Wybuch konfliktu zbrojnego na Ukrainie wpłynął nie tylko na sytuację geopolityczną naszego wschodniego sąsiada, lecz stanowi poważne wyzwanie zarówno pod względem finansowym, organizacyjnym, jak i prawnym dla polskich jednostek samorządu terytorialnego. Samorządy stają bowiem przed koniecznością podjęcia szeregu działań związanych z udzieleniem realnej pomocy i wsparcia obywatelom Ukrainy, w tym zapewnienia opieki szkolnej i przedszkolnej.
Zgodnie z ustawą Prawo oświatowe, każda osoba niebędąca obywatelem polskim, a podlegająca obowiązkowi przygotowania przedszkolnego (dziecko, które ukończyło 6 lat) lub obowiązkowi szkolnemu, korzysta z nauki i opieki w publicznych szkołach podstawowych i ponadpodstawowych - do ukończenia 18. roku życia lub do ukończenia szkoły ponadpodstawowej - na warunkach dotyczących obywateli polskich. Przyjmowanie dzieci i młodzieży do przedszkola lub szkoły wiąże się często z koniecznością wprowadzenia zmian organizacyjnych w publicznej szkole czy przedszkolu, niekiedy z koniecznością pozyskania kadrowego wsparcia. Optymalnym rozwiązaniem w takiej sytuacji wydaje się zatrudnianie w szkołach nauczycieli będących obywatelami Ukrainy. Z jednej strony umożliwiłoby to dorosłym podjęcie pracy zgodnej z posiadanymi kwalifikacjami, z drugiej miałoby korzystny wpływ na dzieci i młodzież z Ukrainy. Czy jest to możliwe w świetle obowiązujących przepisów? Na takie pytanie należy zasadniczo udzielić odpowiedzi twierdzącej, przy czym konieczne jest doprecyzowanie kilku kwestii.
Obywatele Ukrainy mogą być zatrudniani na stanowisku nauczyciela na podstawie przepisów ustawy - Karta Nauczyciela. Zgodnie z art. 38 i art. 39 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, obywatelowi Ukrainy, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest lub był uznawany za legalny, udziela się, na jego wniosek, zezwolenia na pobyt czasowy. Obywatel Ukrainy, któremu udzielono zezwolenia na pobyt czasowy, może podejmować pracę w Rzeczypospolitej Polskiej bez zezwolenia na pracę. W przypadku ubiegania się o pracę na stanowisku nauczyciela, obywatela Ukrainy będą obowiązywały takie same wymogi jak obywatela Polski.
Uznanie Zagranicznego Dyplomu - Podstawa Zatrudnienia
Co do zasady nauczyciel z Ukrainy, który chciałby uczyć w polskiej placówce oświatowej, powinien ubiegać się o uznanie zagranicznego dyplomu. Dopiero później może starać się o pracę. Jeżeli osoba, która uzyskała kwalifikacje do wykonywania zawodu nauczyciela w Ukrainie, chce w Polsce podjąć pracę w tym zawodzie, musi dokonać uznania zagranicznego dyplomu, aby następnie móc się ubiegać o uzyskanie uprawnień zawodowych, zgodnie z przepisami określającymi zasady wykonywania tego zawodu w Polsce.
Kwalifikacje nauczycieli zatrudnianych w Polsce określa rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 1 sierpnia 2017 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli (Dz. U. z 2020 r. poz. 1289). Osoba, która uzyskała kwalifikacje do wykonywania zawodu nauczyciela na Ukrainie i chce w Polsce podjąć pracę w tym zawodzie, musi dokonać uznania zagranicznego dyplomu, aby następnie móc się ubiegać o uzyskanie uprawnień zawodowych, zgodnie z przepisami określającymi zasady wykonywania tego zawodu w Polsce.
