Choroba często przychodzi niespodziewanie, bez względu na to, jaka jest Twoja sytuacja życiowa czy zawodowa. Niestety może się zdarzyć, że w momencie, gdy wygaśnie Twoja umowa o pracę, dalej będziesz walczyć o zdrowie. Czy jednak zakończenie stosunku pracy równa się ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego? Czy musisz pożegnać się z zasiłkiem? Na szczęście prawo pracy Cię chroni.
Utrata pracy nie oznacza automatycznie utraty prawa do świadczeń. Jeśli choroba pojawi się w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego lub do 14 dni po zakończeniu umowy, zasiłek chorobowy przysługuje i zapewnia wsparcie finansowe na czas leczenia. Wystarczy złożyć wniosek ZAS-53 i przekazać do ZUS odpowiednie dokumenty.
Zakończenie umowy o pracę w trakcie choroby potrafi wywołać więcej stresu niż sama gorączka. W jednej chwili tracisz zatrudnienie, a w drugiej zastanawiasz się, czy oprócz zdrowia nie stracisz też prawa do świadczeń. Na szczęście nie zawsze tak to działa.
Zwolnienie lekarskie po ustaniu zatrudnienia - komu i kiedy przysługuje?
Co do zasady, zwolnienie lekarskie przysługuje każdej osobie objętej ubezpieczeniem zdrowotnym - o ile lekarz stwierdzi jej niezdolność do pracy i poświadczy to formularzem e-ZLA, czyli e-zwolnieniem. Takie ubezpieczenie chroni Cię jeszcze przez 30 dni od utraty pracy (chyba że znajdziesz nową pracę albo zarejestrujesz się jako bezrobotny).
Zwolnienie lekarskie po ustaniu zatrudnienia przysługuje Ci zatem w dwóch przypadkach:
- gdy lekarz wystawi Ci L4 jeszcze w trakcie obowiązywania umowy o pracę, a jej rozwiązanie nastąpiło w trakcie trwania zwolnienia
- jeśli zachorowałeś niedługo po rozwiązaniu stosunku pracy, ale nadal masz ubezpieczenie zdrowotne.
Co jednak istotne - nie każdy były pracownik ma prawo do zasiłku chorobowego. Tę kwestię reguluje ustawa z dn. 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa:
Art. 7. Zasiłek chorobowy przysługuje również osobie, która stała się niezdolna do pracy po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, jeżeli niezdolność do pracy trwała bez przerwy co najmniej 30 dni i powstała:
- nie później niż w ciągu 14 dni od ustania tytułu ubezpieczenia chorobowego;
- nie później niż w ciągu 3 miesięcy od ustania tytułu ubezpieczenia chorobowego - w razie choroby zakaźnej, której okres wylęgania jest dłuższy niż 14 dni lub innej choroby, której objawy chorobowe ujawniają się po okresie dłuższym niż 14 dni od początku choroby.
Jeśli nadal obowiązuje Cię umowa o pracę, to przez pierwsze 33 dni choroby (lub 14 dni, jeśli masz więcej niż 50 lat) chorobowe wypłaci Ci pracodawca. Natomiast po ustaniu zatrudnienia zasiłek chorobowy opłaca ZUS - jednak nie dłużej niż przez 91 dni (lub 182 dni w przypadku chorych na gruźlicę, u których choroba wystąpiła w czasie ciąży lub na wskutek poddania się niezbędnym badaniom lekarskim i zabiegom dla dawców komórek, tkanek i narządów).
A tak to działa w praktyce:
Przykład 1. Masz umowę o pracę na czas określony, która kończy się z dniem 30 września. Jednak uległeś wypadkowi i 10 września lekarz wystawia Ci L4 na 2 miesiące. Przez pierwsze 20 dni (czyli do ostatniego dnia trwania umowy) zasiłek chorobowy będzie wypłacał Ci pracodawca, a od 1 października - Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
Nie ma znaczenia, czy jest to zwolnienie lekarskie od psychiatry, internisty czy chirurga - od 1 stycznia 2022 roku weszły w życie nowe przepisy, według których ubezpieczonego obowiązuje tylko jeden okres zasiłkowy bez względu na kod choroby. A to oznacza, że teraz każdy dzień Twojego zwolnienia wlicza się do wspólnej puli 182 dni (chyba że jest to nieobecność spowodowana ciążą).
Ale jeśli Twoja niezdolność do pracy z powodu choroby potrwa dłużej, możesz złożyć do ZUS wniosek o przyznanie świadczenia rehabilitacyjnego.
