Urlop ojcowski w Polsce to fundamentalne prawo każdego pracującego taty, które należy dokładnie poznać i świadomie wykorzystać. W obecnym systemie prawnym świeżo upieczeni ojcowie mogą skorzystać z dwutygodniowego płatnego urlopu, który przysługuje im jakkolwiek innych form wsparcia rodzicielskiego. Jest niezależny od urlopu macierzyńskiego matki. Ojciec otrzymuje 100% wynagrodzenia. Wniosek należy złożyć pracodawcy minimum 7 dni wcześniej. Urlop można podzielić na 2 części. Od roku wprowadzono też dodatkowe 9 tygodni urlopu rodzicielskiego zarezerwowane dla drugiego rodzica - właściwie najczęściej dla ojca.
Zwróćmy uwagę, że urlop ten można wykorzystać do ukończenia przez dziecko 24 miesiąca życia. Swoboda w wyborze terminu stanowi duże udogodnienie dla rodziców planujących opiekę nad maluchem. Pracodawca nie może odmówić udzielenia takiego urlopu, co stanowi ważne zabezpieczenie praw pracowniczych. Obecnie dużo tatusiów decyduje się na skorzystanie z tego przywileju, dostrzegając jego znaczenie w budowaniu więzi z dzieckiem.
W roku urlop ojcowski w Polsce wynosi 2 tygodnie i musi zostać wykorzystany przed ukończeniem przez dziecko 24 miesiąca życia. Świeżo upieczeni ojcowie mogą skorzystać z tego uprawnienia jakkolwiek urlopu macierzyńskiego matki.
Warto również wiedzieć, że urlop ojcowski jest wyłącznym i samodzielnym prawem ojca. Pracodawca jest zobowiązany udzielić urlopu ojcowskiego na pisemny wniosek pracownika-ojca wychowującego dziecko. Co ważne, wniosek powinien być złożony nie później 7 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu.
Podkreślić należy, że − odmiennie niż dotychczas − zwolnienie od pracy udzielane jest bądź w wymiarze godzinowym, bądź w pełnych dniach. Pracownik zatrudniony w niepełnym wymiarze czasu pracy wykorzystuje dni na opiekę zawsze w wymiarze proporcjonalnym do swojego wymiaru czasu pracy. Znowelizowany przepis art. 188 k.p. skutkuje tym, że pracownik − jeśli nie ma takiej potrzeby − nie musi wykorzystywać całego dnia opieki za jednym razem. Może zwolnienie podzielić na godziny i wykorzystywać je tyle razy, ile potrzebuje (aż do wykorzystania 16 godzin).
Urlop ojcowski a inne uprawnienia rodzicielskie
Podczas urlopu ojcowskiego pracownik zachowuje prawo do 100% wynagrodzenia (obliczanego według zasad dla zasiłku macierzyńskiego). Można powiedzieć, że urlop ojcowski można łączyć z innymi formami wsparcia - jak urlop wypoczynkowy czy rodzicielski. Świadczenie to przysługuje także ojcom prowadzącym działalność gospodarczą, o ile opłacają dobrowolne składki chorobowe.
Poza standardowym urlopem ojcowskim świeżo upieczeni tatusiowie mogą skorzystać z innych form wsparcia oferowanych przez system prawny. „Urlop rodzicielski to dodatkowa opcja, z której mogą korzystać oboje rodzice” - dobrze jest sprawdzić taką możliwość w kontekście planowania opieki nad dzieckiem.
Koordynacja różnych form urlopów związanych z rodzicielstwem wymaga przemyślanej strategii i dobrego zaplanowania. Elastyczne podejście do kwestii urlopowych (w tym możliwość pracy zdalnej czy niepełnego wymiaru czasu pracy) stwarza przestrzeń do efektywnego łączenia obowiązków zawodowych z rodzicielskimi.
Pracownik będący ojcem wychowującym dziecko ma prawo do dwóch półgodzinnych przerw w pracy na karmienie, które są wliczane do czasu pracy. Przerwy te przysługują do ukończenia przez dziecko 12 miesiąca życia. Dla ojców wychowujących więcej niż jedno dziecko, czas wszystkich przerw może być wydłużony do godziny. Pracownik musi złożyć pisemny wniosek do pracodawcy o udzielenie przerwy na karmienie. Pracodawca nie może odmówić udzielenia takiej przerwy, jeśli pracownik spełnia warunki określone w przepisach. Za czas przerwy pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia obliczanego jak za czas urlopu wypoczynkowego.
Przejęcie części urlopu macierzyńskiego przez ojca
Jak tata może przejąć urlop macierzyński? Ojciec dziecka może przejąć część urlopu macierzyńskiego od matki, ale dopiero po wykorzystaniu przez nią pierwszych 14 tygodni. Warunkiem jest, aby matka złożyła odpowiednie dokumenty u swojego pracodawcy i zrezygnowała z pozostałej części urlopu. W takiej sytuacji ojciec ma prawo do zasiłku macierzyńskiego w wysokości 100% podstawy wymiaru.
Trzeba pamiętać, że urlop macierzyński dla ojca przysługuje wyłącznie w przypadku, gdy matka wróci do pracy lub z powodu swojego stanu zdrowia nie może opiekować się dzieckiem. Można dodać, że poza przejęciem urlopu macierzyńskiego, ojcu przysługuje także osobny, dwutygodniowy urlop ojcowski, który może wykorzystać do ukończenia przez dziecko 24 miesiąca życia.
