Pierwsze dni, tygodnie i miesiące po porodzie to szczególny czas dla Ciebie, Twojego maluszka i całej Waszej rodziny. Jeśli jesteś zatrudniona na umowę o pracę, w tym czasie przysługuje Ci urlop macierzyński i rodzicielski oraz zasiłek macierzyński. Dzięki takim udogodnieniom możesz w całości poświęcić się opiece nad dzieckiem. Masz też możliwość odpocząć i zregenerować się po ciąży i porodzie.
Urlop macierzyński jest płatną przerwą w aktywności zawodowej należną każdej kobiecie po urodzeniu dziecka, pod warunkiem pozostawania w stosunku pracy. Ten szczególny rodzaj urlopu jest gwarantowany przez polskie prawo i nie można się go zrzec ani z niego zrezygnować. Wykorzystanie pierwszych 14 tygodni urlopu macierzyńskiego przez kobietę jest obowiązkowe - dopiero po tym okresie może ona wrócić do dotychczasowego miejsca pracy.
Urlop macierzyński przysługuje kobietom zatrudnionym na podstawie umowy o pracę. Nie mają do niego prawa świeżo upieczone mamy, które przed porodem pracowały na podstawie umów cywilno-prawnych: umowy zlecenia i umowy o dzieło. Wyjątkiem są sytuacje, kiedy strony zawierają w umowie odpowiednie zapisy, dające kobiecie prawo do płatnej, usprawiedliwionej nieobecności w pracy po urodzeniu dziecka. Prawa do urlopu macierzyńskiego nie nabywasz też, jeśli prowadzisz własną działalność gospodarczą.
Po urodzeniu dziecka należy Ci się urlop macierzyński. Możesz z niego skorzystać nawet przed porodem - zaraz dowiesz się na jakich zasadach. Co więcej - tata Twojego dziecka ma również prawo do urlopu macierzyńskiego.
Skompletowanie dokumentów i złożenie ich w terminie nie jest nawet w połowie tak bolesne jak przydeptanie rozrzuconych klocków Lego. Zaraz dowiesz się, jak zrobić to poprawnie.
Pierwszym krokiem jest zgłoszenie urodzenia dziecka w Urzędzie Stanu Cywilnego - można to zrobić osobiście lub przez Internet. Co do zasady, wniosek o urlop macierzyński nie jest wymagany, choć niekiedy pracodawcy mają odmienne zasady działania. Do rozpoczęcia urlopu macierzyńskiego wystarczające jest urodzenie dziecka i dostarczenie pracodawcy skróconego odpisu aktu urodzenia malucha.
Ile trwa urlop macierzyński?
Wymiar urlopu macierzyńskiego reguluje art. 180 Kodeksu pracy. W przypadku mnogiej ciąży kobiecie przysługuje dłuższy urlop macierzyński. Długość urlopu jasno określa polskie prawo:
- 20 tygodni - w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie
- 31 tygodni - w przypadku urodzenia dwojga dzieci przy jednym porodzie
- 33 tygodni - w przypadku urodzenia trojga dzieci przy jednym porodzie
- 35 tygodni - w przypadku urodzenia czworga dzieci przy jednym porodzie
- 37 tygodni - w przypadku urodzenia pięciorga i więcej dzieci przy jednym porodzie
Najczęściej urlop macierzyński zaczyna się w dniu porodu, ale prawo przewiduje możliwość wzięcia go wcześniej - do 6 tygodni przed przewidywaną datą przyjścia potomka na świat. Gdy zdecydujesz się na takie rozwiązanie, po porodzie przysługuje Ci pozostały czas urlopu.
Każda matka musi obowiązkowo wykorzystać 14 tygodni urlopu macierzyńskiego (nie może z niego zrezygnować). Pozostałe 6 może oddać ojcu dziecka (jest to tzw. urlop tacierzyński) lub innemu członkowi rodziny, który zajmie się wychowaniem pociechy.
Ale uwaga. Na urlopie macierzyńskim jednocześnie może przebywać tylko jeden rodzic. Gdy matka dziecka chce wykorzystać pełne 20 tygodni, ojciec nie może w tym samym czasie być na urlopie tacierzyńskim.
