Zasiłek macierzyński jest świadczeniem przysługującym z tytułu ubezpieczenia społecznego, wypłacanym osobom podlegającym ubezpieczeniu chorobowemu, które urodziły dziecko lub przyjęły je na wychowanie.
Każda pracownica, która opłaca składkę chorobową, ma prawo do zasiłku macierzyńskiego, nawet jeśli nie może korzystać z urlopu macierzyńskiego. Świadczenie jest wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a jego wysokość zależy od tego, czy mama zamierza korzystać z urlopu rodzicielskiego.
Komu przysługuje zasiłek macierzyński?
Zasiłek macierzyński przysługuje osobie ubezpieczonej, która w okresie ubezpieczenia chorobowego albo w okresie urlopu wychowawczego:
- urodziła dziecko,
- przyjęła na wychowanie dziecko w wieku do ukończenia 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego, do ukończenia 10. roku życia, i wystąpiła do sądu opiekuńczego w sprawie jego przysposobienia,
- przyjęła na wychowanie dziecko w wieku do ukończenia 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego, do 10. roku życia, w ramach rodziny zastępczej (nie dotyczy to rodziny zastępczej zawodowej).
Na zasadzie odstępstwa od zasady generalnej prawo do zasiłku macierzyńskiego przysługuje również, gdy urodzenie dziecka nastąpi po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, pod warunkiem że ubezpieczenie to ustało w okresie ciąży:
- na skutek ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy,
- z naruszeniem przepisów prawa, jeżeli okoliczność ta została stwierdzona prawomocnym orzeczeniem sądu.
Ponadto w przypadku gdy zatrudnienie ustało w okresie ciąży z powodu ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy, a pracownicy nie zapewniono innego zatrudnienia, przysługuje jej do dnia porodu zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego.
Prawo do zasiłku macierzyńskiego przysługuje bez okresu wyczekiwania, tj. bez względu na okres podlegania ubezpieczeniu chorobowemu przed porodem lub przyjęciem dziecka na wychowanie.
Zasiłek macierzyński przysługuje także ojcu dziecka, jeśli korzysta on z urlopu ojcowskiego lub wykorzystuje urlop macierzyński za matkę. Zasiłek macierzyński przyznawany jest ojcu również w przypadku śmierci matki lub porzucenia przez nią dziecka, jeśli musi on przerwać zatrudnienie lub inną działalność zarobkową, aby sprawować osobistą opiekę nad dzieckiem.
Zasiłek macierzyński przyznawany jest także osobie, która przyjęła dziecko w wieku do lat 7 (lub do lat 10 w przypadku odroczenia obowiązku szkolnego) na wychowanie lub w ramach rodziny zastępczej (z wyjątkiem zawodowej rodziny zastępczej).
Kobieta zatrudniona na podstawie umowy na okres próbny otrzymuje zasiłek, mimo że nie korzysta z urlopu.
Pracownica, której umowa uległa przedłużeniu do dnia porodu, pobiera zasiłek macierzyński także za okres po ustaniu zatrudnienia.
Pracownica będąc na urlopie wychowawczym, udzielonym jej do końca 2020 r., urodziła kolejne dziecko. W trakcie tego urlopu, mimo że chorowała, przysługuje jej zasiłek macierzyński.
Pracownica była niezdolna do pracy z powodu choroby przypadającej na okres ciąży od 1 listopada 2017 r. do porodu, który nastąpił 8 stycznia 2018 r. Od tego dnia korzysta z urlopu macierzyńskiego w wymiarze 20 tygodni. Naliczenie zasiłku macierzyńskiego następuje od dnia porodu.
Kobieta, której umowa uległa przedłużeniu do dnia porodu, pobiera z ZUS zasiłek macierzyński. Dodatkowo takie świadczenie otrzymuje z tytułu ubezpieczenia jako osoba współpracująca przy prowadzeniu pozarolniczej działalności. Może ona podjąć dodatkowe zatrudnienie w ramach umowy o pracę, a jego wykonywanie nie wpłynie na dalszą wypłatę zasiłku macierzyńskiego.
