Macierzyństwo to piękny, ale wymagający czas, w którym każda mama potrzebuje poczucia bezpieczeństwa. W programie rozmawiamy o sytuacjach, gdy ZUS ma wątpliwości dotyczące przyznania zasiłku macierzyńskiego. Eksperci tłumaczą, komu przysługuje świadczenie i jakie dokumenty są potrzebne, by je uzyskać. Dowiesz się też, jak wygląda postępowanie wyjaśniające i co zrobić, jeśli otrzymasz pismo z ZUS. Prawniczka wyjaśnia, jak skorzystać z bezpłatnej pomocy prawnej oraz jakie prawa ma młoda mama w takiej sytuacji. To ważny materiał dla kobiet, które chcą świadomie zadbać o swoje uprawnienia po porodzie.
Urlop macierzyński to uprawnienie przypisane pracownikom zatrudnionym na podstawie umów o pracę, którym urodziło się dziecko lub którzy zdecydowali się je przysposobić. Natomiast prawo do świadczeń z ZUS-u, w tym do zasiłku macierzyńskiego, przysługuje co do zasady osobom zgłoszonym do ubezpieczenia chorobowego. Jednak czy może zdarzyć się sytuacja, w której zasiłek macierzyński będzie przysługiwał danej osobie, pomimo iż ustanie jej ubezpieczenie chorobowe? Czy przepisy prawa przewidują takie przypadki? W artykule omawiamy powyższe zagadnienie.
Prawo do świadczeń z ZUS-u przysługuje pracownicy, która urodzi dziecko lub zdecyduje się na przyjęcie dziecka na wychowanie. Zasiłek macierzyński przyznawany jest rodzicowi, który w chwili wydania decyzji objęty jest ubezpieczeniem chorobowym.
Zgodnie z art. 29 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa:
- Zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonej, która w okresie ubezpieczenia chorobowego albo w okresie urlopu wychowawczego: urodziła dziecko;
- Przyjęła na wychowanie dziecko w wieku do 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego - do 10. roku życia, i wystąpiła do sądu opiekuńczego w sprawie jego przysposobienia;
- Przyjęła na wychowanie w ramach rodziny zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej, dziecko w wieku do 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego - do 10. roku życia.
Jednakże przepisy prawa przewidują sytuacje, w których rodzic dziecka może nabyć prawo do zasiłku macierzyńskiego pomimo ustania tytułu do ubezpieczenia chorobowego. Zasiłek macierzyński może zostać wypłacony pomimo ustania ubezpieczenia chorobowego, kiedy:
- Tytuł do ubezpieczeń społecznych (w tym do ubezpieczenia chorobowego) wygasł w trakcie pobierania zasiłku macierzyńskiego;
- Umowa o pracę zawarta na czas określony lub na czas wykonania określonej pracy została przedłużona do dnia porodu;
- Zatrudnienie ustało w okresie ciąży z powodu ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy;
- Dziecko zostanie urodzone już po ustaniu zatrudnienia, a więc i ubezpieczenia chorobowego, ale zatrudnienie ustało w okresie ciąży z naruszeniem przepisów prawa;
- Urodzono/przyjęto na wychowanie dziecko w trakcie urlopu wychowawczego.
Niezależnie od okoliczności nabycia prawa do zasiłku macierzyńskiego będzie on wynosił 100% wynagrodzenia lub przychodu stanowiącego podstawę jego wymiaru. Podstawę wymiaru zasiłku stanowi średnie wynagrodzenie z ostatnich 12 miesięcy, pomniejszone o 13,71% składek na ubezpieczenia społeczne.
Warunki przyznania zasiłku macierzyńskiego w przypadku ustania prawa do ubezpieczenia chorobowego
W zależności od okoliczności ustania ubezpieczenia chorobowego na takich warunkach zostanie danej osobie przyznane świadczenie z ZUS-u z tytułu urodzenia lub przysposobienia dziecka.
Ustanie ubezpieczenia chorobowego w trakcie pobierania zasiłku macierzyńskiego
W przypadku gdy osoba utraciła prawo do ubezpieczeń społecznych - w tym do ubezpieczenia chorobowego - w trakcie pobierania zasiłku macierzyńskiego, to za pozostały okres przysługującego okresu zasiłkowego świadczenie to będzie wypłacał ZUS.
Przedłużenie umowy o pracę do dnia porodu
Umowa o pracę zawarta na czas określony, której termin zakończenia przypada na okres przed porodem pracownicy będącej w ciąży, ulega automatycznie przedłużeniu do dnia porodu z tytułu obowiązujących przepisów.
Zgodnie z art. 30 pkt 4 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa:
Ubezpieczonej będącej pracownicą zatrudnioną na podstawie umowy o pracę na czas określony, z którą umowa o pracę na podstawie art. [...]
