Ubezpieczenie chorobowe stanowi kluczowy element systemu zabezpieczenia społecznego, oferując wsparcie finansowe w przypadku niezdolności do pracy z powodu choroby. Choć dla wielu grup zawodowych jest ono obowiązkowe, istnieją sytuacje, w których objęcie tym ubezpieczeniem zależy od indywidualnej decyzji. Kluczowe jest zrozumienie zasad nabywania prawa do świadczeń, w tym zasiłku chorobowego, zwłaszcza w kontekście osób, które nie opłacają składek.
Kto podlega ubezpieczeniu chorobowemu?
Obowiązkowo ubezpieczeniu chorobowemu podlegają przede wszystkim pracownicy zatrudnieni na podstawie umowy o pracę, członkowie spółdzielni produkcyjnych i kółek rolniczych, a także osoby odbywające służbę zastępczą. Pozostałe osoby, objęte obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowym, takie jak osoby zatrudnione na umowę nakładczą, umowę zlecenia/o dzieło czy osoby samozatrudnione, mogą przystąpić do ubezpieczenia społecznego na własny wniosek.
Objęcie ubezpieczeniem chorobowym gwarantuje wypłatę wynagrodzenia chorobowego przez pierwsze 33 dni niezdolności do pracy (lub 15 dni dla osób powyżej 50. roku życia), a następnie zasiłku chorobowego.
Okres wyczekiwania na zasiłek chorobowy
Prawo do zasiłku chorobowego nabywa się po upływie tzw. okresu wyczekiwania. Dla obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego wynosi on 30 dni nieprzerwanego ubezpieczenia. W przypadku dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego okres ten jest dłuższy i wynosi 90 dni. Do okresu wyczekiwania wlicza się poprzednie okresy ubezpieczenia chorobowego, jeśli przerwa między nimi nie przekroczyła 30 dni.
Ważne jest, że okres wyczekiwania nie dotyczy innych świadczeń z ubezpieczenia chorobowego. Zasiłek chorobowy przysługuje ubezpieczonemu, który stał się niezdolny do pracy z powodu choroby w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego. Ustawa przewiduje również sytuacje, które nie są chorobą w ścisłym znaczeniu, ale uprawniają do otrzymania świadczenia.
Zasiłek chorobowy po ustaniu ubezpieczenia
Ustawa przewiduje możliwość otrzymania zasiłku chorobowego również po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego. W takim przypadku zasiłek przysługuje przez okres nie dłuższy niż 91 dni.
Wynagrodzenie chorobowe i zasiłek chorobowy przysługują za każdy dzień niezdolności do pracy, włączając dni wolne. Nie przysługują jednak za okresy, w których ubezpieczony zachowuje prawo do wynagrodzenia lub zasiłku na mocy innych przepisów. Wypłata świadczenia jest wstrzymana również podczas urlopu bezpłatnego, urlopu wychowawczego, usprawiedliwionej nieobecności w pracy czy tymczasowego aresztowania, jeśli niezdolność do pracy z powodu choroby wystąpiła w trakcie tych okresów.
Zasiłek chorobowy dla osób prowadzących działalność gospodarczą
Osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, osoba ją współpracująca, duchowny sam opłacający składki, a także osoby na tzw. uldze na start, mogą otrzymać zasiłek chorobowy, pod warunkiem braku zaległości w składkach na ubezpieczenia społeczne przekraczających 1% minimalnego wynagrodzenia. Jeśli zadłużenie nie zostanie spłacone w ciągu 6 miesięcy od powstania prawa do świadczenia, prawo to ulega przedawnieniu.
Podstawowym warunkiem uzyskania zasiłku chorobowego dla przedsiębiorcy jest terminowe opłacanie składki chorobowej, która jest dobrowolna. Składka ta wynosi 2,45% podstawy wymiaru, która jest tożsama z podstawą wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne. Aby nabyć prawo do zasiłku, składka chorobowa musi być opłacana nieprzerwanie przez co najmniej 90 dni (okres wyczekiwania).
Wyjątkiem jest sytuacja, gdy osoba była wcześniej ubezpieczona z innego tytułu i kontynuuje ubezpieczenie w ramach działalności gospodarczej.
Wysokość i pomniejszenie składek ZUS
Wysokość zasiłku chorobowego zależy od podstawy wymiaru składek i stanowi 80% tej podstawy (100% w przypadku choroby w ciąży), licząc 1/30 kwoty za każdy dzień choroby. Okres pobierania zasiłku chorobowego jest okresem, za który nie trzeba opłacać składek na ubezpieczenie społeczne. Przedsiębiorca ma prawo proporcjonalnie pomniejszyć składki ZUS za okres pobierania zasiłku, jednak dotyczy to jedynie składek na ubezpieczenie społeczne.
Aby skorzystać z pomniejszenia składek, przedsiębiorca musi złożyć korekty deklaracji rozliczeniowych (ZUS DRA i/lub ZUS RCA).
Kiedy zasiłek chorobowy nie przysługuje?
Istnieją sytuacje, w których zasiłek chorobowy nie przysługuje:
- Gdy niezdolność do pracy została spowodowana nadużyciem alkoholu (stwierdzone kodem "C" lub w postępowaniu).
- Za okres pierwszych pięciu dni niezdolności do pracy, jeżeli została ona spowodowana nadużyciem alkoholu.
- W przypadku nieobjęcia dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym przed wystąpieniem niezdolności do pracy.
Lekarz orzecznik ZUS może skrócić okres zwolnienia lekarskiego, określając wcześniejszą datę ustania niezdolności do pracy.
Zasiłek chorobowy dla przedsiębiorcy
W przypadku niepłacenia składek na ubezpieczenie chorobowe przed zaistnieniem niezdolności do pracy, nie przysługują żadne świadczenia z tego tytułu. Kluczowe jest terminowe opłacanie składek, co zapewnia tzw. parasol ochronny ZUS.
Procedura uzyskania zasiłku
Zwolnienie lekarskie w formie elektronicznej trafia do ZUS automatycznie od lekarza wystawiającego. ZUS jest zobowiązany do wypłaty zasiłku w ciągu 30 dni od otrzymania dokumentów lub od momentu opłacenia składki chorobowej (w zależności od tego, co nastąpi później).
Ważne jest, że w 2021 roku już 12 dni choroby w miesiącu powodowało zmniejszenie obciążeń składkami ZUS dla przedsiębiorcy do zera.
Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. X) oraz Ustawa z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. Y) regulują szczegółowo kwestie związane z zasiłkami chorobowymi.
tags: #zasilek #chorobowy #z #zus #dla #osoby