Decyzja o powrocie do pracy po narodzinach dziecka to wyzwanie, które dla wielu rodziców rozwiązuje zatrudnienie niani. Jednym z najkorzystniejszych rozwiązań prawnych, które ułatwia ten proces, jest umowa uaktywniająca. Pozwala ona rodzicom, którzy nie prowadzą działalności gospodarczej, na legalne zatrudnienie opiekunki do dziecka, minimalizując jednocześnie ich obowiązki jako płatników podatku dochodowego.
Umowa uaktywniająca to specyficzny rodzaj umowy cywilnoprawnej, która reguluje zasady zatrudnienia niani do opieki nad dziećmi. Jest to umowa o świadczenie usług, której podstawy prawne znajdują się w Kodeksie cywilnym oraz w ustawie z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3. Art. 50 ustawy definiuje umowę uaktywniającą jako umowę o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy dotyczące umowy zlecenia.
Umowa uaktywniająca jest zawierana pomiędzy rodzicami (lub samotnym rodzicem) a nianią, która sprawuje opiekę nad dzieckiem w wieku od ukończenia 20. tygodnia życia do końca roku szkolnego, w którym dziecko kończy 3 lata, a w przypadku braku możliwości objęcia dziecka wychowaniem przedszkolnym - do 4 lat. Nianią może być tylko osoba pełnoletnia, która osobiście sprawuje opiekę nad dzieckiem.
Dla rodziców, którzy zatrudniają nianię na podstawie umowy uaktywniającej, kluczowe jest to, że nie mają oni statusu płatnika podatku dochodowego. Oznacza to, że nie muszą w ciągu roku odprowadzać zaliczek na podatek PIT od wynagrodzenia niani ani przekazywać jej lub urzędowi skarbowemu informacji PIT-11. W rezultacie to niania musi samodzielnie rozliczyć się z fiskusem.
Kluczowe aspekty umowy uaktywniającej
Strony umowy uaktywniającej
Umowa uaktywniająca reguluje zasady zatrudnienia niani do opieki nad dziećmi w wieku od 20 tygodnia życia do 3 lat (lub do 4 lat w określonych sytuacjach) i jest formą umowy cywilnoprawnej, a nie umową o pracę.
- Rodzice: Umowa może być zawarta przez oboje rodziców, którzy wspólnie wychowują dziecko. Jeśli umowa zostanie podpisana tylko przez jednego z rodziców, jest to sprzeczne z przepisami i może skutkować jej nieważnością. Rodzice muszą pracować na podstawie umowy o pracę, umowy cywilnoprawnej, prowadzić działalność gospodarczą lub rolniczą. Nie mogą przebywać na urlopie macierzyńskim, ojcowskim ani wychowawczym.
- Niania: Nianią może być osoba pełnoletnia, która osobiście sprawuje opiekę nad dzieckiem. Pełnoletność: Nianią może być wyłącznie osoba, która ukończyła 18 lat. Pokrewieństwo: Nianią może być osoba obca lub osoba spokrewniona z rodzicami dziecka, na przykład rodzic (babcia dziecka) lub ktoś z rodzeństwa (ciocia dziecka). Nianią nie może być rodzic dziecka.
Elementy umowy uaktywniającej
Umowa uaktywniająca powinna zawierać:
- Strony umowy;
- Cel i przedmiot umowy;
- Czas i miejsce sprawowania opieki;
- Liczbę dzieci powierzonych opiece;
- Obowiązki niani;
- Wysokość wynagrodzenia oraz sposób i termin jego wypłaty;
- Czas, na jaki umowa została zawarta;
- Warunki i sposób zmiany, a także rozwiązania umowy.
Forma pisemna: Umowa uaktywniająca musi być zawarta w formie pisemnej.
Umowa uaktywniająca a składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne
W przypadku umowy uaktywniającej są odprowadzane składki na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne. Składki te są obowiązkowe i dotyczą zarówno ubezpieczeń emerytalnych, rentowych, wypadkowych, jak i zdrowotnych niani. Niania sama ponosi koszty składek na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, jeśli zdecyduje się przystąpić do tego ubezpieczenia.
Od umowy uaktywniającej nie są potrącane składki na Fundusz Pracy (FP), Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (FGŚP) ani Fundusz Emerytur Pomostowych.
Budżet państwa może sfinansować składki na ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe, wypadkowe) oraz ubezpieczenie zdrowotne niani zatrudnionej na podstawie umowy uaktywniającej. Wysokość składek pokrywana przez państwo dotyczy tylko tej części wynagrodzenia, która nie przekracza 50% minimalnego wynagrodzenia. Jeśli wynagrodzenie niani przekracza 50% minimalnej pensji, rodzice pokrywają składki od nadwyżki ponad tę kwotę.
