej sprawności urządzenia ograniczające lub eliminujące szkodliwe dla zdrowia czynniki środowiska pracy oraz urządzenia służące do pomiarów tych czynników.
Ponadto pracodawca ma obowiązek przeprowadzania na swój koszt badań i pomiarów stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia, które występują w środowisku pracy.
Wyniki pomiarów powinny być rejestrowane, przechowywane i udostępniane zarówno pracownikom, jak i organom kontroli nad warunkami pracy.
Nowe badanie podkreśla wyzwania opieki zdrowotnej, z jakimi borykają się Amerykanie cierpiący na choroby reumatyczne (FCL, 13 września)
Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) a życie zawodowe
Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) to przewlekła choroba o podłożu autoimmunologicznym, która znacząco wpływa na życie osób nią dotkniętych.
RZS jest chorobą nieuleczalną, która objawia się różnorodnymi dolegliwościami utrudniającymi wykonywanie codziennych czynności i wpływającymi na jakość życia.
Objawy RZS obejmują bóle mięśni i sztywność stawów, które są szczególnie uciążliwe rano lub po dłuższych okresach bezruchu.
Sztywność poranna zwykle trwa ponad godzinę, utrudniając rozpoczęcie dnia.
Częstą dolegliwością u osób z RZS jest również przewlekłe zmęczenie i osłabienie.
W zaawansowanym stadium choroby mogą pojawić się trwałe zmiany w budowie stawów (deformacje stawów).
RZS ma charakter przewlekły, ale jego przebieg jest zmienny.
U niektórych osób choroba rozwija się powoli, trwając wiele lat, u innych natomiast przebiega szybko i agresywnie, powodując poważne uszkodzenia stawów w ciągu zaledwie kilku miesięcy.
Proces zapalny rozwijający się już na wczesnym etapie choroby prowadzi do stopniowych uszkodzeń chrząstek i kości, co może utrudniać normalne funkcjonowanie, a z czasem skutkować deformacjami stawów i utratą ich funkcji.
Reumatoidalne zapalenie stawów wpływa także na emocje i życie społeczne osoby chorej.
Obecność choroby często wiąże się z przewlekłym bólem, który ma ogromny wpływ na jakość życia i zdrowie psychiczne.
Długotrwały dyskomfort może prowadzić do frustracji, bezradności, a nawet depresji i stanów lękowych.
Wsparcie psychologiczne jest więc nieodzownym elementem kompleksowej opieki nad osobą z RZS.
Terapia indywidualna lub grupowa pomaga zrozumieć emocje związane z chorobą, uczy technik radzenia sobie ze stresem i bólem, a także poprawia samoocenę i motywację do działania.
RZS może wpływać na zdolność do wykonywania codziennych obowiązków, w tym pracy zawodowej.
Jednak dzięki odpowiedniemu wsparciu, dostosowaniu warunków pracy oraz świadomości swoich praw, wiele osób z RZS może aktywnie uczestniczyć na rynku pracy i realizować swoje zawodowe cele.
Warto również pamiętać, że osoby z RZS mają prawo do orzecznictwa o niepełnosprawności, które umożliwia im dostęp do różnorodnych udogodnień w miejscu pracy i poza nim.
Ponadto osoby z RZS mają dostęp do programów dofinansowań oraz wsparcia rehabilitacyjnego, które pomagają im utrzymać aktywność i poprawić jakość życia.
Na choroby reumatyczne częściej zapadają kobiety, jednak jest im trudniej znaleźć miejsce pracy.
Większość chorych to osoby w wieku lat 40 - 50, a więc w wieku, w którym trudniejsze jest przekwalifikowanie zawodowe.
Choroby reumatyczne, wbrew ogólnemu stereotypowi, w dużej mierze dotyczą osób młodych, które wciąż się kształcą bądź rozpoczynają okres własnej aktywności zawodowej.
Dr Rafał Cekiera z Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach podkreśla, że ponad 51 proc. badanych boi się przyznać w pracy do swej choroby.
Prawie 35 proc. ukrywa orzeczenie o niepełnosprawności w obawie przed utratą pracy.
Aż 69 proc. obawia, że z tego powodu utraci zatrudnienie lub będzie miało kłopotu w pracy.
Choroba reumatyczna może przyczynić się do spadku poczucia własnej wartości.
W badaniu przyznało się do tego ponad 80 proc, ankietowanych.
Ponad połowa z 220 tys. pacjentów chorych na reumatoidalne zapalenie stawów to osoby w wieku produkcyjnym.
Pracuje jednak tylko 40% z nich.
To powoduje, że koszty pośrednie związane z tą chorobą są kilkukrotnie wyższe niż same koszty leczenia.
W sumie wynoszą one prawie 3 mld zł.