Matkom, które poroniły lub urodziły martwe dziecko, również przysługuje urlop - i również nazywa się go macierzyńskim. Jego wymiar to 8 tygodni od dnia porodu lub poronienia (lub najpóźniej 7 dni po nim).
Nie rok, ale 20 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka. Urlop macierzyński po poronieniu liczy się od dnia porodu. Zasiłek wynosi 100% podstawy wymiaru zasiłku.
Wymiar macierzyńskiego to kwestia, która czasem bywa niejasna. Podstawowy urlop macierzyński trwa 20 tygodni. Po 14 tygodniach obowiązkowego urlopu macierzyńskiego matka może przekazać swoją część urlopu ojcu (maksymalnie 6 tygodni). Jeśli ciąża jest mnoga, można wykorzystać proporcjonalnie więcej czasu na opiekę nad dzieckiem. W sumie urlop macierzyński może trwać od 20 do nawet 31 tygodni.
Jeśli powitasz na świecie więcej niż jedno dziecko, wtedy urlop macierzyński trwa:
- 31 tygodni w przypadku urodzenia bliźniąt
- 33 tygodni w przypadku urodzenia trojaczków
- 35 tygodni w przypadku urodzenia czworaczków
- 37 tygodni w przypadku urodzenia pięciorga i więcej dzieci przy jednym porodzie
Wymiar urlopu macierzyńskiego dla pracownika przysposabiającego dziecko jest taki sam jak w przypadku urodzenia dziecka i zależy od liczby nowego potomstwa.
Dodatkowy urlop macierzyński to dawna nazwa na 6 tygodni urlopu, następującego po 20 podstawowych tygodniach macierzyńskiego. W 2016 roku dodatkowy urlop macierzyński został włączony do urlopu rodzicielskiego, dlatego ta nazwa przestała funkcjonować, a ilość wolnego na opiekę nad dzieckiem wzrosła. Ponadto w kwietniu 2023 r. nastąpiła nowelizacja Kodeksu pracy, po której urlop rodzicielski (a nie macierzyński) został wydłużony o 9 tygodni.
Słyszałaś określenie roczny urlop macierzyński? Musisz wiedzieć, że jest błędne. To sformułowanie odnosi się do ogólnie pojmowanego urlopu po urodzeniu jednego dziecka i zawiera w sobie: urlop macierzyński - 20 tygodni, urlop rodzicielski - 41 tygodni (dawniej: 32 tygodnie). Przed zmianami w prawie pracy urlop macierzyński i rodzicielski trwały razem 52 tygodnie, czyli rok. Obecnie ich łączna długość to nieco ponad rok i 2 miesiące.
Uwaga: Urlop macierzyński możesz wykorzystać już przed porodem, ale będzie to maksymalnie 6 tygodni. Okres macierzyńskiego po porodzie skraca się wtedy o tyle dni, ile przebywałaś na urlopie przed urodzeniem dziecka.
Najczęściej urlop macierzyński rozpoczyna się w dniu narodzin dziecka. Czas jego trwania jest uzależniony od liczby dzieci urodzonych w trakcie jednego porodu - w przypadku 1 maluszka będzie to 20 tygodni. Mamom bliźniaków przysługuje już 31 tygodni urlopu macierzyńskiego, trojaczków - 33 tygodnie, czworaczków - 35, a jeśli urodziłaś pięcioro lub więcej dzieci, możesz spodziewać się aż 37 tygodni należnego urlopu.
Część urlopu macierzyńskiego - maksymalnie 6 tygodni - można wykorzystać już pod koniec ciąży. W takiej sytuacji datę rozpoczęcia przerwy od pracy wylicza się na podstawie planowanego terminu porodu, potwierdzonego zaświadczeniem lekarskim.
Urlop rodzicielski - co po macierzyńskim?
Po zakończeniu macierzyńskiego dobrowolnie możesz wziąć urlop rodzicielski (jeśli pracujesz na umowie o pracę lub opłacasz składki zdrowotne do ZUS-u). Przy jednym dziecku trwa on 41 tygodni, przy czym każdemu z rodziców przysługuje wyłączne prawo do 9 tygodni takiego urlopu. Jeśli więc matka wykorzysta 32 tygodnie urlopu, kolejne 9 tygodni przypadnie ojcu lub... przepadnie - to efekt zmian w prawie pracy, które weszły w życie w kwietniu 2023 roku.