Uwaga: Powyższy fragment jest niepełny w oryginalnym tekście.
Zasiłek macierzyński a ustanie zatrudnienia w okresie ciąży z powodu ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy
W przypadku gdy umowa o pracę ciężarnej pracownicy zostanie rozwiązana z powodu ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy i jednocześnie przyszłej mamie nie zapewniono innego zatrudnienia, to przysługiwać jej będzie zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego do czasu rozwiązania. Natomiast od dnia porodu pracownicy będzie już przysługiwać zasiłek macierzyński w podstawowym wymiarze.
Zgodnie z art. 30 pkt 3 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa:
Ubezpieczonej będącej pracownicą, z którą rozwiązano stosunek pracy w okresie ciąży z powodu ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy i której nie zapewniono innego zatrudnienia, przysługuje do dnia porodu zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego.
Świadczenie z ZUS-u a urodzenie dziecka po ustaniu zatrudnienia, gdy doszło do naruszenia przepisów prawa
W przypadku gdy umowa o pracę ciężarnej została rozwiązana, ale doszło w związku z tym do naruszenia przepisów prawa, poszkodowanej przysługiwać będzie prawo do zasiłku macierzyńskiego pomimo ustania ubezpieczenia chorobowego. W tej sytuacji zasiłek macierzyński będzie wypłacany przez ZUS przez okres podstawowy.
W tym przypadku naruszenie przepisów prawa powinno zostać stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu.
Zgodnie z art. 30 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa:
- Zasiłek macierzyński przysługuje również w razie urodzenia dziecka po ustaniu ubezpieczenia chorobowego, jeżeli ubezpieczenie to ustało w okresie ciąży:
- Wskutek ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy;
- Z naruszeniem przepisów prawa, stwierdzonym prawomocnym orzeczeniem sądu.
Urlop wychowawczy a kolejna ciąża
W okresie urlopu wychowawczego pracownik nie jest objęty ubezpieczeniem chorobowym, co mogłoby sugerować, iż urodzenie dziecka w tym czasie pozbawia zatrudnionego prawa do zasiłku macierzyńskiego. Co do zasady, jeżeli pracownica w trakcie urlopu wychowawczego zajdzie w ciążę i urodzi następne dziecko, to nie zostanie jej przyznany zasiłek macierzyński, ponieważ z dniem urodzenia dziecka urlop ten trwa nadal - nie zostaje przerwany ani zawieszony. Jednakże sposobem na skorzystanie z prawa do zwolnienia lekarskiego w trakcie ciąży czy do zasiłku macierzyńskiego z tytułu urodzenia dziecka jest powrót pracownicy do pracy. W praktyce zatrudniona wracająca do pracy po urlopie wychowawczym już pierwszego dnia po powrocie może przedłożyć zwolnienie lekarskie swojemu pracodawcy, jeżeli jest niezdolna do pracy.
Należy pamiętać, że pracownik może zrezygnować z urlopu wychowawczego:
- W każdym czasie - za zgodą pracodawcy;
- Po uprzednim zawiadomieniu pracodawcy - najpóniej na 30 dni przed terminem zamierzonego podjęcia pracy.
Odc. 34 - Odwołanie od ZUS - macierzyński
Gdy pracownicy zostanie przyznane omawiane świadczenie, to wypłacane jest ono przez płatnika zasiłków - odpowiednio pracodawcę lub ZUS. W przypadku gdy płatnikiem zasiłku jest ZUS, wówczas po stronie pracodawcy leży obowiązek dostarczenia do tej instytucji określonego zestawu dokumentów.
W określonych okolicznościach prawo do świadczeń z ZUS-u, w tym do zasiłku macierzyńskiego, może przysługiwać również w okresie, gdy u pracownika dojdzie już do ustania ubezpieczenia chorobowego.
Cofnięcie decyzji o podleganiu pod ubezpieczenie społeczne w Polsce (A1)
Prowadząc działalność gospodarczą i wykonując pracę zarówno w Polsce, jak i w Szwecji, przedsiębiorca może napotkać sytuacje, w których ZUS kwestionuje jego podleganie pod polski system ubezpieczeń społecznych. Dzieje się tak, gdy na przykład nie spełniono kryterium prowadzenia znaczącej części działalności w Polsce, co może skutkować cofnięciem formularza A1.
ZUS kontroluje spełnienie kryteriów podlegania pod ubezpieczenie społeczne w Polsce. Póki nie zostanie wydana decyzja, trudno wskazać argumenty do ewentualnego odwołania. Masz problem prawny? Jedyne, co ZUS może zrobić, to uchylić decyzję o ustaleniu podlegania pod ubezpieczenie w Polsce, czyli cofnąć A1. Tym samym będzie trzeba opłacić składki w Szwecji.
