Jednym z podstawowych obowiązków pracodawcy jest obowiązek wysłania pracownika na badania lekarskie do lekarza medycyny pracy. Zgodnie bowiem z art. 229 Kodeksu pracy, pracodawca jest zobowiązany zapewnić pracownikom profilaktyczną opiekę lekarską na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 roku. Pracodawca nie może bowiem dopuścić pracownika do pracy bez aktualnego zaświadczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do wykonywania przez pracownika pracy na danym stanowisku.
Obowiązek pracodawcy obejmuje wszystkie rodzaje badań lekarskich wymaganych do wykonywania obowiązków służbowych, w tym badania wstępne, okresowe i kontrolne. Koszty profilaktycznej opieki zdrowotnej są po jego stronie.
Kto ponosi koszty badań lekarskich?
Koszty badań lekarskich ponoszą pracodawcy. Zgodnie z przepisami Kodeksu pracy, pracodawca jest zobowiązany do pokrycia kosztów za wszystkie badania lekarskie, które są wymagane do wykonywania obowiązków służbowych. Dotyczy to między innymi badań wstępnych przed rozpoczęciem pracy, badań okresowych oraz badań kontrolnych. Jeśli lekarz medycyny pracy zleci pracownikowi dodatkową diagnostykę, koszty również w całości pokrywa pracodawca.
Pracownik zawsze zgłasza się na badania lekarskie do pracy ze skierowaniem wystawionym przez pracodawcę. Dokument powinien zawierać opis warunków szkodliwych lub uciążliwych dla zdrowia kandydata podejmującego zatrudnienie na określonym stanowisku. Pracownikowi przysługuje także zwrot kosztów podróży, jeżeli konieczny jest przejazd na badania do innej miejscowości.
Obciążenie pracownika kosztami badań lekarskich jest niedopuszczalne, nawet jeśli nastąpiło za jego zgodą. Niezwrócenie pracownikowi kosztów badań może zostać ocenione jako wykroczenie przeciwko prawom pracownika i zalicza się je do nieprzestrzegania przez pracodawcę przepisów i zasad BHP. Sankcją za takie wykroczenie może być kara grzywny od 1000 zł do 30 000 zł.
Co do zasady wszelkie koszty związane z przygotowaniem i dopuszczeniem pracownika do wykonywania pracy ponosi pracodawca. To, za jakie badania i zaświadczenia płaci pracodawca, w głównej mierze regulują przepisy.
Pracodawca ma możliwość zarówno z góry opłacić pracownikowi badania lekarskie, na które został skierowany, jak i również może on dokonać zwrotu poniesionych przez pracownika kosztów na poczet omawianych badań.
Jeżeli kontrolne lub okresowe badania lekarskie odbywają się w innej miejscowości, pracownikowi przysługują należności na pokrycie kosztów przejazdu zgodnie z zasadami stosowanymi przy podróżach służbowych na podstawie rozporządzenia w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej. Należy pamiętać, że obowiązek zwrotu kosztów dojazdów nie dotyczy badań wstępnych.
Rodzaje badań lekarskich i kto podlega badaniom
Zgodnie z Kodeksem pracy każdy pracownik podlega wstępnym, okresowym i kontrolnym badaniom lekarskim. Ponadto lekarz medycyny pracy może zalecić dodatkowe badania lekarskie w celu dopuszczenia pracownika do wykonywania pracy na danym stanowisku.
Badania wstępne
Badaniom wstępnym podlegają osoby przyjmowane do pracy, pracownicy młodociani przenoszeni na inne stanowiska pracy oraz inni pracownicy przenoszeni na stanowiska pracy, na których występują czynniki szkodliwe dla zdrowia lub warunki uciążliwe. Badania wstępne wykonuje się przed rozpoczęciem nowej pracy (lub przy zmianie stanowiska na takie o innych warunkach). Mają one na celu sprawdzenie, czy kandydat jest zdrowotnie zdolny do wykonywania przyszłych obowiązków.
Badania wstępne nie są wymagane, jeśli pracownik wraca do tego samego pracodawcy na to samo lub podobne stanowisko w ciągu 30 dni od zakończenia poprzedniej umowy, albo podejmuje pracę u innego pracodawcy na podobnym stanowisku w tym samym czasie, ma ważne orzeczenie lekarskie i nowy pracodawca potwierdzi, że mowa o takich samych warunkach pracy. Wyjątkiem są osoby zatrudniane do wykonywania prac szczególnie niebezpiecznych.
Badania okresowe
Badania okresowe przeprowadzane są regularnie w trakcie zatrudnienia, co pewien czas określony przez lekarza medycyny pracy (zależnie od stanowiska i narażeń, zwykle co 1-5 lat). Ich celem jest kontrola stanu zdrowia pracownika i wczesne wykrycie ewentualnych zmian lub chorób zawodowych. Częstotliwość badań okresowych zależy od rodzaju pracy i ryzyka zawodowego.
Pracodawca zatrudniający pracowników w warunkach narażenia na działanie substancji i czynników rakotwórczych lub pyłów zwłókniających jest obowiązany zapewnić tym pracownikom okresowe badania lekarskie także po zaprzestaniu pracy w kontakcie z tymi substancjami, czynnikami lub pyłami oraz po rozwiązaniu stosunku pracy, jeżeli zainteresowana osoba zgłosi wniosek o objęcie takimi badaniami.