Pracodawca udzielił urlopu macierzyńskiego od dnia porodu, tj. od 15 grudnia 2017 r. Wcześniej nie korzystano z żadnych świadczeń chorobowych (pracowano aż do dnia poprzedzającego poród). W tym przypadku przysługuje zasiłek macierzyński.
Pracownik wnioskuje o urlop ojcowski i zasiłek macierzyński. Początkowy termin tego świadczenia to czwartek. Zasiłek macierzyński za okres urlopu ojcowskiego należny jest niezależnie od dnia tygodnia rozpoczęcia urlopu.
Pracownik, zatrudniony na pół etatu, wystąpił z wnioskiem o udzielenie urlopu rodzicielskiego w wymiarze 26 tygodni. Jego małżonka otrzymała zasiłek macierzyński za okres 26 tygodni w wysokości 100% podstawy jego wymiaru. Pracownikowi przysługuje zatem 60-procentowe świadczenie.
Firma zatrudniająca powyżej 30 pracowników jest uprawniona do wypłaty zasiłków. Pracownica zatrudniona od sierpnia 2015 r. z minimalnym wynagrodzeniem, od czerwca 2016 r. była na zwolnieniu lekarskim (ciąża), a w styczniu 2017 r. urodziła dziecko. Zasiłek macierzyński jest prawidłowo liczony od podstawy 2.000 zł pomniejszonej o 13,71%.
Firma zatrudnia 24 pracowników. Pracownica urodziła dziecko 3 września 2025 r. W dniu 8 września br. nastąpiło zgłoszenie do ZUS RSA urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego.
Od października 2024 r. pracownica jest na urlopie macierzyńskim, za okres którego zasiłek wypłaca jej ZUS. W lutym br. przejdzie na urlop rodzicielski.
Na początku lipca 2025 r. urodziło się dziecko. W celu wypłaty zasiłku macierzyńskiego należy złożyć odpowiedni wniosek.
Zasiłek macierzyński jest jednym ze świadczeń wypłacanych z ubezpieczenia chorobowego osobom podlegającym temu ubezpieczeniu obowiązkowo lub na zasadzie dobrowolności.
Z dniem 1 stycznia 2026 r. nastąpią zmiany w zakresie informowania ZUS RSA o urlopie macierzyńskim i rodzicielskim.
W listopadzie 2025 r. skończył się pracownicy okres urlopu macierzyńskiego i przeszła na urlop rodzicielski. Zasiłek macierzyński za okres tych urlopów wypłaca jej ZUS.
W przypadku, gdy miesięczna kwota zasiłku macierzyńskiego pomniejszonego o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych, jest niższa od kwoty świadczenia rodzicielskiego określonego w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, może nastąpić wyrównanie.
Urodzenie kolejnego dziecka w trakcie korzystania z urlopu rodzicielskiego udzielonego na pierwsze dziecko nie powoduje utraty części świadczenia.
Osoba prowadząca działalność gospodarczą do 20 grudnia 2024 r. pobiera zasiłek macierzyński za okres odpowiadający okresowi urlopu rodzicielskiego w wysokości 81,5% podstawy wymiaru.
Wypłata zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu związanego z rodzicielstwem w przypadku śmierci dziecka jest możliwa.
Pracownica urodziła dziecko 16 października 2024 r. i od tego dnia przebywała na urlopie macierzyńskim, a obecnie korzysta z urlopu rodzicielskiego.
Wycofanie przez pracownicę wniosku o udzielenie urlopu rodzicielskiego przed jego rozpoczęciem jest możliwe.
Pracownica 26 lutego 2024 r. urodziła dziecko. Może skorzystać z urlopu rodzicielskiego i zasiłku macierzyńskiego.
