Umowa o pracę na czas określony jest popularną formą zatrudnienia, jednak jej stosowanie podlega ścisłym regulacjom w polskim Kodeksie pracy. Celem tych przepisów jest ochrona pracowników przed nadużywaniem umów terminowych i zapewnienie im stabilności zatrudnienia. Wprowadzone zostały limity czasowe i ilościowe, które ograniczają liczbę oraz łączny czas trwania umów na czas określony zawieranych między tymi samymi stronami stosunku pracy. Niezastosowanie się do tych zasad skutkuje automatycznym przekształceniem umowy w umowę na czas nieokreślony.
Umowa o pracę na czas określony, w przeciwieństwie do umowy na czas nieokreślony, zawiera precyzyjnie ustalony termin jej zakończenia. Może to być konkretna data lub zdarzenie, np. zakończenie projektu lub powrót pracownika z urlopu. Mimo terminowego charakteru, pracownik zatrudniony na umowie na czas określony posiada takie same prawa jak pracownik zatrudniony na umowie bezterminowej. Obejmuje to prawo do urlopu wypoczynkowego, wynagrodzenia, zwolnienia lekarskiego oraz ochronę w czasie ciąży i urlopu macierzyńskiego.
Kluczowe znaczenie dla umów na czas określony ma art. 25¹ Kodeksu pracy. Przepis ten wprowadza zasadę, że łączny okres zatrudnienia pracownika na podstawie umów na czas określony u tego samego pracodawcy nie może przekraczać 33 miesięcy, a liczba takich umów nie może być większa niż trzy. Jeżeli którykolwiek z tych limitów zostanie przekroczony, umowa z mocy prawa staje się umową na czas nieokreślony.
Limity umów na czas określony
W polskim prawie pracy istnieją dwa podstawowe limity dotyczące zawierania umów na czas określony między tymi samymi stronami stosunku pracy:
- Limit ilościowy: Można zawrzeć maksymalnie trzy umowy o pracę na czas określony.
- Limit czasowy: Łączny czas zatrudnienia na podstawie tych umów nie może przekroczyć 33 miesięcy.
Oba te limity wzajemnie się uzupełniają. Oznacza to, że wyczerpanie któregokolwiek z nich - zarówno zawarcie czwartej umowy, jak i przekroczenie 33 miesięcy łącznego zatrudnienia - skutkuje brakiem możliwości zawierania dalszych umów na czas określony. W takiej sytuacji kolejna umowa, niezależnie od jej nazwy, automatycznie przekształca się w umowę na czas nieokreślony.
PRZYKŁAD 1: Jednorazowo wykorzystany pułap
Pracownik i pracodawca zawarli jedną umowę na czas określony na 33 miesiące. Nie jest już możliwe zawarcie kolejnej umowy na czas określony, ponieważ wyczerpano limit czasowy.
PRZYKŁAD 2: Nowy angaż po rozwiązaniu umowy
Po trzech umowach na czas określony (łącznie 33 miesiące) zawarto umowę na czas nieokreślony i pracownik pracował na jej podstawie przez ponad pięć lat. W związku ze składaniem wniosku o emeryturę umowa została rozwiązana za porozumieniem stron. Nawiązanie stosunku pracy oraz ustalenie warunków pracy i płacy, bez względu na podstawę prawną tego stosunku, wymaga zgodnego oświadczenia woli pracodawcy i pracownika. To określona w art. 11 Kodeksu pracy zasada swobody nawiązania stosunku pracy.
Limity te mają zastosowanie bez względu na upływ czasu między poszczególnymi umowami. Nawet jeśli przerwa między rozwiązaniem poprzedniej a nawiązaniem kolejnej umowy na czas określony była długa, umowy te nadal sumują się. Nie zeruje się licznik umów na czas określony przy ponownym zatrudnianiu pracownika, jeśli wcześniejsze angaże były zawierane u tego samego pracodawcy.
Przekształcenie umowy na czas określony w umowę na czas nieokreślony następuje z mocy prawa odpowiednio od dnia następującego po upływie okresu 33 miesięcy lub od dnia zawarcia czwartej umowy o pracę na czas określony.
Wyjątki od limitów
Kodeks pracy przewiduje pewne wyjątki od stosowania limitów czasowych i ilościowych umów na czas określony. Dotyczą one sytuacji, gdy zawarcie umowy terminowej jest uzasadnione obiektywnymi przyczynami leżącymi po stronie pracodawcy lub wynika ze specyfiki pracy. Należą do nich między innymi:
- Umowy zawierane w celu zastępstwa pracownika w czasie jego usprawiedliwionej nieobecności w pracy.
- Umowy na wykonywanie pracy o charakterze dorywczym lub sezonowym.
- Umowy zawierane na okres kadencji lub funkcje wybieralne.
- Umowy zawierane w celu zaspokojenia rzeczywistego okresowego zapotrzebowania pracodawcy.
W tych przypadkach pracodawca musi jednak zawiadomić właściwego okręgowego inspektora pracy o zawarciu umowy z uchybieniem limitów, wskazując przyczyny jej zawarcia. Zawiadomienie powinno nastąpić w formie pisemnej lub elektronicznej w terminie 5 dni roboczych od dnia zawarcia umowy.
Wyjątkiem jest również umowa o pracę na czas określony przedłużona do dnia porodu zgodnie z art. 177 § 3 Kodeksu pracy. Takie przedłużenie nie wlicza się do limitów i nie skutkuje przekształceniem umowy w umowę na czas nieokreślony.