Urlop rodzicielski przysługuje obojgu rodzicom i mogą wziąć go w tym samym czasie - wtedy dni wolne, które wykorzystają, sumują się.
Po zakończeniu obowiązkowego okresu urlopu macierzyńskiego przez mamę, jego pozostałą część może wykorzystać tata dziecka, o ile również jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę. Taki urlop nazywamy tacierzyńskim. Rozpoczyna się on bezpośrednio po zakończeniu urlopu przez mamę i trwa maksymalnie 6 tygodni.
Urlop rodzicielski, w odróżnieniu od macierzyńskiego, nie jest obowiązkowy i przysługuje łącznie obojgu rodzicom. Można go rozdzielić pomiędzy rodziców, wykorzystać w całości lub w częściach. Wymiar urlopu rodzicielskiego to 41 tygodni po narodzinach jednego dziecka lub 43, kiedy urodzą się bliźnięta bądź większa ilość dzieci. W przypadku urodzenia 1 dziecka, łączna długość urlopów: macierzyńskiego i rodzicielskiego będzie wynosić 61 tygodni.
Każdy z rodziców ma wyłączne prawo do wykorzystania 9 tygodni urlopu rodzicielskiego - tej części nie można przenieść na drugiego z rodziców. Oznacza to, że jeden rodzic może wykorzystać maksymalnie 32 (lub 34, przy większej ilości dzieci) tygodnie tego urlopu, a pozostała jego część przypada drugiemu rodzicowi. Oczywiście, rodzice mogą podzielić między siebie urlop rodzicielski w inny sposób, przebywać na nim na zmianę, a nawet równocześnie. Urlop rodzicielski można wykorzystać jednorazowo lub w maksymalnie 5 częściach. Jeśli rodzice zdecydują się podzielić go na części, to mają czas na jego wykorzystanie aż do ukoczenia przez dziecko 6. roku życia (a dokładnie - w do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko skończyło 6 lat).
Pierwsze lata życia dziecka są bardzo ważnym i wyjątkowym czasem, dlatego warto korzystać z uprawnień urlopowych, które gwarantuje nam polski ustawodawca. Rodzice mogą jednak podjąć inną decyzję i zrezygnować z urlopu rodzicielskiego ze względu na np. sprawy.
Zasiłek macierzyński - ile wynosi i kto płaci?
Podczas urlopu macierzyńskiego nie dostajesz wynagrodzenia. Ale każdej mamie, której pracodawca opłaca składki chorobowe na ZUS, należy się zasiłek macierzyński. Wypłaca go albo zakład ubezpieczeń społecznych, albo pracodawca - w obu przypadkach pieniądze pochodzą ze składek. To, kto wypłaca zasiłek, zależy od wielkości firmy. Jeśli Twoja firma zatrudnia do 21 pracowników, pieniądze dostaniesz bezpośrednio od ZUS-u. Gdy pracowników jest więcej, zasiłek musi płacić Ci pracodawca i rozliczać się Zakładem Ubezpieczeń Społecznych.
Zasiłek macierzyński przysługuje również osobom, które zdecydowały się na przysposobienie dziecka - adopcję.
Przez pierwsze 20 tygodni urlopu macierzyńskiego otrzymasz zasiłek macierzyński w wysokości 100% podstawy wymiaru zasiłku, czyli średniej rocznej Twojego wynagrodzenia. Chyba że jesteś zatrudniona w danej firmie krócej niż rok. W tej sytuacji kwota, którą dostaniesz, będzie obliczona proporcjonalnie do przepracowanego czasu.
Natomiast gdy złożysz wniosek o udzielenie urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze przysługującym matce (52 tygodnie, czyli bez 9 tygodni dla ojca) do 21. dnia po porodzie, przez cały okres trwania urlopu będziesz otrzymywała 80% podstawy wymiaru, obliczanego tak jak zasiłek chorobowy.
Gdy spóźnisz się z wnioskiem, kwota zasiłku macierzyńskiego spadnie do 60%.
