Jednym z podstawowych uprawnień pracownika jest prawo do nieprzerwanego urlopu wypoczynkowego, mającego na celu odpoczynek i regenerację sił pracownika.
Zatrudniony, w zależności od stażu pracy, ma prawo do wzięcia w ciągu roku 20 lub 26 dni urlopu wypoczynkowego w terminie uzgodnionym z pracodawcą. W wielu zakładach tworzone są plany, które pozwalają tak zaplanować urlopu pracowników, by zakład działał nieprzerwanie.
Jeżeli pracownik jest zatrudniony krócej niż 10 lat - ma prawo do 20 dni urlopu, a gdy jest zatrudniony powyżej 10 lat nabywa prawo do 26 wolnych dni. Co do zasady urlop wypoczynkowy powinien zostać wybrany w całości w roku kalendarzowym, w którym pracownik nabył do niego prawo. Jednak zgodnie z art. 162 kp, na wniosek pracownika urlop może zostać podzielony na części - pod warunkiem, że jedna z nich wynosi minimum 14 kolejnych dni kalendarzowych.
Urlop powinien zostać udzielony zgodnie z planem urlopów, który ustala pracodawca biorąc pod uwagę wnioski pracowników oraz mając na uwadze zapewnienie normalnego funkcjonowania zakładu pracy. Ustalony w planie urlopów termin można na wniosek pracownika przesunąć. Także pracodawca może zmodyfikować wcześniej ustalony plan urlopów, jeżeli jest to uzasadnione szczególnymi potrzebami zakładu pracy, a nieobecność pracownika spowodowałaby poważne zakłócenia normalnego toku pracy.Art. 152 § 2 Kodeksu pracy (kp) mówi, że pracownik nie może się zrzec urlopu. W sytuacji, gdy kończy się umowa o pracę, a pracownikowi został do wykorzystania urlop wypoczynkowy, pracodawca jest zobowiązany do wypłaty ekwiwalentu.
Przerwanie urlopu wypoczynkowego z powodu choroby
Czy choroba może przerwać urlop wypoczynkowy pracownika? W sytuacji, gdy pracownik przebywa na urlopie wypoczynkowym i zachoruje, należy przerwać mu urlop i wypłacić za czas choroby wynagrodzenie chorobowe lub zasiłek chorobowy. Niewykorzystane dni urlopu wracają do puli urlopowej, które pracownik może wykorzystać w innym terminie.
Art. 166 kp określa, że część urlopu niewykorzystaną z powodu:
- czasowej niezdolności do pracy wskutek choroby,
- odosobnienia w związku z chorobą zakaźną,
- odbywania ćwiczeń wojskowych albo przeszkolenia wojskowego przez czas do 3 miesięcy,
- urlopu macierzyńskiego,
pracodawca jest obowiązany udzielić w terminie późniejszym. Wymienione przypadki są jedynymi, które powodują przerwanie urlopu wypoczynkowego i nakładają na pracodawcę obowiązek udzielenia urlopu wypoczynkowego w terminie późniejszym. Jest to katalog zamknięty, co oznacza, że np. zachorowanie dziecka pracownika czy innego członka rodziny podczas trwania urlopu wypoczynkowego nie przerywa go. Mimo otrzymania zaświadczenia lekarskiego na opiekę nad dzieckiem lub innym członkiem rodziny pracodawca nie będzie musiał przerwać urlopu pracownika i wypłacić zasiłku opiekuńczego.
Zgodnie z art. 166 Kodeksu pracy, część urlopu wypoczynkowego, która nie została wykorzystana z powodu czasowej niezdolności do pracy (wskutek choroby lub odosobnienia związanego z chorobą zakaźną), pracodawca ma obowiązek udzielić zatrudnionemu w późniejszym terminie. Oznacza to, że w razie choroby urlop zostaje automatycznie przerwany. Celem tego typu dni wolnych jest bowiem zapewnienie zatrudnionemu odpoczynku i regeneracji sił utraconych w trakcie wykonywania obowiązków zawodowych - czego w takiej sytuacji nie da się osiągnąć.
Artykuły 165 i 166 Kodeksu pracy stanowią, że jeśli nie jesteś w stanie rozpocząć swojego urlopu w ustalonym terminie lub wykorzystać go w całości z powodu czasowej niezdolności do pracy spowodowanej chorobą, pracodawca udzieli Ci tego urlopu w późniejszym terminie.
Niezdolność do pracy z powodu choroby jest przesłanką do przerwania urlopu wypoczynkowego. Niewykorzystana w ten sposób część urlopu nie przepada. Dni wolne, z powodu których pracownik nie skorzystał z urlopu, powinny zostać przez pracodawcę udzielone w późniejszym terminie.
Różne cele zwolnienia lekarskiego i urlopu wypoczynkowego: Celem zwolnienia lekarskiego jest odzyskanie zdolności do pracy, natomiast celem urlopu wypoczynkowego jest regeneracja sił pracownika.
Choroba w trakcie urlopu wypoczynkowego wyklucza możliwość korzystania z niego. Wynika to z braku możliwości pogodzenia zwolnienia lekarskiego z wypoczynkiem urlopowym. Kodeks pracy traktuje niezdolność do pracy z powodu choroby jako jedną z przesłanek do przerwania urlopu wypoczynkowego.
