Ciąża to wyjątkowy okres w życiu każdej kobiety, który wiąże się z licznymi zmianami w organizmie. Choć powszechnie mówi się, że "ciąża to nie choroba", w tym szczególnym stanie organizm przyszłej mamy jest bardziej narażony na różnego rodzaju zagrożenia. W niektórych sytuacjach praca zawodowa może stać się zbyt obciążająca, co skłania do skorzystania ze zwolnienia lekarskiego (L4). W niniejszym artykule przyjrzymy się szczegółowo kwestii zasiłku chorobowego w ciąży dla nauczycieli, uwzględniając specyfikę ich zatrudnienia i obliczania świadczeń.
Zwolnienie lekarskie w ciąży jest zasadne, gdy istnieje zagrożenie dla zdrowia przyszłej matki lub dziecka, a także w sytuacjach ryzyka poronienia. Niezależnie od tego, czy kobieta w ciąży czuje się źle z powodów fizycznych czy emocjonalnych, powinna skonsultować się z lekarzem. Specjalista, biorąc pod uwagę jej stan zdrowia, może zalecić zwolnienie lekarskie. W tym czasie przyszła mama powinna się oszczędzać, odpoczywać i stosować do wskazówek medycznych.
Kiedy przysługuje zwolnienie lekarskie w ciąży?
Ciąża to ogromne wyzwanie dla organizmu kobiety. Ciało przechodzi liczne zmiany i musi utrzymać w dobrej formie nie tylko siebie, lecz także rozwijający się płód. Istotna jest zarówno sfera somatyczna, jak i psychiczna - obciążająca, stresująca, obarczona dużą odpowiedzialnością praca może być dla ciężarnej ogromnym zagrożeniem. Niezależnie od tego, czy kobieta w ciąży czuje się źle z powodów fizycznych czy emocjonalnych, powinna skonsultować się z lekarzem. Biorąc pod uwagę jej stan zdrowia, specjalista może zalecić właśnie zwolnienie lekarskie (ZUS ZLA). Jest ono zasadne w momencie, gdy istnieje zagrożenie dla zdrowia przyszłej matki lub płodu, a także w sytuacjach ryzyka poronienia. W tym czasie przyszła mama powinna się oszczędzać, odpoczywać i stosować do pozostałych wskazówek medycznych.
Co istotne, z takiej opcji mogą skorzystać tylko kobiety ubezpieczone. Lekarz wystawia im zwolnienie w formie elektronicznej, określane jako e-ZLA, które od razu trafia do pracodawcy, jak i do ZUS-u. Specjalista oznacza w nim, czy jest to zwolnienie „chodzące” (kod „2”) czy „leżące” (kod „1”). Warto też dodać, że tego typu zwolnienie lekarskie oznaczane jest kodem literowym „B”, co wskazuje właśnie na ciążę.
Należy też pamiętać, że L4 w ciąży nie musi być wynikiem tylko kwestii związanych z ciążą samą w sobie czy jej powikłaniami. Przyszła mama może przecież akurat w tym wyjątkowym czasie może po prostu zachorować. Niezależnie od tego, lekarz może wystawić jej zwolnienie niemalże od pierwszego dnia ciąży. Może ono trwać nawet 270 dni, co daje 9 miesięcy. To dłużej niż w pozostałych przypadkach - każdy inny pracownik może otrzymać zasiłek na co najwyżej 182 dni.
Zwolnienie lekarskie dla ciężarnej może wystawić lekarz każdej specjalizacji, nie tylko ginekolog. Dotyczy to zarówno placówek prywatnych, jak i leczenia w ramach NFZ.
Prawo do zasiłku chorobowego nie zawsze przysługuje od pierwszego dnia pracy. W przypadku kobiet pracujących na podstawie umowy o pracę, możliwość pobierania zasiłku zyskuje się po 30 dniach nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego. W przypadku, gdy przyszła mama jest zaś objęta dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym, tzn. opłaca składki w indywidualnym zakresie (np. pracuje na podstawie umowy-zlecenia czy prowadzi własną działalność gospodarczą), takie prawo otrzyma po 90 dniach nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego. Umowa o dzieło nie daje ubezpieczenia chorobowego, dlatego też na jej podstawie nie można otrzymać L4 w ciąży.