Dla wielu osób chorych przewlekle praca zawodowa jest ważna i nie chcą z niej rezygnować.
Łączenie leczenia z obowiązkami zawodowymi nie jest jednak proste.
Dlatego warto promować efektywne rozwiązania, które pozwolą pracującym pacjentom oszczędzić czas przeznaczony na leczenie - wskazują autorzy kampanii „Choroba? - Pracuję z nią!”.
Na RZS choruje w Polsce około 220 tys. pacjentów.
Każdego roku odnotowuje się nawet kilkanaście tysięcy nowych przypadków.
Ponad połowa (ok. 120 tys.) chorych na RZS to osoby w wieku produkcyjnym.
Jednak zaledwie 40% z nich (ok.
Rynek pracy sytuacja młodych osób chorych na RZS jest bardzo trudna.
Zwykle muszą one wybierać pomiędzy leczeniem a pracą zawodową.
W przypadku choroby przewlekłej proces leczenia wymaga częstych wizyt u lekarza.
System jest skonstruowany tak, że czasami wymusza trzydniowe nieobecności w trakcie jednego miesiąca.
W pracy spotykają ich często problemy wynikające z ograniczonej dyspozycyjności, czy sprokurowanej chorobą mniejszej wydajności.
Badanie ankietowe przeprowadzone w 2017 roku na próbie 338 respondentów dotkniętych chorobami reumatycznymi wykazało, że ponad 37 proc. respondentów przyznało, że łączenie choroby reumatycznej z pracą zawodową jest bardzo trudne.
Tylko dla 8 proc. badanych choroba nie wpływa znacząco na karierę zawodową.
50 proc.
Z danych przytaczanych przez autorów kampanii społecznej „Choroba? Pracuję z nią!” wynika, że w 2012 roku bezpośrednie koszty leczenia RZS sięgnęły 400 mln zł.
Koszty pośrednie były jednak siedmiokrotnie wyższe.
Zachowanie aktywności zawodowej pacjentów z RZS przekłada się na istotne zmniejszenie niedoszacowanych i bardzo dużych kosztów pośrednich związanych z utratą produktywności.
My, jako lekarze, rozpatrujemy głównie koszty i nakłady medyczne związane z leczeniem.
Istotne jest jednak również zmniejszenie kosztów pośrednich związanych z niezdolnością do pracy naszych pacjentów.
Autorzy kampanii podkreślają, że im większa aktywność zawodowa osób chorujących przewlekle, tym mniejsze są koszty związane ze świadczeniami społecznymi i mniejsze straty w skali PKB.
Dzisiejsze nowoczesne metody pozwalają łączyć proces leczenia i pracę zawodową.
Duża jest w tym jednak rola samych pracodawców, aby wykazać zrozumienie i wsparcie, porozmawiać z pracownikiem.
Czasami wymaga to od firmy wypracowania nowej polityki HR.
Z jednej strony duże korporacje inaczej podchodzą do takich problemów, a z drugiej strony są też mali przedsiębiorcy, którzy muszą mierzyć się z tym problemem.
Środowiska pacjentów podkreślają, że z ich punktu widzenia niezwykle pomocne byłoby wdrożenie rozwiązań, które pozwalają skrócić czas, jaki poświęcają na leczenie.
Trzeba zmienić organizację systemu opieki zdrowotnej nad osobą młodą chorą reumatycznie, żeby nie wymuszać kilkudniowych nieobecności w pracy.
Osoby z RZS najczęściej nie przyznają się pracodawcy do swojej choroby.
Czasem osoba chora wymaga dodatkowej opieki, pomocy osoby z rodziny, która także bierze zwolnienie z pracy i także musi uczestniczyć w tym modelu leczenia.
Jest szalenie dużo istotnych elementów, które mają znaczenie możliwości pracy osób przewlekle chorych i zachowania ich aktywności zawodowej.
W Polsce żyje 5,9 mln osób biernych zawodowo.
Co czwarty nie pracuje zawodowo właśnie z powodu choroby przewlekłej.
Badanie przeprowadzono między czerwcem i październikiem 2017 wśród 338 osób z takimi chorobami reumatycznymi jak reumatoidalne zapalenie stawów, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa, toczeń rumieniowaty układowy oraz fibromialgia.
Z raportu wynika, że 55 proc. osób z chorobami reumatycznymi jest zatrudniona na pełnym etacie, a ponad 13 proc.
Choroba reumatyczna może przyczynić się do spadku poczucia własnej wartości.
W badaniu przyznało się do tego ponad 80 proc. ankietowanych.
Chorobie tej często towarzyszy przewlekły ból, trudności w wykonywaniu codziennych czynności, wymaga ona częstych wizyt u lekarzy specjalistów oraz pobytu w szpitalu.