Zwolnienie lekarskie po ustaniu zatrudnienia - na kogo wystawić i gdzie wysłać?
Zwolnienie lekarskie po ustaniu zatrudnienia lekarz powinien wystawić na były zakład pracy - czyli podając NIP firmy. W takiej sytuacji pracownik musi poinformować byłego pracodawcę o L4, a ten - przekazać je do ZUS.
Zwolnienie lekarskie po ustaniu zatrudnienia a rejestracja w urzędzie pracy
Niestety - jeśli przebywasz na zwolnieniu lekarskim po ustaniu zatrudnienia, nie możesz zarejestrować się jako bezrobotny ani tym bardziej pobierać zasiłku dla bezrobotnych. To dlatego, że rejestracja w urzędzie pracy jest jednocześnie deklaracją Twojej gotowości do podjęcia zatrudnienia.
Ile ZUS płaci za zwolnienie lekarskie po ustaniu zatrudnienia?
Podstawa wymiaru zasiłku chorobowego po ustaniu zatrudnienia nie może przekroczyć 100% przeciętnego wynagrodzenia (które w drugim kwartale 2023 roku wyniosło 7005,76 zł brutto). Kwoty na dane miesiące oblicza się co kwartał na podstawie przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z poprzedniego kwartału.
Wysokość zasiłku chorobowego po ustaniu zatrudnienia zależy od sytuacji ubezpieczonego i od tzw. podstawy wymiaru zasiłku. To nie jest po prostu procent od pensji, ale od średniego wynagrodzenia z ostatnich miesięcy pracy. Podstawę wymiaru stanowi średnie miesięczne wynagrodzenie z 12 miesięcy poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy. Jeśli zatrudnienie trwało krócej, ZUS przyjmuje średnią z pełnych miesięcy pracy. Od tej kwoty odejmuje się 13,71% (składki na ubezpieczenia społeczne).
Przykład: jeśli przed zakończeniem umowy wynagrodzenie wynosiło 5000 zł brutto, podstawa zasiłku to 4314,50 zł (po potrąceniu składek). Dzienna stawka zasiłku wyniesie więc ok. 115 zł przy 80% podstawy.
Warto pamiętać, że podstawa zasiłku nie może przekroczyć 100% przeciętnego wynagrodzenia z poprzedniego kwartału. W drugim kwartale 2025 roku wyniosło ono 8748,63 zł, więc nawet osoby zarabiające więcej otrzymają świadczenie obliczone właśnie od tej kwoty. Tak więc wysokość zasiłku po ustaniu zatrudnienia zależy od wcześniejszych zarobków, ale zawsze mieści się w granicach wyznaczonych przez ZUS.
Zwolnienie lekarskie po ustaniu zatrudnienia - jakie dokumenty do ZUS musisz złożyć?
Świadczenia przysługujące na zwolnieniu lekarskim po ustaniu zatrudnienia nie są wypłacane z urzędu. Żeby otrzymać pieniądze, musisz o nie wnioskować.
W tym celu powinieneś dostarczyć do ZUS-u:
- wydruk e-zwolnienia
- wypełniony wniosek o zasiłek chorobowy na druku Z-3 (lub Z-3a, jeśli jesteś ubezpieczony z innego tytułu - np. pracujesz na umowie zlecenie)
- wypełnione oświadczenie Z-10.
Wnioski i oświadczenie Z-10 możesz pobrać ze strony ZUS-u, wydrukować i wypełnić odręcznie. Możesz je także złożyć przez internet za pomocą PUE ZUS. Na tej platformie znajdziesz również swoje e-zwolnienie, które możesz pobrać i/lub wydrukować.
Musisz jednak pamiętać, że ZUS nie wypłaci Ci zasiłku za zwolnienie lekarskie po ustaniu zatrudnienia, jeżeli:
- Twoje ubezpieczenie ustało po wyczerpaniu pełnego okresu pobierania zasiłku
- nie nabyłeś prawa do zasiłku w trakcie ubezpieczenia, bo nie przepracowałeś wymaganego okresu wyczekiwania
- masz ustalone prawo do renty lub emerytury z tytułu niezdolności do pracy
- masz prawo do zasiłku dla bezrobotnych, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego
- podlegasz obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników
- kontynuujesz lub podjąłeś działalność zarobkową, dzięki czemu zostałeś objęty dobrowolnym lub obowiązkowym ubezpieczeniem chorobowym albo zyskałeś prawo do innych świadczeń za okres niezdolności do pracy z powodu choroby.