Badania kontrolne
Badania kontrolne wymagane są, gdy pracownik wraca do pracy po dłuższej nieobecności spowodowanej chorobą (trwającą ponad 30 dni). Mają potwierdzić, że stan zdrowia po chorobie pozwala znów bezpiecznie wykonywać obowiązki. W przypadku niezdolności do pracy trwającej dłużej niż 30 dni, spowodowanej chorobą, pracownik podlega również kontrolnym badaniom lekarskim w celu ustalenia zdolności do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku.
Zakres badań z medycyny pracy - jak wygląda konsultacja psychologiczna z medycyny pracy
Koszty badań lekarskich do pracy - od czego zależą?
Koszt badań lekarskich do pracy może różnić się w zależności od rodzaju wykonywanej diagnostyki, a także regionu oraz placówki, na którą się zdecydujesz. Cena podstawowego badania lekarskiego przed rozpoczęciem pracy wynosi około 100-150 złotych, jednak w większych miastach może być wyższa.
W przypadku bardziej szczegółowych badań koszt może być wyższy - od kilkudziesięciu do nawet kilkuset złotych. Dotyczy to między innymi badań psychotechnicznych, czyli tzw. badań dla kierowców, badań w kierunku chorób zawodowych, czy badań okulistycznych.
Widełki cenowe:
- Stanowisko bez czynników szkodliwych (np. praca administracyjno-biurowa) - ok. 100-150 zł za komplet badań podstawowych.
- Praca biurowa przy komputerze (ponad 4 godz. dziennie) - ok. 150-250 zł (wyższa kwota wynika z konieczności badania okulistycznego).
- Stanowisko z narażeniami (np. praca na wysokości) - ok. 300-400 zł (kwota obejmuje badanie podstawowe oraz wymagane dodatkowe testy).
- Kierowca zawodowy (np. kierowca ciężarówki, autobusu) - ok. 500-600 zł za pełen komplet badań (badanie lekarskie u lekarza medycyny pracy oraz obowiązkowe badanie psychologiczne).
Podane ceny mają charakter orientacyjny i mogą się różnić w zależności od regionu oraz konkretnej placówki medycznej. Niemniej stanowią praktyczny punkt odniesienia.
Badania do celów sanitarno-epidemiologicznych i zaświadczenie o niekaralności
Orzeczenie do celów sanitarno-epidemiologicznych jest wymaganym dokumentem przy wykonywaniu pracy, w której istnieje ryzyko przenoszenia chorób zakaźnych. Wymóg posiadania takiego orzeczenia przede wszystkim dotyczy pracowników wykonujących pracę przy żywności i wodzie przeznaczonej do spożycia oraz leków podawanych doustnie. Podobnie jak w przypadku badań lekarskich, koszty wyrobienia orzeczenia ponosi pracodawca.
Jednak wielu pracodawców, chcąc oszczędzić koszty, już w ogłoszeniu o pracę wskazuje, że szuka osób posiadających już ważne badania sanitarno-epidemiologiczne. Jeśli jest to wyraźny wymóg zatrudnienia danej osoby na stanowisku, to pracownik sam powinien ponieść koszty wykonania badań.
Zaświadczenie o niekaralności jest czasem wymagane ze względu na charakter wykonywanej pracy. Koszt złożenia wniosku wynosi 30 zł, a jeśli jest składany online - 20 zł. Przepisy nie określają wprost obowiązku pokrycia przez pracodawcę kosztów takiego zaświadczenia.
Kiedy pracodawca nie musi kierować na badania wstępne?
Wstępne badanie lekarskie nie jest wymagane, jeżeli pracownik podejmuje pracę u nowego pracodawcy na tym samym lub podobnym stanowisku, na którym pracował u poprzedniego pracodawcy przez okres co najmniej 30 dni, pod warunkiem, że posiada ważne orzeczenie lekarskie stwierdzające brak przeciwwskazań do pracy na tym stanowisku, a nowy pracodawca stwierdzi, że warunki pracy na tym stanowisku odpowiadają warunkom na poprzednim stanowisku.
Jednak zgodnie z art. 229 § 1 pkt 2 Kodeksu pracy, nie dotyczy to osób przyjmowanych do prac szczególnie niebezpiecznych. W tym przypadku wstępne badanie lekarskie musi zostać wykonane pomimo ważności badań z poprzedniego zakładu pracy.
Co grozi pracodawcy za dopuszczenie do pracy bez badań lekarskich?
Dopuszczenie pracownika do pracy bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na danym stanowisku jest wykroczeniem przeciwko prawom pracownika. Dodatkowo stanowi narażenie go na utratę zdrowia lub życia. Jest to zagrożone grzywną lub karą pozbawienia wolności do lat 3 w razie winy umyślnej, bądź karą pozbawienia wolności do roku w przypadku winy nieumyślnej.
W razie wypadku przy pracy lub choroby zawodowej pracodawca ponosi także odpowiedzialność odszkodowawczą na podstawie art. 415 Kodeksu cywilnego. Dopuszczenie pracownika do pracy bez aktualnych badań, zarówno wstępnych, jak i okresowych czy kontrolnych, lub na podstawie błędnego orzeczenia lekarskiego - np. w sytuacji złego określenia czynników szkodliwych na skierowaniu - stanowi zewnętrzną przyczynę wypadku przy pracy.
Należy także pamiętać, że badaniom wstępnym muszą zostać poddani pracownicy, którzy w trakcie trwania zatrudnienia zmieniają stanowisko.
tags: #czy #pracodawca #placi #za #badania #licencyjne