Same obroty firmy nie są jedynym wyznacznikiem. Zgodnie z art. 12 ust. 1 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, przepisy wykonawcze do art. 12 ust. 1 rozporządzenia 883/2004, w tym art. 14 ust. 2 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, określają kryteria, które należy wziąć pod uwagę przy ustalaniu miejsca prowadzenia działalności.
Zgodnie z treścią decyzji A2 Komisji Administracyjnej do Spraw Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego z dnia 12 czerwca 2009 r., dotyczącej wykładni art. 12 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 w sprawie ustawodawstwa mającego zastosowanie do pracowników delegowanych i osób wykonujących pracę na własny rachunek, tymczasowo pracujących poza państwem właściwym:
- Dla celów stosowania art. 14 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 987/2009, wymóg, do którego odnoszą się słowa „bezpośrednio przed rozpoczęciem zatrudnienia”, można uważać za spełniony, jeśli dana osoba podlega przez co najmniej miesiąc ustawodawstwu państwa członkowskiego, w którym pracodawca ma swoją siedzibę. Krótsze okresy wymagać będą indywidualnej oceny w konkretnych przypadkach, z uwzględnieniem wszelkich innych występujących czynników.
- W celu ustalenia, w razie potrzeby i w razie wątpliwości, czy pracodawca zazwyczaj prowadzi znaczną część działalności na terytorium państwa członkowskiego, w którym ma swoją siedzibę, instytucja właściwa w tym państwie zobowiązana jest zbadać wszystkie kryteria charakteryzujące działalność prowadzoną przez tego pracodawcę, w tym miejsce, w którym przedsiębiorstwo ma swą zarejestrowaną siedzibę i administrację, liczebność personelu administracyjnego pracującego w państwie członkowskim, w którym pracodawca ma siedzibę, oraz w drugim państwie członkowskim, miejsce, w którym rekrutowani są pracownicy delegowani i miejsce, w którym zawierana jest większość umów z klientami, prawo mające zastosowanie do umów zawartych przez przedsiębiorstwo z jednej strony z pracownikami i z drugiej strony z klientami, obroty w odpowiednio typowym okresie w każdym z państw członkowskich, których rzecz dotyczy, oraz liczbę umów wykonanych w państwie wysyłającym.
- Dla celów stosowania art. 14 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 987/2009 spełnienie wymogów w państwie członkowskim, w którym dana osoba ma siedzibę, ocenia się na podstawie kryteriów, takich jak korzystanie z powierzchni biurowej, płacenie podatków, posiadanie legitymacji zawodowej i numeru identyfikacyjnego VAT bądź przynależność do izb handlowych lub organizacji zawodowych. Tytułem wskazówki, wymóg, do którego odnoszą się słowa „od pewnego czasu przed dniem, od którego zamierza skorzystać z przepisów tego artykułu”, można uważać za spełniony, jeśli dana osoba prowadzi swą działalność przez co najmniej dwa miesiące.
Cofnięcie formularza A1 przez ZUS może mieć poważne konsekwencje dla przedsiębiorców prowadzących działalność zarówno w Polsce, jak i w Szwecji, zwłaszcza gdy nie spełniają kryterium 25% obrotu w Polsce. Potrzebujesz pomocy w sprawach związanych z cofnięciem formularza A1 przez ZUS? Oferujemy profesjonalne porady prawne online oraz pomoc w przygotowaniu niezbędnych pism, aby skutecznie zarządzać Twoją sytuacją ubezpieczeniową. Skontaktuj się z nami już dziś!
Przykłady sytuacji:
- Jan Kowalski prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą w branży IT. Przez ostatni rok realizował projekty zarówno dla polskich, jak i szwedzkich klientów. Niestety, w wyniku zwiększonego zapotrzebowania ze strony szwedzkich klientów, 80% jego obrotu pochodziło ze Szwecji.
- Ewa Nowak jest konsultantką marketingową, która prowadzi własną działalność w Polsce, ale regularnie współpracuje z firmami w Szwecji. W ciągu ostatnich miesięcy, ze względu na intensywny projekt szwedzki, większość jej pracy odbywała się poza granicami Polski.
- Tomasz Zieliński, prowadzący działalność w sektorze budowlanym, spędził ostatnie dwa lata, pracując nad dużymi projektami w Polsce i Szwecji. Chociaż starał się równomiernie rozkładać swoje zlecenia między oba kraje, ostatni rok sfinalizował się znacznie większą liczbą zleceń w Szwecji. Po złożeniu wniosku o wydanie formularza A1, ZUS zażądał od niego przedstawienia szczegółowych faktur i po dokładnej analizie stwierdził, że nie spełnia kryterium prowadzenia działalności gospodarczej w Polsce na wymaganym poziomie.
tags: #cofnieto #wystawiona #decyzje #zasilek #macierzynski