Pracownik zamierza skorzystać z 9 tygodni urlopu rodzicielskiego. Matka dziecka wykorzystała 20 tygodni urlopu macierzyńskiego i 32 tygodnie urlopu rodzicielskiego. Należy złożyć odpowiednie dokumenty.
Wypłata wyrównania zasiłku macierzyńskiego po ukończeniu przez dziecko pierwszego roku życia jest możliwa na wniosek pracownicy.
Pracownica do 20 października 2023 r. przebywała na urlopie macierzyńskim udzielonym na dziecko urodzone 3 czerwca 2023 r.
Urlop rodzicielski pracownika - ojca dziecka jest możliwy, gdy matka dziecka podlega ubezpieczeniu w KRUS i z tego tytułu pobiera zasiłek macierzyński.
Pracownikowi w grudniu 2025 r. urodziło się dziecko. Matka dziecka podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników w KRUS i z tego tytułu pobiera zasiłek macierzyński.
Zasiłek macierzyński za okres odpowiadający okresowi urlopu rodzicielskiego wypłacany jest również zleceniobiorcy.
W spółce z o.o. od 2 stycznia do 31 grudnia 2025 r. umowę zlecenia wykonuje kobieta, która w czerwcu 2024 r. urodziła dziecko. Termin i tryb złożenia wniosku o urlop rodzicielski i zasiłek za czas tego urlopu jest określony przepisami.
Okres wypłaty zasiłku macierzyńskiego
Zasiłek macierzyński przysługuje przez okres od 20 do 37 tygodni. Jego długość jest uzależniona od liczby dzieci przy jednym porodzie:
- 20 tygodni - w przypadku narodzin jednego dziecka,
- 31 tygodni - w przypadku narodzin dwojga dzieci,
- 33 tygodni - w przypadku narodzin trójki dzieci,
- 35 tygodni - w przypadku narodzin czwórki dzieci,
- 37 tygodni - w przypadku narodzin piątki i więcej dzieci.
Zasiłek macierzyński przysługuje przez okres urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego, jak i urlopu ojcowskiego.
Co istotne, ze świadczenia wypłacanego w ramach zasiłku macierzyńskiego można skorzystać nawet 6 tygodni przed porodem.
Jeżeli pracownica nie korzystała z urlopu macierzyńskiego przed porodem, to urlop macierzyński rozpoczyna w dniu porodu. Po porodzie matka musi obowiązkowo wykorzystać 14 tygodni urlopu. W takim przypadku pracownica składa pracodawcy wniosek w postaci papierowej lub elektronicznej w sprawie rezygnacji z korzystania z części urlopu macierzyńskiego w terminie nie krótszym niż 7 dni przed przystąpieniem do pracy. Wyżej wymienionej części urlopu macierzyńskiego, pracodawca udziela, odpowiednio, pracownikowi - ojcu wychowującemu dziecko albo pracownikowi - innemu członkowi najbliższej rodziny, na jego wniosek w postaci papierowej lub elektronicznej, składany w terminie nie krótszym niż 14 dni przed rozpoczęciem korzystania z części urlopu.
Ustawa przewiduje również możliwość tymczasowego przerwania pobierania zasiłku macierzyńskiego, w przypadku wykorzystania przez matkę co najmniej 8 tygodni urlopu macierzyńskiego (połączonego z pobieraniem zasiłku) oraz wystąpieniem nagłej potrzeby hospitalizacji matki lub dziecka. Wówczas pozostałą przysługującą część zasiłku macierzyńskiego można wykorzystać po powrocie ze szpitala.
Zasiłek macierzyński przysługuje również w sytuacji, gdy dziecko urodziło się martwe lub umrze, zanim skończy 8 tydzień życia.