Dr Jakub Gierczyński z Instytut Zarządzania w Ochronie Zdrowia Uczelni Łazarskiego w Warszawie przytacza najnowsze dane Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z których wynika, że koszty związane z niepełnosprawnością i absencją w pracy w grupie chorych cierpiących na schorzenia układu kostno-stawowego-mięśniowego i tkanki łącznej w 2016 r.
Bardziej kosztowne są jedynie choroby psychiczne, na które przypada aż 6 mld wydatków ZUS.
Specjalista podkreśla jednak, że wydatki ZUS na choroby układu kostno-stawowego-mięśniowego i tkanki łącznej szybko rosną.
Liczba dni absencji chorobowych opublikowana przez ZUS (za 2016 r. - PAP) to 36 mln dni, część z nich to choroby niereumatologiczne, ale lwia część to reumatologia.
W 2012 r.
Większość chorych chce pracować.
A tylko 1 proc. jest skutecznie leczonych lekami biologicznymi.
To jest ogromne wyzwanie.
Wsparcie dla osób z chorobami reumatycznymi na rynku pracy
Zatrudnianie pracowników niepełnosprawnych jest korzystne dla obu stron.
Osoba niepełnosprawna podejmuje pracę, a pracodawca może liczyć na wsparcie przy zatrudnianiu osoby niepełnosprawnej oraz na zwolnienie od niektórych podatków i opłat.
Jeśli firma zatrudnia więcej osób niepełnosprawnych, może starać się o uzyskanie statusu zakładu pracy chronionej.
Zanim pracodawca wystąpi z wnioskiem o przyznanie statusu zakładu pracy chronionej, firmę obowiązkowo skontroluje Państwowa Inspekcja Pracy.
Inspekcja sprawdzi, czy obiekty i pomieszczenia są dostosowane do szczególnych potrzeb pracowników niepełnosprawnych.
Państwowa Inspekcja Pracy może co dwa lata sprawdzać zakład pracy.
Oprócz kontroli okresowych są też kontrole okazjonalne.
Prowadzący zakład pracy chronionej tworzy zakładowy fundusz rehabilitacji osób niepełnosprawnych, którego środki są przeznaczane na finansowanie rehabilitacji zawodowej, społecznej i leczniczej.
Zakładowy fundusz rehabilitacji osób niepełnosprawnych tworzy się m.in.
Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r.
Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2007 r.
Wśród istotnych wniosków z raportu „Aktywność społeczno-zawodowa osób z chorobami reumatologicznymi” znalazła się także potrzeba poprawienia dostępności pacjentów do lekarzy specjalistów.
Według danych z raportu, tylko 20% lekarzy reumatologów jest przed 50 rokiem życia.
Kolejny kluczowy wniosek to pilne zapewnienie jak najszerszego dostępu do terapii biologicznych.
Postulat ten jest oczywisty w kontekście opisanych w raporcie wyników badania pacjentów.
Doświadczenia osób, które włączone były w taką formę leczenia jednoznacznie wskazują na pozytywny wpływ wymienionego rozwiązania terapeutycznego na stan zdrowia, a w konsekwencji również na aktywność zawodową i jakość życia.
Brak odpowiedniego leczenia osób z chorobami reumatycznymi, wynikający między innymi ze zbyt małej liczby lekarzy i przychodni oraz ograniczenia w stosowaniu skutecznych terapii, wpływa nie tylko na utratę przez pacjentów sprawności i aktywności zawodowej, ale także generuje znaczące koszty społeczne.
W konsekwencji prowadzi to do palącej potrzeby ewaluowania rozwiązań służących zawodowej aktywizacji osób chorych i zapobiegania ich niepełnosprawności.
To, co istotne dla samych pacjentów, a co wybrzmiało wyraźnie z badania, to pozytywne skutki integracji środowiska osób chorych reumatycznie oraz uwrażliwianie otoczenia na psychologiczne aspekty choroby.
Wypowiedzi badanych są mocnym poparciem takich działań jak chociażby wymiana informacji i wzajemnych doświadczeń, które pełnią rolę swego rodzaju „grup psychologicznego wsparcia”.
Należy kontynuować wszelkie tego typu inicjatywy.
Rodzina i przyjaciele są nieocenionym źródłem wsparcia emocjonalnego oraz praktycznej pomocy.
Ich zrozumienie i obecność może znacznie zmniejszyć poczucie izolacji i bezradności, które często towarzyszą chorobie.
Grupy wsparcia, zarówno lokalne, jak i internetowe, oferują przestrzeń do dzielenia się doświadczeniami, poradami oraz motywacją.
Edukacja to podstawa świadomego zarządzania chorobą.
tags: #zatrudnienie #pracownika #z #reumatyzm