W przypadku umowy na czas określony lub na okres próbny przekraczający miesiąc, jeśli koniec takiej umowy miałby miejsce już po 12. tygodniu ciąży, lecz wciąż w czasie jej trwania, umowa ulega automatycznie przedłużeniu do dnia porodu.
Obliczanie wynagrodzenia chorobowego w ciąży
W ramach zwolnienia lekarskiego w ciąży, oznaczonego kodem literowym „B”, pracownica otrzymuje 100% wynagrodzenia. Co ważne, dotyczy to także sytuacji, gdy ciężarna przechodzi na L4 z powodu niezwiązanego bezpośrednio z ciążą lub przebywa w tym czasie w szpitalu.
Owe 100% nie jest odpowiednikiem ostatniej otrzymanej pensji. Kwotą, jakiej należy oczekiwać, jest średnie miesięczne wynagrodzenie, które wylicza się na podstawie ostatnich 12 miesięcy kalendarzowych (licząc od miesiąca poprzedzającego ten, w którym kobieta poszła na zwolnienie). Wliczają się w to także premie, wynagrodzenie za nadgodziny, nagrody i inne składowe otrzymywanego wynagrodzenia, od których odprowadzano odpowiednie składki. Jeśli zaś przyszła mama nie przepracowała w poprzednim roku 12 miesięcy, wyliczana jest średnia za wszystkie pełne miesiące, w których obowiązywał ją stosunek pracy.
Podstawa wymiaru zasiłku chorobowego
Podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy. Ta zasada odnosi się również do pracownic w ciąży - chorobowe w ciąży to 100% średniego (przeciętnego) wynagrodzenia chorobowego, wypłaconego pracownicy za okres ostatniego roku. Jeżeli pracownica była ubezpieczona krócej niż rok, pod uwagę bierze się średnie miesięczne wynagrodzenie za pełne miesiące kalendarzowe trwania ubezpieczenia. Wlicza się do niego również premie oraz wynagrodzenie za np. pracę w godzinach nadliczbowych.
Podstawa wymiaru zasiłku chorobowego za jeden dzień niezdolności do pracy stanowi jedna trzydziesta część tego wynagrodzenia stanowiącego podstawę wymiaru zasiłku.
Podstawę wymiaru zasiłku chorobowego ustala się z uwzględnieniem wynagrodzenia uzyskanego u płatnika składek w okresie nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego, w którego trakcie powstała niezdolność do pracy. Należy przez to również rozumieć zatrudnienie u tego samego pracodawcy na podstawie kolejno po sobie następujących umów o pracę - przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego wynagrodzenie wypłacone z tytułu tych umów sumuje się.
Przeciętne miesięczne wynagrodzenie stanowiące podstawę wymiaru zasiłku chorobowego ustala się przez podzielenie wynagrodzenia osiągniętego przez ubezpieczonego będącego pracownikiem za okres, o którym mowa w art. 36 ust. 1 i 2, przez liczbę miesięcy, w których wynagrodzenie to zostało osiągnięte.
W przypadku zmiany umowy o pracę lub innego aktu, na podstawie którego powstał stosunek pracy, polegającej na zmianie wymiaru czasu pracy, podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi wynagrodzenie ustalone dla nowego wymiaru czasu pracy, jeżeli zmiana ta nastąpiła w miesiącu, w którym powstała niezdolność do pracy, lub w miesiącach, o których mowa w art. 36 ust. 1. Przepis daje regułę ustalania podstawy wymiaru zasiłku chorobowego, jeżeli w okresie 12 miesięcy poprzedzających powstanie niezdolności do pracy nastąpiła istotna zmiana wynagrodzenia spowodowana zmianą wymiaru czasu pracy. Zasiłek chorobowy wylicza się wówczas od nowego wynagrodzenia odpowiadającego nowemu wymiarowi czasu pracy, a nie od przeciętnego zarobku z okresu poprzedzającego powstanie niezdolności do pracy. Zasadę tę stosuje się także wówczas, gdy zmiana wymiaru czasu pracy nastąpiła w miesiącu, w którym powstała niezdolność do pracy (także po powstaniu tej niezdolności).