Przykład 2. W trakcie wizyty domowej u pana Marcina lekarz stwierdził zapalenie oskrzeli i wydał mu zaświadczenie w trybie alternatywnym. Pan Marcin obawia się, czy pracodawca będzie honorował taki dokument. Obawy mężczyzny są nieuzasadnione - w wyjątkowych sytuacjach, kiedy lekarz nie może wypisać elektronicznego zwolnienia lekarskiego e-ZLA, może wydać formularz zaświadczenia w trybie alternatywnym i nie będzie z tym żadnych problemów zarówno po stronie pracodawcy, jak i ZUS-u.
Jak długo można pobierać zasiłek chorobowy po ustaniu zatrudnienia?
Kiedy choroba przedłuża się, naturalne jest pytanie, jak długo można liczyć na wsparcie finansowe z ZUS. Prawo wyznacza w tym zakresie konkretne ramy czasowe. Zasiłek chorobowy po ustaniu zatrudnienia można pobierać przez maksymalnie 182 dni, czyli przez nieco ponad pół roku. Istnieją jednak wyjątki. Jeśli niezdolność do pracy wynika z gruźlicy lub przypada w okresie ciąży, okres zasiłkowy wydłuża się do 270 dni.
Warto pamiętać, że ten limit dotyczy całego okresu choroby, bez względu na to, czy część zwolnienia przypadała jeszcze na czas trwania umowy, czy już po jej zakończeniu. Jeśli po upływie tego czasu stan zdrowia nadal nie pozwala wrócić do pracy, można ubiegać się o świadczenie rehabilitacyjne, które również wypłaca ZUS.
Wniosek o zasiłek chorobowy po ustaniu zatrudnienia - jak go napisać?
Po zakończeniu umowy o pracę ZUS nie wypłaci zasiłku chorobowego automatycznie. Trzeba o niego wystąpić. Na szczęście nie musisz pisać długiego podania. Wystarczy wypełnić odpowiedni formularz i dołączyć wymagane dokumenty.
Podstawą jest wniosek ZAS-53 (dostępny na stronie ZUS lub w placówce). Składa się go po zakończeniu umowy o pracę, gdy niezdolność do pracy trwa nadal lub pojawiła się w ciągu 14 dni od ustania zatrudnienia. Można to zrobić elektronicznie przez Platformę Usług Elektronicznych ZUS (PUE ZUS), pocztą lub osobiście w oddziale. We wniosku należy podać podstawowe dane (imię, nazwisko, PESEL, adres), okres niezdolności do pracy, numer konta bankowego i wskazać, że chodzi o zasiłek po ustaniu ubezpieczenia chorobowego.
Ważne! W przypadku gdy niezdolność do pracy trwa nieprzerwanie po zakończeniu umowy, nie trzeba pisać dodatkowego pisma uzasadniającego - wystarczy złożyć komplet dokumentów. ZUS sam ustali, czy spełnione są warunki do wypłaty świadczenia.
Jak złożyć zaświadczenie ZUS Z-3b? Krok po kroku
Zwolnienie chorobowe na wypowiedzeniu a świadectwo pracy
Świadectwo pracy to bardzo ważny dokument, ponieważ to w nim zawarte są wszelkie informacje na temat zatrudnienia. W treści świadectwa pracy powinny znaleźć się również informacje niezbędne do ustalenia uprawnień pracowniczych z ubezpieczenia społecznego. W szczególności mowa o wskazaniu okresów nieskładkowych i składkowych, które są niezwykle istotne przy ustalaniu uprawnień emerytalnych i rentowych. Jeśli chodzi o absencje chorobowe, należy je wykazać w ust. 6 pkt 8 świadectwa pracy - tu pracodawca informuje o liczbie dni, za które pracownik otrzymał wynagrodzenie chorobowe w roku, w którym ustał stosunek pracy (wskazywane są liczby dni, ale tylko tych, podczas których wypłacane było wynagrodzenie chorobowe), natomiast w ust. 6 pkt 13 świadectwa pracy należy wpisać wszystkie okresy nieskładkowe przypadające w okresie zatrudnienia (tu pracodawca wykazuje konkretne okresy chorobowe, czyli zarówno wynagrodzenia, jak i zasiłki).
W sytuacji, kiedy zwolnienie lekarskie danego pracownika wybiega poza okres zatrudnienia, w świadectwie pracy i tak powinny być wykazane okresy chorobowe tylko do momentu ustania stosunku pracy.
tags: #zasilek #chorobowy #kela #po #ustaniu #zatrudnienia