W Polsce zatrudnianie osób niepełnoletnich budzi wiele pytań zarówno ze strony pracodawców, jak i rodziców oraz samych młodych ludzi. To temat szczególnie istotny w kontekście zdobywania pierwszych doświadczeń zawodowych, rozwijania odpowiedzialności oraz kształtowania przyszłych ścieżek kariery. Przepisy prawa pracy jasno określają, w jakich sytuacjach i na jakich zasadach możliwe jest zatrudnienie osób, które nie osiągnęły pełnoletności.
Do zatrudniania osób poniżej 16 roku życia odnosi się sama Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej, która w art. 30 wprowadza zakaz stałego zatrudnienia osób poniżej 16 roku życia, natomiast szczegóły reguluje Kodeks Pracy oraz Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. Na wstępie Kodeks wprowadza definicję młodocianego - jest to osoba, która nie ukończyła 15 lat, a nie przekroczyła 18 lat.
Poza powyższymi wyjątkami, oprócz cenzusu wieku, młodociany, aby zostać zatrudniony musi ukończyć co najmniej 8-letnią szkołę podstawową oraz przedstawić świadectwo lekarskie stwierdzające, że praca danego rodzaju nie zagraża ich zdrowiu.
Pracodawca zatrudniający młodocianych jest zobowiązany zapewnić młodocianym pracownikom opiekę i pomoc, niezbędną do ich przystosowania się do właściwego wykonywania pracy.
W celu przygotowania zawodowego pracodawca obowiązany jest zawrzeć z młodocianym pracownikiem umowę o pracę, co do zasady na czas nieokreślony, gdyż niedopuszczalne jest zawarcie z młodocianym umowy na czas próbny lub czas nieokreślony.
Młodociany, który ukończył już 16 lat może zostać zatrudniony również do wykonywania prac lekkich. Ustawodawca nie definiuje wprost tego terminu, wskazuje jedynie, iż taki rodzaj pracy nie może powodować zagrożenia dla życia, zdrowia i rozwoju psychofizycznego młodocianego, a także nie może utrudniać młodocianemu wypełniania obowiązku szkolnego. Wykaz prac lekkich określa pracodawca po uzyskaniu zgody lekarza wykonującego zadania służby medycyny pracy, wymaga on również zatwierdzenia przez właściwego inspektora pracy.
Pracodawca ustala wymiar i rozkład czasu pracy młodocianego uwzględniając tygodniową liczbę godzin nauki wynikającą z rozkładu zajęć szkolnych oraz programu nauczania. Ponadto ustawa wprowadza zakaz zatrudniania pracowników w godzinach nadliczbowych oraz porze nocnej. Pora nocna rozumiana jest odpowiednio pomiędzy godzinami 22 lub 20 a 6 rano.
Nawet po osiągnięciu pełnoletności, osoba kontynuująca naukę zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy na warunkach określonych dla młodocianych zachowuje ten status. Jest to uregulowane w art. 18a rozporządzenia o przygotowaniu zawodowym.
W wyroku z 22 kwietnia 2010 r. (sygn. akt III SA/Gd 122/10) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził, że: "(...) Pracownik młodociany nie traci tego statusu również wówczas, gdy dojdzie do przerwania nauki zawodu i zmiany pracodawcy - pod warunkiem spełnienia przesłanek, o których mowa w § 14 rozporządzenia - nawet wówczas, gdy zmiana ta nastąpiła już po osiągnięciu pełnoletności. (...) przyjęta interpretacja tego przepisu jest zgodna z intencją prawodawcy, który usunął z niego zapis uniemożliwiający podjęcie na nowo nauki zawodu przez osobę, która ukończyła 18 rok życia. (...)".
Jednakże, kontynuacja nauki lub przyuczenia do pracy w trybie wskazanych regulacji nie oznacza dalszego stosowania szczególnych zasad zatrudnienia dotyczących m.in. czasu pracy czy urlopów wypoczynkowych. Przyjmując jednak, że osoba pełnoletnia w takich okolicznościach zachowuje status pracownika młodocianego, w takim razie korzysta także do czasu jej ukończenia z ochronnych regulacji w zakresie warunków wykonywania pracy.
Uwaga! Przyjmuje się, że umowa bezterminowa i terminowa zawarta w celu przygotowania zawodowego, po jego ukończeniu, przekształca się w zwykłą umowę o pracę. W efekcie musi nastąpić jej dostosowanie do wymogów art. 29 § 1 K.p. (w tym m.in. wprowadzenie stanowiska pracy zgodnie z wyuczonym zawodem) i usunięcie zapisów wymaganych przez art. 195 K.p. o rodzaju przygotowania zawodowego (nauka zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy), czasie trwania i miejscu jego odbywania, sposobie dokształcania teoretycznego i wysokości wynagrodzenia gwarantowanego pracownikom młodocianym (jest zastępowane co najmniej powszechnym minimalnym wynagrodzeniem za pracę).
Prawa i obowiązki pracownika | Prawo pracy, Kodeks Pracy
Zatrudnianie osób młodocianych w Polsce to temat wymagający staranności i odpowiedzialności ze strony pracodawców, ale również świadomego podejścia młodych ludzi oraz ich opiekunów. Pierwsze doświadczenia zawodowe mogą być cenną lekcją samodzielności, umiejętności organizacji czasu oraz pracy w zespole.
tags: #zatrudnianie #mlodocianych #komentarz #i #orzecznictwo