Początek macierzyństwa dla wielu pracownic to czas szczęścia oraz radości z pojawienia się nowego członka rodziny. Jednak należy też pomyśleć o zapewnieniu rodzinie odpowiednich środków finansowych w tym czasie. Zasiłek macierzyński jest jednym ze świadczeń wypłacanych z ubezpieczenia chorobowego osobom podlegającym temu ubezpieczeniu obowiązkowo lub na zasadzie dobrowolności.
Zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonym podlegającym ubezpieczeniu chorowemu obowiązkowo i dobrowolnie. Okres wypłaty tego zasiłku jest równy okresom: urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, uzupełniającego urlopu macierzyńskiego (obowiązuje od 19 marca 2025 r. i przysługuje na dzieci przedwcześnie urodzone lub wymagające hospitalizacji), urlopu rodzicielskiego, urlopu ojcowskiego.
Zasiłek macierzyński wypłacany jest nie tylko osobom pozostającym w stosunku pracy. Mogą go również otrzymać przedsiębiorcy i osoby zatrudnione na podstawie umowy cywilnoprawnej. Zasiłek macierzyński przysługuje pracownikom za okresy udzielonych im urlopów po urodzeniu dziecka lub w związku z przyjęciem dziecka na wychowanie i złożeniu wymaganych prawem dokumentów.
Kto może otrzymać zasiłek macierzyński?
Zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonym, którzy podlegają ubezpieczeniu chorowemu obowiązkowo lub dobrowolnie. Obejmuje on okresy urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, uzupełniającego urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego oraz urlopu ojcowskiego.
Niektórzy kojarzą zasiłek macierzyński wyłącznie z okresem urlopu macierzyńskiego, co nie jest prawdą. Przysługuje on ubezpieczonym w związku z urodzeniem się dziecka, ale obejmuje czas wykorzystywania urlopów związanych z rodzicielstwem. Wśród urlopów tych wymienia się:
- Urlop macierzyński - tutaj zasiłek przysługuje za okres:
- 20 tygodni - gdy urodzi się/zostanie przysposobione jedno dziecko,
- 31 tygodni - gdy urodzi się/zostanie przysposobione dwoje dzieci,
- 33 tygodni - gdy urodzi się/zostanie przysposobione troje dzieci,
- 35 tygodni - gdy urodzi się/zostanie przysposobione czworo dzieci,
- 37 tygodni - gdy urodzi się/zostanie przysposobione pięcioro i więcej dzieci;
- Urlop rodzicielski - zasiłek przysługuje za okres:
- 41 tygodni - w przypadku urodzenia/przysposobienia jednego dziecka
- 43 tygodni - w przypadku urodzenia/przysposobienia dwójki lub więcej dzieci;
- Urlop ojcowski - zasiłek macierzyński przysługuje za okres 14 dni tego urlopu.
Od kwietnia 2023 roku weszły w życie przepisy, które wydłużają okres urlopu rodzicielskiego o dodatkowych 9 tygodni, z których może korzystać wyłącznie jeden z rodziców.
Zasiłek macierzyński przysługuje również w przypadku:
- przyjęcia na wychowanie dziecka w wieku do 14 lat,
- przyjęcia na wychowanie w ramach rodziny zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej, dziecka w wieku do 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego - do 10. roku życia.
Miesięczny zasiłek macierzyński za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu rodzicielskiego wynosi:
- 100% podstawy wymiaru zasiłku - za okres do:
- 6 tygodni (w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie oraz w przypadku przyjęcia na wychowanie jednego dziecka)
- 8 tygodni (w przypadku urodzenia przy jednym porodzie dwojga lub więcej dzieci oraz w przypadku równoczesnego przyjęcia na wychowanie dwojga lub więcej dzieci)
- 3 tygodni (jeśli przy przyjęciu dziecka na wychowanie pracownik korzysta z minimalnego urlopu macierzyńskiego w wymiarze 9 tygodni).
- Za pozostały okres trwania urlopu rodzicielskiego pracownik otrzyma 70% podstawy wymiaru zasiłku macierzyńskiego.