Wykorzystanie minimum 14 tygodni pobierania zasiłku macierzyńskiego uprawnia do rezygnacji z jego pozostałej części (w praktyce oznacza to rezygnację z urlopu i powrót do pracy zawodowej). Jest to możliwe, jeżeli pozostałą część urlopu macierzyńskiego wykorzysta pracownik - ojciec wychowujący dziecko lub gdy na ten okres przerwie pracę zarobkową.
Po wykorzystaniu 14 tygodni pracownica ma prawo przekazać pozostałą część urlopu ojcu dziecka. W tym celu musi złożyć u pracodawcy pisemny wniosek i dołączyć do niego dokumenty wymienione w specjalnym rozporządzeniu Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.
Prawo do urlopu macierzyńskiego ma każda pracownica zatrudniona na podstawie umowy o pracę. Przywilej nie przysługuje osobom przebywającym na urlopie bezpłatnym, chyba że pracodawca wyrazi zgodę na jego przerwanie.
Zasiłek macierzyński jest wypłacany nie tylko w czasie urlopu macierzyńskiego. Prawo to dotyczy liczby dzieci urodzonych przy jednym porodzie lub przyjętych na wychowanie w tym samym czasie.
Pracownica jest zatrudniona na 1/2 etatu za wynagrodzeniem w wysokości 1.200 zł. Do 22 marca br. pobierała zasiłek chorobowy, a od następnego dnia wypłacany jest jej zasiłek macierzyński w wysokości 80% podstawy wymiaru.
Umowa o pracę z pracownicą zostanie rozwiązana z dniem porodu. Udzielony zostanie jej urlop macierzyński na jeden dzień, a wypłata zasiłku macierzyńskiego za cały okres zostanie przekazana do ZUS.
Pracownica chciałaby otrzymywać zasiłek w wysokości 80% podstawy wymiaru za cały okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego.
Od razu po porodzie planowane jest wystąpienie o wszystkie należne urlopy związane z rodzicielstwem. Zasiłek chorobowy był otrzymywany w wysokości 100% podstawy wymiaru. Zasiłek macierzyński będzie wypłacany w odpowiedniej wysokości.
Pracownica do 20 października 2023 r. przebywała na urlopie macierzyńskim udzielonym na dziecko urodzone 3 czerwca 2023 r.
Pracownikowi w grudniu 2025 r. urodziło się dziecko. Matka dziecka podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników w KRUS i z tego tytułu pobiera zasiłek macierzyński.
W spółce z o.o. od 2 stycznia do 31 grudnia 2025 r. umowę zlecenia wykonuje kobieta, która w czerwcu 2024 r. urodziła dziecko. Termin i tryb złożenia wniosku o urlop rodzicielski i zasiłek za czas tego urlopu jest określony przepisami.
Wysokość zasiłku macierzyńskiego
Wysokość zasiłku macierzyńskiego wynosi 100% normalnego wynagrodzenia, chyba że pracownica w ciągu 21 dni od porodu zadeklaruje chęć skorzystania z urlopu rodzicielskiego. W takiej sytuacji wymiar świadczenia ulega zmniejszeniu i wynosi 80% przez czas urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego.
Jeśli chodzi o wysokość wypłacanego zasiłku macierzystego, to zasada ogólna wskazuje, iż przy urodzeniu jednego dziecka przysługuje:
- 100% podstawy wymiaru zasiłku w okresie urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego oraz urlopu ojcowskiego;
- 100% podstawy wymiaru zasiłku w okresie urlopu rodzicielskiego za okres 6 tygodni;
- 60% podstawy wymiaru zasiłku przez pozostałe 26 tygodni.
W przypadku, gdy pracownica, nie później niż 21 dni po porodzie, złożyła pisemny wniosek o udzielenie jej, bezpośrednio po urlopie macierzyńskim, urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze, zasiłek macierzyński będzie wynosił 80% podstawy wymiaru zasiłku przez cały okres zasiłkowy, czyli począwszy od urlopu macierzyńskiego do urlopu rodzicielskiego włącznie.