Uznawanie dyplomów w zależności od daty ich wydania:
- Dyplomy uzyskane na Ukrainie do 20 czerwca 2006 r. są uznawane za równoważne z ich polskimi odpowiednikami. Potwierdzenie uznania równoważności dyplomu można uzyskać, występując do Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej z prośbą o wydanie imiennego zaświadczenia lub opinii ogólnej o dyplomie.
- Dyplomy uzyskane na Ukrainie po 20 czerwca 2006 r. wymagają potwierdzenia ich równoważności z polskim odpowiednikiem w drodze nostryfikacji. W przypadku dyplomów i stopni naukowych uzyskanych na Ukrainie po 20 czerwca 2006 r. stwierdzenie ich równoważności z polskimi odpowiednikami jest możliwe jedynie po przeprowadzeniu nostryfikacji na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 28 września 2018 r. w sprawie nostryfikacji dyplomów ukończenia studiów za granicą oraz potwierdzenia ukończenia studiów na określonym poziomie.
Nostryfikacji dokonują uprawnione uczelnie. Uczelnia ma 90 dni na uznanie dyplomu, jednakże jest to termin maksymalny (do terminu nie wlicza się przedłożenia tłumaczeń dokumentów, ewentualnych egzaminów lub praktyk). Wymóg opłaty nostryfikacyjnej wynika z ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce i wynosi max. 50 proc. wynagrodzenia profesora (3205 zł).
Wyjątki od Zasady - Zatrudnienie Bez Uznania Dyplomu
Od tej zasady obowiązują jednak wyjątki. Dyrektor szkoły - za zgodą kuratora - może przyjąć takiego nauczyciela również bez czasochłonnej procedury uznawania uprawnień. Zgodnie z art. 15 ust. 1 i ust. 2 prawa oświatowego, w uzasadnionych przypadkach w przedszkolu publicznym oraz w szkole publicznej może być zatrudniona osoba niebędąca nauczycielem do prowadzenia danych zajęć, jeśli posiada przygotowanie uznane przez dyrektora odpowiednio przedszkola lub szkoły za odpowiednie do prowadzenia danych zajęć. Dyrektor szkoły może uznać przygotowanie za właściwe nawet w przypadku braku uznania czy nostryfikacji dyplomu.
Przy czym poza pozytywną opinią dyrektora co do możliwości zatrudnienia osoby, która nie posiada wymaganych kwalifikacji, konieczne jest uzyskanie zgody kuratora oświaty. Jeżeli kurator takiej zgody nie wyrazi, nie ma możliwości zatrudnienia ukraińskiego nauczyciela w charakterze osoby prowadzącej zajęcia, mimo rzeczywistego spełniania przez niego przesłanek pozwalających na prowadzenie zajęć z dziećmi i młodzieżą. Tutaj konieczne staje się odkodowanie nieostrego pojęcia: „uzasadnione przypadki”. Interpretacja może bowiem nastręczać trudności i wygląda odmiennie w zależności od organu ją stosującego. Zdaniem autorki, za „uzasadnioną potrzebę” można uznać wspomnianą już wcześniej organizację oddziałów przygotowawczych i kierowanie się przede wszystkim dobrem dzieci i młodzieży ukraińskiej, dla której wsparcie rodaka może okazać się niezbędne i pomóc w oswojeniu się z nową rzeczywistością.
Podkreślenia wymaga, że zwolnienie z obowiązku posiadania wymaganych kwalifikacji nie oznacza jednak, że żadne inne wymogi przez kandydata nie muszą zostać spełnione. Poza pozytywną opinią dyrektora placówki i zgodą kuratora oświaty, w trybie art. 15 prawa oświatowego może zostać zatrudniona wyłącznie osoba, wobec której nie toczy się postępowanie karne w sprawie o umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub postępowanie dyscyplinarne oraz nie była ona skazana prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe.