Dokumenty do wypłaty zasiłku macierzyńskiego
Aby uzyskać zasiłek macierzyński, należy złożyć odpowiednie dokumenty. Zakres wymaganych dokumentów może się różnić w zależności od sytuacji ubezpieczonego.
Dokumenty do ZUS-u za czas urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego
Osoby, które chcą skorzystać z urlopu rodzicielskiego, powinny dostarczyć pracodawcy oprócz wniosku o ten urlop także:
- zaświadczenie lekarskie stwierdzające przewidywaną datę porodu - za okres przed porodem;
- skrócony odpis aktu urodzenia lub kopie potwierdzone za zgodność z oryginałem przez płatnika składek albo przez ZUS - po porodzie;
- oświadczenie ubezpieczonego o braku zamiaru korzystania przez drugiego z rodziców dziecka z zasiłku macierzyńskiego za okres ustalony jako okres urlopu rodzicielskiego w okresie wskazanym we wniosku albo o okresie, w którym drugi z rodziców dziecka zamierza korzystać z zasiłku macierzyńskiego za okres tego urlopu w okresie objętym wnioskiem;
- kopię zaświadczenia potwierdzającego ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, w przypadku gdy wniosek o udzielenie urlopu rodzicielskiego lub jego części dotyczy urlopu rodzicielskiego w wymiarze podwyższonym (przepisy ustawy “za życiem”);
- oświadczenie o dacie przyjęcia dziecka na wychowanie oraz z kopię wniosku o wszczęcie postępowania w sprawie przysposobienia dziecka (dzieci), zawierającego datę urodzenia dziecka (dzieci), z poświadczeniem sądu opiekuńczego o dacie wystąpienia do sądu lub zaświadczenie sądu opiekuńczego o dacie wystąpienia do sądu o przysposobienie dziecka (dzieci), zawierające datę urodzenia dziecka (dzieci), albo kopię prawomocnego orzeczenia sądu opiekuńczego o umieszczeniu dziecka (dzieci) w rodzinie zastępczej, albo kopię umowy cywilnoprawnej zawartej pomiędzy rodziną zastępczą a starostą;
- kopię prawomocnej decyzji o odroczeniu obowiązku szkolnego, w przypadku gdy wniosek dotyczy dziecka, wobec którego podjęto taką decyzję.
Pracodawca dołącza do tego jeszcze zaświadczenie o okresie udzielonego urlopu macierzyńskiego. Często przybiera ono formę połączonego wniosku o urlop macierzyński i rodzicielski, w którym pracownik wskazuje okresy korzystania z tych urlopów.
Jeśli zasiłek jest wypłacany przez ZUS, każdorazowo do jego wypłaty niezbędne jest dodatkowo zaświadczenie płatnika składek wystawione na druku:
- ZUS Z-3 - w przypadku pracowników;
- ZUS Z-3b - w przypadku ubezpieczonych wykonujących pozarolniczą działalność, ubezpieczonych współpracujących z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność;
- ZUS Z-3a - w przypadku pozostałych ubezpieczonych (np. dla zleceniobiorców).
Należy je przekazać do ZUS-u wraz z pozostałymi dokumentami. Zaświadczeń tych nie trzeba składać w przypadku nieprzerwanych okresów pobierania przez ubezpieczonego zasiłku macierzyńskiego.
Dokumenty do wypłaty zasiłku macierzyńskiego za czas urlopu ojcowskiego
Jeżeli chodzi o urlop ojcowski, to dokumenty, które należy złożyć u pracodawcy w celu otrzymania zasiłku macierzyńskiego za jego okres, to:
- odpis skrócony aktu urodzenia dziecka (dzieci) lub zagraniczny dokument potwierdzający urodzenie dziecka (dzieci), wydany przez uprawniony organ dokonujący rejestracji urodzenia w danym kraju, albo kopie tych dokumentów;
- kopię prawomocnego postanowienia sądu o przysposobieniu dziecka, w przypadku gdy wniosek dotyczy udzielenia urlopu ojcowskiego albo jego części na dziecko przysposobione;
- wniosek o udzielenie urlopu ojcowskiego (na 7 dni przed rozpoczęciem urlopu).