Musimy wiedzieć, że oprócz urlopu ojcowskiego, tata ma także prawo do części urlopu macierzyńskiego, jeśli matka dziecka zrezygnuje z jego części po wykorzystaniu pierwszych 14 tygodni.
W myśl nowych przepisów ojciec wychowujący dziecko może przejąć część urlopu macierzyńskiego w razie rezygnacji z części urlopu macierzyńskiego przez pracownicę legitymującą się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji po wykorzystaniu przez nią po porodzie co najmniej 8 tygodni urlopu macierzyńskiego. Przejęcie przez ojca wychowującego dziecko części urlopu macierzyńskiego jest możliwe również w przypadku rezygnacji z części urlopu macierzyńskiego przez pracownicę, która przebywa w szpitalu albo w innym przedsiębiorstwie podmiotu leczniczego wykonującego działalność leczniczą, polegającą na udzielaniu stacjonarnych i całodobowych świadczeń zdrowotnych, ze względu na stan zdrowia uniemożliwiający jej sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem. Tu również obowiązuje warunek wykorzystania przez matkę po porodzie co najmniej 8 tygodni urlopu macierzyńskiego. Ojciec może przejąć część urlopu macierzyńskiego także w razie zgonu pracownicy w czasie urlopu macierzyńskiego bądź zgonu ubezpieczonej-matki dziecka w czasie pobierania zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego. Ustawodawca przewidział też możliwość przejęcia części urlopu macierzyńskiego przez ojca w razie porzucenia dziecka przez pracownicę w czasie urlopu macierzyńskiego. To samo dotyczy porzucenia dziecka przez ubezpieczoną-matkę dziecka w czasie pobierania zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego.
Urlop rodzicielski przysługuje teraz pracownicy przez 32 tygodnie − gdy urodzi ona jedno dziecko, albo przez 34 tygodnie − w przypadku urodzenia więcej niż jednego dziecka przy jednym porodzie. Pracownica nabywa prawo do urlopu rodzicielskiego po wykorzystaniu urlopu macierzyńskiego. To rodzice dziecka decydują, czy urlop rodzicielski wykorzysta tylko jedno z nich, czy też będą z niego korzystać naprzemiennie albo w jednym czasie.
W odróżnieniu od urlopu macierzyńskiego (który co do zasady przysługuje głównie matce dziecka) albo urlopu rodzicielskiego, którym rodzice mogą się dzielić, urlop ojcowski przysługuje tylko ojcu dziecka i nie ma możliwości, aby wykorzystała go matka dziecka.
Urlop ojcowski dla nauczyciela - specyfika
Nauczyciel tak jak każdy inny pracownik szkoły ma prawo do urlopu ojcowskiego. Dowiedz się, na jakich zasadach przysługuje urlop ojcowski. Sprawdź również, jak postąpić w przypadku nieobecności nauczyciela, który korzysta z tego urlopu.
Pracownik szkoły - ojciec wychowujący dziecko ma prawo do dwóch dni zwolnienia od pracy z tytułu urodzenia się dziecka. Uprawnienie to przysługuje z mocy prawa, dlatego też pracodawca jest zwolnić mężczyznę, któremu urodziło się dziecko, od pracy. Warto pamiętać, że ojcu wychowującemu dziecko przysługują także uprawnienia, które może on dzielić z matką swojej pociechy.
Urlop ojcowski jest udzielany na pisemny wniosek pracownika-ojca wychowującego dziecko, składany w terminie nie krótszym niż 7 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu. Od styczna bieżącego roku zmianom uległy także zasady korzystania z urlopu wychowawczego. Z kolei pracownik pedagogiczny powinien złożyć wniosek o udzielenie urlopu wychowawczego co najmniej na 1 miesiąc przed wskazanym terminem rozpoczęcia tego urlopu. Pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek pracownika.
W przypadku nauczyciela, który w trakcie trwania stażu skorzystał z urlopu ojcowskiego, należy dokładnie przeanalizować przepisy dotyczące przedłużenia stażu pracy w takiej sytuacji. Podobnie, w przypadku narodzin bliźniaków, należy upewnić się, jaki jest wymiar przysługującego urlopu ojcowskiego.
Spory polskich ojców decyduje się na aktywne uczestnictwo w pierwszych miesiącach życia dziecka. Statystyki pokazują, że aktualnie liczba mężczyzn korzystających z urlopu ojcowskiego wzrasta. Jest to związane ze zmianami społecznymi i większą świadomością roli ojca w procesie wychowania dziecka.
Urlop Ojcowski i Rodzicielski – Jakie Prawa Ma Ojciec?
Zasady udzielania i ochrony stosunku pracy
Wypowiedzenie lub rozwiązanie stosunku pracy w okresie urlopu ojcowskiego jest możliwe, jeżeli dopuszczalne byłoby rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika (tzw. zwolnienie dyscyplinarne). Dodatkowym warunkiem rozwiązanie umowy o pracę jest zgoda zakładowej organizacji związkowej.
Rozwiązanie umowy o pracę za wypowiedzeniem od dnia złożenia przez pracownika wniosku o urlop ojcowski może nastąpić w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy.
Pracodawca nie może bez zgody ojca zatrudniać go w godzinach nadliczbowych, porze nocnej, tzw. przerywanym systemie czasu pracy oraz delegować go poza stałe miejsce pracy.
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 2025 r. poz. Rozporządzenie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 8 maja 2023 r. w sprawie wniosków dotyczących uprawnień pracowników związanych z rodzicielstwem oraz dokumentów dołączanych do takich wniosków (Dz. U. z 2025 r. poz. Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2025 r. poz. 501, ze zm.).
tags: #urlop #ojcowski #nauczyciela