Wysokość zasiłku macierzyńskiego dla kobiety prowadzącej działalność gospodarczą zależna jest od wysokości i długości opłacania składek chorobowych. Kobiecie prowadzącej działalność gospodarczą krócej niż 12 miesięcy i opłacającej składki przewyższające ustawowe minimum zostanie przyznany zasiłek w minimalnej wysokości, który będzie powiększany o 1/12 za każdy miesiąc opłacania składek przed nabyciem prawa do świadczenia.
Minimalna wartość zasiłku macierzyńskiego to 1000 zł netto (minimum gwarantowane przez państwo). Minimum to otrzymają osoby bezrobotne, które są zarejestrowane w urzędzie pracy, oraz osoby, które pracują, ale nie mają opłaconych składek na ubezpieczenie chorobowe (osoby pracujące na podstawie umowy o dzieło, rolnicy, studenci). To oznacza, że żadna kobieta, która urodziła dziecko, nie pozostanie zupełnie bez środków do życia.
Zasiłek macierzyński otrzyma każda niezależnie od tego, czy ma pracę, czy też jest bezrobotna. W przypadku osób, które mają opłacane składki chorobowe (są pracownikami lub opłacają składki, prowadząc działalność zarobkową), wysokość zasiłku macierzyńskiego jest uzależniona między innymi od zarobków, czyli od tzw. podstawy zasiłku. Podstawą jest (w dużym skrócie) średnie miesięczne wynagrodzenie pracownika obliczone z 12 następujących po sobie miesięcy kalendarzowych poprzedzających urlop macierzyński. Im wyższa podstawa (wyższe zarobki), tym wyższy zasiłek.
Wysokość zasiłku macierzyńskiego przysługującego ojcu w trakcie urlopu ojcowskiego wynosi 100% wynagrodzenia lub przychodu będącego podstawą wymiaru składek ubezpieczeniowych.
Zasiłek macierzyński przysługuje kobiecie objętej ubezpieczeniem chorobowym przez okres urlopu macierzyńskiego - ustalony przepisami Kodeksu pracy i od 1 stycznia 2009 r. Zasiłek macierzyński przysługuje również przez okres urlopu rodzicielskiego (jego długość zależy od tego, ile zostanie urodzonych dzieci podczas jednego porodu lub przyjętych jednocześnie na wychowanie).
Zasiłek macierzyński za okres urlopu macierzyńskiego/na warunkach urlopu macierzyńskiego i urlopu rodzicielskiego może być wypłacany odpowiednio w wysokości 100%, a następnie 60% podstawy wymiaru zasiłku, lub też w wysokości 80% tej podstawy.
Rezygnacja z urlopu rodzicielskiego może stanowić podstawę do wyrównania zasiłku macierzyńskiego, jednak wyłącznie w określonych przez ustawodawcę przypadkach.
Jestem zatrudniona na umowę zlecenia i po porodzie korzystam z zasiłku macierzyńskiego, przyznanego mi na okres 20 tygodni. Bezpośrednio po porodzie nie występowałam o zasiłek za okres urlopu rodzicielskiego. Świadczenie to nie przepadnie.
Zasiłek chorobowy otrzymywałam w wysokości 100% podstawy wymiaru. Zasiłek macierzyński będzie wypłacany w odpowiedniej wysokości.
Pracownica, która urodziła dziecko 3 września 2025 r. i od 8 września br. jest na urlopie macierzyńskim, otrzymuje zasiłek macierzyński.
Pracownica, która od października 2024 r. jest na urlopie macierzyńskim, a od lutego br. przejdzie na urlop rodzicielski, otrzymuje zasiłek macierzyński z ZUS.
Pracownica, która na początku lipca 2025 r. urodziła dziecko, składa wniosek o wypłatę zasiłku macierzyńskiego.