Składniki zaliczane do ustalenia podstawy wymiaru zasiłku chorobowego to między innymi:
- premia uznaniowa, miesięczna, kwartalna, roczna,
- wynagrodzenie za czas urlopu,
- wynagrodzenie za godziny nadliczbowe,
- ekwiwalent za pracę w nocy.
Minimalna podstawa wymiaru zasiłku chorobowego w roku 2009 wynosiła 100% minimalnego wynagrodzenia pomniejszonego o 13,71% (składki na ubezpieczenia społeczne). W przypadku, gdy podstawa wymiaru zasiłku chorobowego była niższa od tej kwoty, podstawę tę podnosi się do wskazanego poziomu.
Kto płaci wynagrodzenie na zwolnieniu lekarskim?
Przez pierwsze 33 dni zwolnienia lekarskiego w ciąży opłaty za świadczenie są po stronie pracodawcy. Po tym czasie odpowiednie działania przejmuje ZUS, a zasiłek chorobowy wypłaca Fundusz Ubezpieczeń Społecznych. Jeśli jednak pracodawca zatrudnia więcej niż 20 pracowników, w dalszym ciągu to on wypłaca zasiłek, gdyż jest do tego zobowiązany jako płatnik zasiłków.
Jeśli chodzi o kobiety wykonujące działalność rolniczą, w ich przypadku świadczenie chorobowe jest realizowane w ramach KRUS - Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.
W przypadku umowy zlecenia, wypłatą zasiłku chorobowego zajmuje się ZUS przez cały okres, w którym pracownica jest niezdolna do pracy.
ZUS powinien wypłacić zasiłek chorobowy za L4 w ciąży niezwłocznie, a dokładnie nie później niż w ciągu 30 dni od daty złożenia dokumentów niezbędnych do stwierdzenia uprawnienia do zasiłku. Od kiedy funkcjonują e-zwolnienia, czyli elektroniczne L-4, cała procedura związana ze zwolnieniami i świadczeniami powinna się skracać.
Czego nie wolno na L4 w ciąży?
Zwolnienie lekarskie w ciąży nie stanowi swego rodzaju urlopu. Zakład Ubezpieczeń Społecznych może sprawdzić, czy L4 zostało wystawione zgodnie z prawem, a kobieta stosuje się do jego założeń. Niezapowiedzianą kontrolę może przeprowadzić także pracodawca (jeśli jest to przedsiębiorstwo zatrudniające powyżej 20 osób).
Czy można pracować na zwolnieniu w ciąży?
Nie, nie ma takiej możliwości. Zwolnienie lekarskie z zasady mówi o tym, że dana osoba nie powinna w tym czasie wykonywać swoich obowiązków zawodowych, tylko skupić się na stanie zdrowia. Nie ma możliwości pracy na L4 w żadnym wymiarze - ani na umowę o pracę, zlecenie czy dzieło, ani nawet w ramach współpracy bezpłatnej. Jeśli to założenie nie będzie przestrzegane, dana kobieta traci prawo do zasiłku chorobowego za cały czas jego trwania. Inną konsekwencją może być konieczność zwrotu określonej kwoty pracodawcy - może on żądać zwrotu poczynionych kosztów. W takim przypadku może też dojść do zwolnienia dyscyplinarnego. Chociaż ciężarna jest dodatkowo chroniona przed utratą pracy, to jeśli to po jej stronie leżą poważne powody, będące podstawą do rozwiązania umowy, pracodawca może to zrobić.
Informację o utracie zasiłku otrzymuje się z ZUS-u w formie pisemnej i można złożyć od niej odwołanie. Jeśli kobieta uważa, że doszło do niej bezpodstawnie lub niezgodnie z przepisami, ma miesiąc, żeby się odwołać (liczone od dnia otrzymania decyzji).
Czy można wychodzić z domu będąc na L4 w ciąży?