Zasiłek macierzyński jest świadczeniem finansowym przyznawanym kobiecie (lub mężczyźnie) w okresie przebywania na urlopie macierzyńskim i rodzicielskim. Jest on wypłacany przez ZUS (bezpośrednio albo za pośrednictwem pracodawcy, jeśli zatrudnia on ponad 20 pracowników), dlatego należy się wyłącznie mamom, które przed porodem były objęte ubezpieczeniem chorobowym.
Podstawą wymiaru zasiłku macierzyńskiego jest przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za ostatnie 12 miesięcy pracy lub za ostatnie pełne miesiące kalendarzowe, jeśli czas zatrudnienia był krótszy niż 12 miesięcy. W przypadku rodziców prowadzących działalność gospodarczą, zamiast przeciętnego wynagrodzenia bierze się pod uwagę średni przychód z ostatnich 12 miesięcy, od którego odprowadzana była składka chorobowa.
Przez cały okres urlopu macierzyńskiego (20 tygodni przy 1. dziecku), zasiłek przysługuje w wysokości 100% podstawy wymiaru. Po upływie tego okresu, wysokość zasiłku dla rodzica korzystającego z urlopu rodzicielskiego zmniejsza się do 70% podstawy wymiaru.
Wyjątkiem jest sytuacja, kiedy mama złoży wniosek o wypłatę zasiłku macierzyńskiego w stałej wysokości. Taki wniosek składa się najpóźniej 21 dni po urodzeniu dziecka. Najczęściej urlop macierzyński rozpoczyna się w dniu narodzin dziecka. Czas jego trwania jest uzależniony od liczby dzieci urodzonych w trakcie jednego porodu - w przypadku 1 maluszka będzie to 20 tygodni. Mamom bliźniaków przysługuje już 31 tygodni urlopu macierzyńskiego, trojaczków - 33 tygodnie, czworaczków - 35, a jeśli urodziłaś pięcioro lub więcej dzieci, możesz spodziewać się aż 37 tygodni należnego urlopu.
Wysokość świadczeń:
| Okres | Wniosek złożony w terminie | Wniosek złożony po terminie |
|---|---|---|
| Urlop macierzyński | 80% | 100% |
| Urlop rodzicielski | 80% | 60% |
| Łącznie | 80% | 80% |
Zasiłek macierzyński po ustaniu zatrudnienia przysługuje również tym matkom, których:
- umowa o pracę wygasła w dniu porodu
- tytuł do ubezpieczeń społecznych wygasł w trakcie pobierania zasiłku macierzyńskiego
- umowa wygasła w trakcie ciąży wskutek upadłości zakładu pracy
- zatrudnienie ustało w czasie ciąży i z naruszeniem przepisów prawa
- dziecko urodziło się (lub zostało adoptowane) w czasie urlopu wychowawczego.
ZUS wypłaca zasiłek macierzyński nie później niż w ciągu 30 dni od daty złożenia dokumentów niezbędnych do stwierdzenia uprawnień do zasiłków.
Jeśli jesteś bezrobotna i nie płacisz składek na ubezpieczenie chorobowe, przysługuje Ci zasiłek rodzicielski, zwany kosiniakowym, w wysokości 1000 zł miesięcznie brutto.
Wniosek o urlop macierzyński - jak złożyć?
Urlop macierzyński po urodzeniu dziecka to Twoje niezbywalne prawo. Ale złożenie wniosku o udzielenie urlopu macierzyńskiego w terminie jest istotne dla ustalenia wysokości zasiłku macierzyńskiego.
Pamiętaj, że takie podanie powinnaś złożyć na piśmie i dostarczyć pracodawcy do 21 dni od porodu.
Wskazówka: Pamiętaj, że wniosek o macierzyński ma jedynie na celu jedynie poinformowanie pracodawcy, w jakim okresie będziesz wykorzystywała urlop macierzyński. Już samo urodzenie lub adopcja dziecka dają Ci prawo do zasiłku.
Do wniosku o urlop macierzyński musisz dołączyć następujące dokumenty:
- skrócony odpis aktu urodzenia dziecka/dzieci
- oświadczenie o braku zamiaru korzystania z urlopu rodzicielskiego albo z zasiłku macierzyńskiego przez drugiego z rodziców dziecka przez okres wskazany we wniosku.