Warunki Zatrudnienia Nauczyciela z Ukrainy
Nawiązanie stosunku pracy z obywatelem Ukrainy jako nauczycielem w szkole publicznej możliwe jest w przypadku łącznego ziszczenia się poniższych przesłanek:
- istnienie potrzeby zatrudnienia cudzoziemca na stanowisku nauczyciela wynikającej z organizacji nauczania,
- zgoda organu prowadzącego szkołę publiczną na zatrudnienie,
- osoba ubiegająca się o stanowisko ma pełną zdolność do czynności prawnych i korzysta z praw publicznych,
- nie toczy się przeciwko kandydatowi postępowanie karne w sprawie o umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub postępowanie dyscyplinarne,
- osoba ubiegająca się o stanowisko nie była skazana prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe,
- obywatel Ukrainy nie był prawomocnie ukarany karą dyscyplinarną, o której mowa w art. 76 ust. 1 pkt 3, w okresie 3 lat przed nawiązaniem stosunku pracy, albo karą dyscyplinarną, o której mowa w art. 76 ust. 1 pkt 4,
- obywatel Ukrainy posiada kwalifikacje wymagane do zajmowania danego stanowiska.
Na dyrektorze placówki ciąży obowiązek zweryfikowania spełnienia wymogów przez kandydata ubiegającego się o zatrudnienie na stanowisku nauczyciela.
Pojęcie „uzasadnionej potrzeby organizacji nauczania” warunkującej możliwość zatrudnienia obywatela Ukrainy na stanowisku nauczyciela jest nieostre i pozostawia pole do interpretacji. W obliczu trwającego konfliktu wojennego na Ukrainie i ewakuacji obywateli, w ocenie autorki, okolicznością uzasadniającą zatrudnienie nauczyciela z Ukrainy może być przede wszystkim organizowanie oddziałów przygotowawczych dla uczniów z Ukrainy, w których dzieci i młodzież uczą się języka polskiego. Jeśli nauczyciel z Ukrainy zna polski na poziomie pozwalającym na nauczanie uczniów ukraińskich, wówczas zatrudnienie go należałoby uznać za „uzasadnioną potrzebę” wynikającą z organizacji nauczania.
Zatrudnienie na Stanowisku Pomocy Nauczyciela
Poza zatrudnieniem obywatela Ukrainy na stanowisku nauczyciela (po uznaniu lub nostryfikacji dyplomu) lub w trybie art. 15 prawa oświatowego, istnieje możliwość zatrudnienia takiej osoby na stanowisku niepedagogicznym, jakim jest pomoc nauczyciela. Dzieci i młodzież będące obywatelami ukraińskimi i podlegające obowiązkowi szkolnemu, w przypadku, gdy ich znajomość języka polskiego jest niewystarczająca do korzystania z nauki, mają prawo do otrzymania pomocy od osoby władającej ich językiem ojczystym przez okres 12 miesięcy. Osoba wspomagająca zatrudniona jest w charakterze pomocy nauczyciela przez dyrektora szkoły na podstawie umowy o pracę na czas określony (do 12 miesięcy). W przypadku szkół publicznych stanowisko to jest stanowiskiem samorządowym, co oznacza, że z pomocą nauczyciela należy zawrzeć umowę o pracę taką, jak z każdym innym pracownikiem samorządowym.
W roku szkolnym 2021/2022 pracę na stanowisku pomocy nauczyciela może być zatrudniona osoba niemająca obywatelstwa polskiego, jeżeli posiada znajomość języka polskiego w mowie i piśmie w stopniu umożliwiającym pomoc uczniowi, który nie zna języka polskiego albo zna go na poziomie niewystarczającym do korzystania z nauki.
Zatrudnienie na Podstawie Umowy o Pracę
Odnosząc się do kwestii formalnych, zatrudnienie obywateli Ukrainy na stanowisku nauczyciela lub w trybie art. 15 prawa oświatowego odbywa się na zasadach określonych w ustawach - Kodeks pracy i Karta Nauczyciela. Tym samym stosunek pracy z wyżej wymienionymi osobami nawiązuje się na podstawie umowy o pracę na czas określony lub nieokreślony.
tags: #zatrudnienie #nauczyciela #z #ukrainy