Oprócz wyżej wymienionych dokumentów pracodawca musi dodatkowo przekazać do ZUS-u zaświadczenie o udzieleniu pracownikowi urlopu ojcowskiego. Może mieć ono również formę wniosku o udzielenie tego urlopu, ale koniecznie musi się w nim znaleźć adnotacja o udzieleniu urlopu oraz podpis pracodawcy. Dodatkowo ważne jest też przekazanie oświadczenie pracownika - ojca, czy korzystał z urlopu ojcowskiego albo jego części.
Wymagana dokumentacja w razie zrzeczenia się pozostałej części urlopu macierzyńskiego na rzecz ojca
Skrócenie okresu pobierania zasiłku macierzyńskiego jest możliwe tylko po wykorzystaniu przez matkę dziecka co najmniej 14 tygodni urlopu macierzyńskiego po porodzie. Aby przenieść jego pozostałą część na ojca, niezbędne są następujące dokumenty:
- pisemny wniosek matki dziecka, zawierający datę, od której rezygnuje ona z pozostałej części urlopu macierzyńskiego lub w przypadku matek niebędących pracownicami wniosek z datą rezygnacji z pobierania zasiłku macierzyńskiego;
- kopię wniosku pracownika - ojca wychowującego dziecko o udzielenie pozostałej części urlopu macierzyńskiego albo kopię oświadczenia ubezpieczonego - ojca dziecka o przerwaniu działalności zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem przez okres odpowiadający okresowi, który pozostał do końca urlopu macierzyńskiego.
Aby ojciec dziecka mógł otrzymać zasiłek macierzyński w przypadku skrócenia przez matkę okresu pobierania tego świadczenia, musi złożyć w ZUS-ie następujące dokumenty:
- skrócony odpis aktu urodzenia dziecka lub jego kopię potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez płatnika składek lub ZUS;
- zaświadczenie od płatnika zasiłku zawierające imię, nazwisko i numer PESEL matki dziecka (lub serię i numer dokumentu tożsamości, jeśli nie nadano jej numeru PESEL) oraz informacje o:
- okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego przez matkę dziecka,
- całkowitym okresie przysługującego jej zasiłku macierzyńskiego,
- stawce procentowej, w jakiej wypłacano zasiłek macierzyński matce dziecka.
Urodzenie martwego dziecka a zasiłek macierzyński
Zgodnie z art. 1801 Kodeksu pracy w razie urodzenia martwego dziecka lub zgonu dziecka przed upływem 8 tygodni życia pracownicy przysługuje urlop macierzyński w wymiarze 8 tygodni po porodzie, nie krócej jednak niż przez okres 7 dni od dnia zgonu dziecka. Pracownicy, która urodziła więcej niż 1 dziecko przy 1 porodzie, przysługuje w takim przypadku urlop macierzyński w wymiarze stosownym do liczby dzieci pozostałych przy życiu.
Aby otrzymać zasiłek macierzyński w tej sytuacji, konieczne jest przejście następującej procedury:
- wydanie przez szpital karty martwego dziecka;
- przekazanie karty martwego dziecka do USC;
- wydanie przez USC aktu urodzenia dziecka;
- przekazanie aktu urodzenia dziecka wraz z wnioskiem o urlop macierzyński po poronieniu do pracodawcy.
Zasiłek macierzyński po ustaniu zatrudnienia
Jeśli dziecko urodziło się po ustaniu zatrudnienia, to również można wnioskować o wypłatę świadczeń z ZUS-u. Wówczas oprócz standardowych dokumentów wymaganych do wypłaty zasiłku macierzyńskiego należy dodatkowo dostarczyć:
- zaświadczenie lekarskie potwierdzające ciążę w czasie trwania zatrudnienia;
- świadectwo pracy lub inny dokument poświadczający rozwiązanie stosunku pracy z powodu likwidacji lub ogłoszenia upadłości pracodawcy (w przypadku likwidacji lub upadłości pracodawcy);
- prawomocne orzeczenie sądu o rozwiązaniu stosunku pracy z naruszeniem przepisów prawa (w przypadku niezgodnego z prawem rozwiązania stosunku pracy).