Okres wypowiedzenia umowy na czas określony
Zasady wypowiadania umów na czas określony zostały zrównane z zasadami wypowiadania umów na czas nieokreślony. Długość okresu wypowiedzenia zależy od stażu pracy u danego pracodawcy i wynosi:
- 2 tygodnie - przy zatrudnieniu krótszym niż 6 miesięcy.
- 1 miesiąc - przy zatrudnieniu trwającym co najmniej 6 miesięcy.
- 3 miesiące - przy zatrudnieniu trwającym co najmniej 3 lata.
Okres wypowiedzenia liczy się od dnia złożenia wypowiedzenia, zgodnie z ogólnymi zasadami Kodeksu pracy.
Co istotne, umowa o pracę na czas określony rozwiązuje się z upływem terminu, na jaki została zawarta, nawet jeśli żadna ze stron nie złoży wypowiedzenia. Wypowiedzenie jest więc jednym z możliwych, ale nie jedynym sposobem zakończenia tego rodzaju umowy.
Pracodawca nie ma obowiązku uzasadniania wypowiedzenia umowy na czas określony, jednak musi zachować formę pisemną oraz respektować szczególną ochronę pracowników przewidzianą w Kodeksie pracy. Zmiany w prawie pracy wynikające z dyrektywy UE wprowadzają obowiązek podawania przyczyny wypowiedzenia umowy na czas określony oraz konsultacji z zakładową organizacją związkową.
Umowa o pracę na czas nieokreślony stanowi największy gwarant stabilności zatrudnienia spośród wszystkich dokumentów regulujących stosunek pracy między daną firmą lub instytucją a konkretnym pracownikiem. Z tego względu jest najbardziej pożądana. Zgodnie z treścią art. 25¹ Kodeksu pracy, umowa o pracę na czas określony między tym samym pracodawcą a pracownikiem może trwać maksymalnie 33 miesiące, a liczba tego rodzaju kontraktów nie może przekroczyć trzech.
Limity umów na czas określony to ważny mechanizm chroniący stabilność zatrudnienia. Rynek pracy tworzy dynamiczne scenariusze, które zmuszają każdą osobę do uważnego podejścia do zasad regulujących pracę na czas określony. Przepisy kodeksu pracy opisują limity oraz warunki, które decydują o liczbie umów na czas określony, a także o łącznym okresie zatrudnienia.
Każda strona stosunku pracy powinna ocenić, jak przebiega zatrudnienie i czy kolejne porozumienia nie wpływają na przekroczenie dopuszczalnych progów.
Umowa o pracę na czas określony, choć w znacznej mierze zrównana pod względem uprawnień pracowniczych z umową bezterminową, daje pracodawcy większą elastyczność - nie wymaga wskazywania przyczyny zakończenia współpracy i z góry zakłada jej kres w ustalonym terminie. Co jednak istotne - umowa o pracę na czas określony nie może być wykorzystywana jako zamiennik dla umów bezterminowych w sytuacji, gdy chce się zatrzymać w firmie lub instytucji danego pracownika na stałe.
Innymi słowy - obowiązujący w Polsce Kodeks pracy nie zezwala zatrudniać kogokolwiek w oparciu o umowy czasowe, które są przedłużane np. co rok w nieskończoność.
PRZYKŁAD 3: Przekroczenie limitu ilościowego
Pracownik podpisał trzy umowy o pracę na czas określony z tą samą firmą. Każda umowa trwała 6 miesięcy. Nie ma znaczenia, że łączny okres zatrudnienia na podstawie tych umów wyniósł 18 miesięcy. Limit czasowy nie został wykorzystany (zostało 15 z 33 miesięcy), ale limit ilościowy - tak. Czwarta umowa, jeśli zostałaby zawarta, automatycznie przekształciłaby się w umowę na czas nieokreślony.
Warto również pamiętać, że umowa o pracę na czas określony rozwiązuje się z upływem terminu, na jaki została zawarta, nawet jeśli żadna ze stron nie złoży wypowiedzenia. Wypowiedzenie jest więc jednym z możliwych, ale nie jedynym sposobem zakończenia tego rodzaju umowy.
Umowa o pracę na czas nieokreślony stanowi w polskim prawie pracy najbardziej stabilną formę zatrudnienia, gwarantującą pracownikowi najszerszą ochronę przed zwolnieniem, w tym m.in. konieczność uzasadnienia wypowiedzenia oraz obowiązek konsultacji związkowej w przypadku osób objętych ochroną.
Zatrudnienie na podstawie umowy o pracę na czas określony nie wpływa na prawo pracownika do urlopu wypoczynkowego. Pracownik zatrudniony na czas określony korzysta z urlopu na takich samych zasadach jak pracownik zatrudniony na czas nieokreślony, ponieważ w tym zakresie Kodeks pracy nie przewiduje żadnych różnic.
Cała prawda o umowie na czas określony...
Artykuły opublikowane na stronie pep.pl (Grupa Nexi) mają charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowią porady prawnej, podatkowej, inwestycyjnej czy finansowej. Prezentowane treści nie mogą być traktowane jako wytyczne do podejmowania decyzji związanych z finansami, inwestycjami, podatkami, prowadzeniem działalności gospodarczej lub innymi kwestiami biznesowymi. Każda decyzja powinna być podjęta po konsultacji z odpowiednim specjalistą, takim jak doradca podatkowy, inwestycyjny, prawnik czy inny profesjonalista w danej dziedzinie.
tags: #umowa #na #czas #okreslony #limit