Przykład: Jeśli minimalne wynagrodzenie w danym roku wynosi 4000 zł brutto, budżet państwa sfinansuje składki od wynagrodzenia niani do kwoty 2000 zł brutto (50% minimalnego wynagrodzenia). Rodzice pokrywają składki od kwoty przekraczającej 2000 zł.
Jak zgłosić nianię do ubezpieczeń?
Aby prawidłowo zgłosić zatrudnioną nianię do ubezpieczeń społecznych, rodzic zobowiązany jest do spełnienia określonych formalności:
- Rejestracja jako płatnik składek: Pierwszym krokiem jest rejestracja w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych jako płatnik składek poprzez wypełnienie i złożenie formularza ZUS ZFA.
- Zgłoszenie niani do ubezpieczeń: W ciągu 7 dni od daty rozpoczęcia pracy przez nianię, należy zgłosić ją jako osobę ubezpieczoną w ZUS, wypełniając odpowiednie formularze:
- ZUS ZUA - w przypadku zgłoszenia do wszystkich rodzajów ubezpieczeń;
- ZUS ZZA - jeśli niania podlega już ubezpieczeniom społecznym, a zgłoszenie dotyczy jedynie ubezpieczenia zdrowotnego.
- Rozliczanie składek: Po zatrudnieniu niani, należy rozliczać składki do ZUS. Pierwszą składkę należy rozliczyć do 15. dnia miesiąca następującego po zatrudnieniu.
Rozliczenie umowy uaktywniającej w zeznaniu rocznym przez nianię
Przychody uzyskane z umowy uaktywniającej są przychodami „z innych źródeł”. Niania jest zobowiązana do samodzielnego złożenia do urzędu skarbowego zeznania podatkowego. Deklarację PIT-36 składają przede wszystkim przedsiębiorcy, jednak Ministerstwo Finansów wyjaśnia, że na tej deklaracji rozlicza się także inne przychody, opodatkowane na ogólnych zasadach przy zastosowaniu skali podatkowej, od których ani płatnik, ani podatnik w ciągu roku podatkowego nie mieli obowiązku odprowadzania zaliczek na PIT.
Niania składa PIT-36 i wykazuje przychody z umowy uaktywniającej w części D, wierszu 8. deklaracji PIT-36 (jako przychód z innych źródeł). Na tym samym PIT-36 niania może też rozliczyć inne przychody, np. z umowy o pracę.
Jak obliczyć przychód, koszty i dochód niani?
Podatek oblicza się od dochodu, który jest różnicą między przychodem a kosztami uzyskania przychodu.
| Krok | Co policzyć | Wzór |
|---|---|---|
| 1 | Ustal przychód | Przychód = suma wypłat otrzymanych od rodziców |
| 2 | Ustal koszty uzyskania przychodu | Koszty = 20% × (przychód − składki społeczne potrącone) lub koszty faktyczne (jeśli udokumentowane i wyższe) |
| 3 | Ustal dochód | Dochód = przychód − koszty uzyskania przychodu |
Przychodem niani w ramach umowy uaktywniającej jest kwota uzyskana od zatrudniającego ją rodzica. Jest to również podstawa wymiaru składek ZUS-owskich.
W tym samym wierszu niania wykazuje koszty uzyskania przychodu w wysokości 20% przychodu pomniejszonego o potrącone przez rodzica (lub opłacone przez nianię) składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz dobrowolne „chorobowe”, zgodnie z art. 22 ust. 9 pkt 6 ustawy PIT.
Od podstawy opodatkowania niania może odliczyć składki pobrane z jej wynagrodzenia, zapłacone od nadwyżki ponad 1680 zł (w przypadku wynagrodzenia nieprzekraczającego minimalnego w 2014 r.).
Na koniec niania odliczy od podatku pobrane przez rodzica składki na ubezpieczenie zdrowotne lub zapłacone bezpośrednio przez nią - do wysokości 7,75% podstawy opodatkowania.
Kiedy złożyć PIT-36 z dochodami niani?
PIT-36 składa się w terminie od 15 lutego do 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym. Zeznanie złożone przed 15 lutego jest traktowane jak złożone 15 lutego. Zeznanie PIT-36 składa się elektronicznie lub papierowo do urzędu skarbowego właściwego według miejsca zamieszkania.
Czy niania może skorzystać z ulg i preferencji w PIT-36?
Nie ma przeszkód, aby niania przy rozliczeniach skorzystała z preferencji podatkowych czy ulg, a więc rozliczyła się z małżonkiem czy dzieckiem lub skorzystała z ulg na dzieci. Niania może rozliczyć PIT-36 wspólnie z małżonkiem i może rozliczyć PIT-36 jako osoba samotnie wychowująca dziecko, jeśli spełnia warunki tych preferencji. PIT-36 pozwala też wykazać ulgi, jeśli przysługują, np. ulgę na dzieci, ulgę na internet i ulgę rehabilitacyjną.
tags: #zatrudnienie #niani #a #podatek #dochodowy