Opodatkowanie zasiłku macierzyńskiego
Zgodnie z przepisami zasiłek macierzyński wypłacają:
- większe zakłady pracy - płatnicy składek na ubezpieczenie chorobowe, którzy zgłaszają do ubezpieczenia chorobowego powyżej 20 ubezpieczonych;
- Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w pozostałych przypadkach.
Na marginesie należy dodać, iż większe zakłady pracy (zatrudniające co najmniej 20 pracowników lub innych ubezpieczonych) wypłacając zasiłki macierzyńskie, są uprawnione do odliczania wypłacanych kwot od kwot należnych ZUS z tytułu składek. Zasadą podstawową bowiem jest, że ekonomiczny ciężar zasiłków macierzyńskich ostatecznie zawsze ponosi ZUS.
Osoba uzyskująca zasiłek macierzyński otrzyma do końca lutego kolejnego roku kalendarzowego dokument, na podstawie którego sporządzi swoje rozliczenie roczne. W zależności od tego, czy zasiłek wypłacany jest przez pracodawcę (zatrudniającego powyżej 20 osób) czy też przez ZUS świadczeniobiorca otrzyma odpowiednio PIT-11A lub PIT-11.
Zasiłek macierzyński należy wykazać w zeznaniu rocznym. Zasiłek macierzyński należy do katalogu tzw. przychodów z innych źródeł. Ustawodawca umieścił w tym punkcie takie przychody, których nie da się jednoznacznie zakwalifikować do źródeł wymienionych w art. 10 ust. 1 pkt 1-8 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. W zależności od tego, czy świadczeniobiorca uzyskiwał w danym roku także inne przychody, będzie on obowiązany do wykazania przedmiotowego zasiłku, wykorzystując formularz PIT-36 bądź PIT-37.
Oba zeznania roczne należy złożyć do ostatniego dnia kwietnia do właściwego urzędu skarbowego.
Najczęściej wykorzystuje się formularz PIT-37, który dotyczy osób uzyskujących przychody wyłącznie za pośrednictwem płatników, które to przychody opodatkowane są na zasadach ogólnych (skala podatkowa). Dodatkowo w tej grupie znajdą się też podatnicy, którzy prowadzili własną działalność gospodarczą opodatkowaną kartą podatkową, ryczałtem ewidencjonowanym lub liniowo.
Dane dotyczące zasiłku macierzyńskiego w deklaracji PIT-37 należy wpisać w części D do rubryki o nazwie „Inne źródła, niewymienione w wierszach od 1 do 4”.
Podatnik prowadzący działalność gospodarczą opodatkowaną na zasadach ogólnych przy zastosowaniu skali podatkowej wykorzysta formularz PIT-36.
Zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych zasiłek macierzyński traktowany jest jako przychód z innych źródeł, który należy rozliczyć w rocznym zeznaniu podatkowym PIT-37. Przychody uzyskiwane z zasiłku macierzyńskiego opodatkowane są na zasadach ogólnych według dwustopniowej skali podatkowej o progach na poziomie 18% i 32%.
Okres pobierania zasiłku macierzyńskiego jest jednocześnie okresem składkowym, za który opłacane są składki na ubezpieczenie społeczne.
Zasiłek macierzyński nie należy do świadczeń ani dodatków rodzinnych, takich jak alimenty, 500+, dodatki pielęgnacyjne, porodowe, dla sierot zupełnych czy świadczenia z pomocy społecznej, integracyjne i wychowawcze.
Świadczenie emerytalno-rentowe, jakim jest zasiłek, komornik może zająć zgodnie z prawem. Kwota, która może zostać zajęta przez komornika w przypadku zasiłku macierzyńskiego, wynosi nie więcej niż jego 25% na poczet pokrycia należności innych niż alimenty, a także nie więcej niż 60% przy zaspokajaniu należności alimentacyjnych.
Umowa na zastępstwo a zasiłek macierzyński – zasady
tags: #zasilek #macierzynski #pojecie