Zasiłek macierzyński przysługuje również tym matkom, których:
- umowa o pracę wygasła w dniu porodu,
- tytuł do ubezpieczeń społecznych wygasł w trakcie pobierania zasiłku macierzyńskiego,
- umowa wygasła w trakcie ciąży wskutek upadłości zakładu pracy,
- zatrudnienie ustało w czasie ciąży i z naruszeniem przepisów prawa,
- dziecko urodziło się (lub zostało adoptowane) w czasie urlopu wychowawczego.
Bezrobotna kobieta, która nie odprowadza składek na ubezpieczenie chorobowe, nie otrzyma zasiłku macierzyńskiego. Może jednak liczyć na świadczenie rodzicielskie zwane kosiniakowym.
Zasiłek macierzyński a działalność gospodarcza
Samozatrudniona kobieta ma prawo do otrzymywania zasiłku macierzyńskiego pod warunkiem, że opłacała składki na ubezpieczenie chorobowe (są one dobrowolne). Okres, na jaki przyznawany jest zasiłek macierzyński, jest taki sam jak w przypadku mam na etacie i wynosi maksymalnie 52 tygodnie.
Aby otrzymać zasiłek macierzyński, gdy prowadzi się działalność gospodarczą, należy złożyć do ZUS-u:
- wniosek o udzielenie urlopu macierzyńskiego wraz z podaniem jego wymiaru i daty rozpoczęcia;
- zaświadczenie lekarskie o przewidywanej dacie porodu (w przypadku występowania o zasiłek macierzyński za okres przed porodem);
- odpis skrócony aktu urodzenia dziecka lub jego kopia (w przypadku występowania o zasiłek macierzyński za okres od dnia porodu);
- Zaświadczenie płatnika składek ZUS Z-3b.
Wysokość zasiłku macierzyńskiego na działalności gospodarczej zależy od wysokości opłacanych składek. Podstawę wymiaru zasiłku macierzyńskiego przysługującego ubezpieczonej, która nie jest pracownikiem, stanowi przychód za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstało prawo do takiego zasiłku. Jeśli dziecko urodziło się przed upływem 12 miesięcy kalendarzowych ubezpieczenia, to podstawę wymiaru zasiłku stanowi przychód za pełne miesiące kalendarzowe ubezpieczenia.
Wysokość i czas trwania zasiłku macierzyńskiego
Wysokość zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu macierzyńskiego wynosi 100% podstawy wymiaru zasiłku. Zasiłek macierzyński na urlopie rodzicielskim wynosi 70% podstawy wymiaru.
Jeśli od razu zdecydujesz się na wykorzystanie obu urlopów (czyli złożysz wniosek o urlop macierzyński i rodzicielski) jeden po drugim, to przez cały okres ich trwania będziesz otrzymywać zasiłek macierzyński w wysokości 81,5% podstawy wymiaru. Jest jednak jeden warunek - wniosek o te urlopy musisz złożyć u pracodawcy do 21 dni po porodzie.
Dodatkowy 9-tygodniowy okres urlopu rodzicielskiego przysługujący drugiemu rodzicowi płatny jest zawsze w wysokości 70% podstawy.
Zasiłek macierzyński pobierasz tak długo, jak długo trwa urlop macierzyński i rodzicielski. Zasiłek macierzyński na urlopie macierzyńskim trwa:
- 20 tygodni, jeśli urodzisz jedno dziecko
- 31 tygodni, jeśli urodzisz bliźniaki
- 33 tygodnie, jeśli urodzisz trojaczki
- 35 tygodni, jeśli urodzisz czworaczki
- 37 tygodni, jeśli urodzisz pięcioraczki.
Zasiłek macierzyński na urlopie rodzicielskim trwa:
- 41 tygodnie, jeśli urodzisz jedno dziecko
- 43 tygodnie w przypadku ciąży mnogiej
- 38 tygodni w innych, szczególnych przypadkach.
Lub dłużej, w wypadku urodzenia albo przysposobienia dziecka/dzieci, o których mówi ustawa o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin "Za życiem":
- 65 tygodni, jeśli urodzisz jedno dziecko
- 67 tygodni w przypadku ciąży mnogiej
- 62 tygodnie w innych, szczególnych przypadkach.
Odmowa zasiłku macierzyńskiego przez ZUS – jak wygrać w sądzie
tags: #zasilek #macierzynski #skad #oswiadczenie #o #nie