Jeśli tata dziecka chce przejąć niewykorzystaną przez mamę część urlopu macierzyńskiego, powinien złożyć odpowiedni wniosek u swojego pracodawcy najpóźniej na 14 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu. Mama natomiast musi powiadomić swojego pracodawcę o powrocie do pracy minimum 7 dni wcześniej.
Każdy z rodziców, które zechce skorzystać z urlopu rodzicielskiego (jednorazowo lub w częściach), powinno złożyć u swojego pracodawcy odpowiedni wniosek. Powinno to nastąpić najpównież na 21 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu.
Ważne jest, aby w tym pięknym, ale też trudnym okresie, jakim jest poród oraz pierwsze dni, tygodnie i miesiące po porodzie mama miała odpowiednie wsparcie. Poza opieką nad maluszkiem, musi też znaleźć czas tylko dla siebie, zregenerować się i odpocząć po trudach ciąży i narodzinach dziecka. Tym wsparciem jest najczęściej tata maluszka.
O zasiłek macierzyński możesz wystąpić już przed porodem. Nie więcej niż 6 tygodni zasiłku macierzyńskiego może przypadać przed przewidywaną datą porodu. Jeśli jesteś pracownicą lub gdy jesteś ubezpieczoną z innego tytułu i w terminie 21 dni po porodzie złożysz wniosek o zasiłek macierzyński za okres ustalony jako okres urlopu macierzyńskiego oraz urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze (z wyłączeniem okresu urlopu rodzicielskiego przysługującego wyłącznie drugiemu z rodziców dziecka w wymiarze do 9 tygodni) - zasiłek macierzyński będzie Ci przysługiwał w wysokości 80% podstawy wymiaru zasiłku za okres urlopu macierzyńskiego oraz 80% podstawy wymiaru zasiłku za okres urlopu rodzicielskiego.
Jeśli nie dotrzymasz tego terminu albo Twój wniosek nie obejmuje maksymalnego należnego Ci okresu wypłaty zasiłku macierzyńskiego lub ani jeden dzień z wnioskowanego okresu urlopu rodzicielskiego nie przypada w pierwszym roku życia dziecka - zasiłek macierzyński będzie Ci przysługiwał w wysokości 100% podstawy wymiaru zasiłku za okres ustalony jako okres urlopu macierzyńskiego oraz 70% podstawy wymiaru zasiłku za okres ustalony jako okres urlopu rodzicielskiego.
Za okres uzupełniającego urlopu macierzyńskiego - zasiłek macierzyński zawsze będzie przysługiwał w wysokości 100% podstawy wymiaru zasiłku.
W przypadku przyznania prawa do zasiłku macierzyńskiego wypłata zasiłku nastąpi na wskazany we wniosku rachunek. Korespondencję w sprawie zasiłku macierzyńskiego wypłacanego przez ZUS otrzymasz na wskazany we wniosku adres.
Od decyzji w sprawie zasiłku macierzyńskiego możesz odwołać się do Sądu Rejonowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w terminie 1 miesiąca od dnia doręczenia decyzji.
Jak wypełnić wniosek o zasiłek opiekuńczy - poradnik dla pracodawcy
Praca na macierzyńskim
Praca na urlopie macierzyńskim jest możliwa, ale może skutkować utratą zasiłku macierzyńskiego.
Jeśli chcesz podjąć pracę na etacie u swojego pracodawcy, możesz to zrobić dopiero po upływie 20 tygodni urlopu (czyli de facto na rodzicielskim) i to tylko na pół etatu. Zasiłek macierzyński będzie wtedy potrącony o odpowiednią kwotę.
Zupełnie inaczej sprawa wygląda, jeśli będziesz pracować na umowę zlecenie lub o dzieło. Wtedy Twój zarobek w żaden sposób nie wpływa na wysokość zasiłku macierzyńskiego. Poza tym, w przypadku umowy zlecenia lub umowy o dzieło, możesz zacząć pracować w dowolnym momencie - nawet tuż po urodzeniu dziecka. I to bez względu na to, czy będzie to Twój pracodawca, czy zupełnie inna firma.
Urlop macierzyński w świadectwie pracy nie musi się pojawić. To zupełnie nieistotna informacja dla Twojego przyszłego pracodawcy.
tags: #w #ktorym #momencoe #mozna #zlozyc #wniosek