L4 w ciąży nie oznacza, że zupełnie nie można funkcjonować. Należy jednak zachować w tych kwestiach sporą rozwagę, ponieważ zwolnienie oznacza nie tylko rezygnację z działalności zawodowej, lecz także z wykonywania czynności, które w jakikolwiek sposób mogłyby przyczynić się do wydłużenia okresu niezdolności do pracy. Dłuższy spacer czy wycieczka za miasto? Jeśli akurat w tym czasie dojdzie do kontroli, może się okazać, że przyszła mama będzie musiała złożyć wyjaśnienia.
Jest to szczególnie restrykcyjne w przypadku tzw. zwolnienia „leżącego”. Wtedy rzeczywiście można wykonywać tylko niezbędne działania, zwłaszcza te związane z troską o zdrowie - wizyty u lekarza, w aptece etc. Warto zbierać w takich przypadkach dokumenty, które w razie wątpliwości urzędników, będą mogły potwierdzić, że dana kobieta realizowała czynności wchodzące w zakres zwolnienia, np. paragony z apteki czy zaświadczenia z wizyty u rehabilitanta.
Czy konieczne jest podanie miejsca pobytu na L4 w ciąży?
Tak, wskazane jest podanie miejsca, w którym faktycznie się przebywa. Jeśli nie jest to miejsce zameldowania, koniecznie należy wskazać, gdzie dokładnie będzie się dane zwolnienie realizować. Jest to istotne z punktu widzenia ewentualnej kontroli. Stąd też, jeśli ciężarna opuszcza podstawowe miejsce pobytu na dłużej, powinna przekazać taką informację do ZUS-u (w formie pisemnej) i wskazać nową lokalizację. Dzięki temu można uniknąć sporej ilości stresu - a lepiej, żeby w czasie ciąży było go jak najmniej!
Specyfika L4 dla nauczyciela
Nauczyciele szkół publicznych, podobnie jak inni pracownicy, podlegają przepisom dotyczącym zwolnień lekarskich. Podstawa wymiaru wynagrodzenia oraz zasiłku chorobowego stanowi przeciętne wynagrodzenie nauczyciela. Przeciętne miesięczne wynagrodzenie będzie wynikiem dzielenia sumy 12-miesięcznego wynagrodzenia nauczyciela za okres poprzedzający miesiąc, w którym przebywał na tzw. L4, przez liczbę miesięcy, w których wynagrodzenie to zostało osiągnięte. Jeżeli choroba powstała wcześniej, tj. przed upływem 12 miesięcy zatrudnienia, wówczas należy wziąć pod uwagę wszystkie pełne miesiące zatrudnienia.
Przykładowo, jeżeli nauczyciel otrzymuje dodatek za godziny ponadwymiarowe w stałej wysokości miesięcznej (niezależnie od ich faktycznego zrealizowania) wówczas nie powinien zostać on uwzględniany przy wyliczeniu podstawy wymiaru zasiłku. Wyjątkiem będą sytuacje, gdy w statucie szkoły lub regulaminie wynagradzania znajdzie się zapis wyłączający prawo do wskazanego dodatku w okresie niezdolności do pracy podyktowanej chorobą.
Karta Nauczyciela nie znajduje zastosowania do nauczycieli szkół i przedszkoli niepublicznych także w zakresie przysługującego urlopu. Oczywiście statut szkoły może wprowadzać korzystniejsze zasady przyznawania urlopu - wzorowane na tych przysługujące nauczycielom szkół publicznych.
Przerwa w zasiłku nic Pani nie da. Ryzykuje Pani, nie biorąc zwolnienia w okresach przerw. Wówczas jest Pani uznana za zdolną do pracy - ze wszystkimi tego konsekwencjami. Skutek? Przerwa w zwolnieniu lekarskim podczas ciąży - nawet jeśli przypada na okres ferii czy przerw świątecznych - nie gwarantuje wyższego zasiłku chorobowego. Zgodnie z przepisami, do jego wyliczenia brane jest pod uwagę przeciętne wynagrodzenie z ostatnich 12 miesięcy, a krótkie okresy pracy nie zmieniają podstawy wymiaru. Aby zasiłek mógł być liczony od nowa, konieczna jest co najmniej trzymiesięczna przerwa.
Zwolnienie lekarskie w ciąży
tags: #zasilek #chorobowy #w #ciazy #liczony #z