Podstawą stwierdzenia czasowej niezdolności do pracy pracownika czy choroby w czasie urlopu jest zwolnienie lekarskie, nazywane popularnie L4. Zwolnienie to stanowi usprawiedliwienie nieobecności w pracy i niemożności w zakresie wypełniania obowiązków zawodowych z powodu choroby. Jeśli zachorowałeś na urlopie, zgłoś się do lekarza. Po badaniu wyda on zwolnienie lekarskie L4, które stanie się podstawą przerwania wypoczynku. Co ciekawe, zwolnienie przysługuje pracownikowi nie tylko wtedy, gdy sam zachoruje, ale jeśli np. dotyczy to dziecka, które potrzebuje opieki. Zwolnienie lekarskie przerywa czas wolny, a pracodawca nie może zaliczyć chorobowego do czasu urlopu. Zatrudniony ma prawo zmienić wówczas termin urlopu. Część, która przypadałaby na czas zwolnienia lekarskiego, jest po prostu dodawana do pozostałych do wykorzystania dni wolnych.
Pracodawca wypłaca wynagrodzenie urlopowe tylko za wykorzystaną część urlopu. Za czas zwolnienia lekarskiego płaci wynagrodzenie chorobowe albo ZUS przesyła zasiłek chorobowy (w zależności od tego, ile dni pracownik przebywał już na L4 w danym okresie zasiłkowym).
Choroba dziecka pracownika lub innego członka rodziny nie przerywa urlopu wypoczynkowego. Jedynie w sytuacji, gdy pracownik zwróci się do pracodawcy z prośbą o przesunięcie urlopu z powodu choroby dziecka, pracodawca może, ale nie musi wyrazić zgodę na wykorzystanie urlopu wypoczynkowego w innym terminie. W lepszej sytuacji będzie pracownik, którego dziecko zachorowało jeszcze przed rozpoczęciem urlopu - wówczas jego urlop nie rozpocznie się w ogóle i będzie musiał wykorzystać go w innym terminie uzgodnionym z pracodawcą.
Kiedy pracownik może wykorzystać urlop wypoczynkowy przerwany chorobą?
Mimo że kodeks pracy nakazuje pracodawcy udzielenie pracownikowi nieprzerwanego 14-dniowego urlopu wypoczynkowego, to w momencie gdy choroba przerwie urlop pracownika, nie może on sobie sam wydłużyć jego trwania po zakończeniu choroby. Musi wystąpić z kolejnym wnioskiem do pracodawcy i od jego decyzji zależy, czy udzieli mu ponownie urlopu wypoczynkowego w wymiarze 14 dni. Ponowny tak długi urlop pracownika mógłby znacząco zdezorganizować pracę w firmie, dlatego pewnie wielu pracodawców nie udziela drugi raz już 14-dniowego urlopu. Pracodawca powinien zatem ustalić z pracownikiem jedynie termin wykorzystania pozostałej części urlopu, który został przerwany chorobą pracownika.
Zarówno z art. 165, jak i art. 166 kp wynika, że w razie braku możliwości rozpoczęcia urlopu lub jego kontynuowania w związku z chorobą konieczne jest ustalenie późniejszego terminu wykorzystania tego urlopu. W myśl § 5 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 8 stycznia 1997 roku w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop w okolicznościach uzasadniających przesunięcie urlopu wypoczynkowego na inny termin niż określony w planie urlopów lub ustalony po porozumieniu z pracownikiem pracodawca udziela pracownikowi niewykorzystanego urlopu w terminie z nim uzgodnionym. Nowy termin urlopu musi być więc ustalony w wyniku wspólnej decyzji pracodawcy i pracownika. Należy przy tym pamiętać o generalnej zasadzie, wyrażonej w art. 168 kp, zgodnie z którą urlopu za dany rok kalendarzowy trzeba udzielić pracownikowi najpóźniej do 30 września roku następnego.
W myśl art. 166 kp część urlopu wypoczynkowego niewykorzystaną z powodu czasowej niezdolności do pracy wskutek choroby, pracodawca jest obowiązany udzielić w terminie późniejszym. Przepis ten dotyczy sytuacji, w której pracownik rozpoczął urlop wypoczynkowy, lecz nie może go wykorzystać z jednej lub kilku spośród wymienionych przyczyn. Wyliczenie to ma charakter wyczerpujący. Zatem o ile urlop jeszcze się nie rozpoczął, pracownik nie może zacząć z niego korzystać, jeżeli zachodzi jakakolwiek przyczyna usprawiedliwiająca nieobecność w pracy (art. 165 kp), o tyle do przerwania trwającego już urlopu dochodzi wyłącznie z przyczyn enumeratywnie wymienionych w art. 166 kp. Niezdolność do pracy z powodu choroby jest okolicznością, która uniemożliwia zarówno rozpoczęcie urlopu, jak i jego kontynuowanie.
W przypadku, gdy pracownik zachoruje podczas urlopu wypoczynkowego, nie traci prawa do wolnego. Niewykorzystaną część może odebrać w innym terminie, pod warunkiem dopełnienia formalności. W przeciwnym wypadku dni te uznaje się za wykorzystane.
Przerwanie urlopu chorobą a świadczenie urlopowe
Świadczenie urlopowe wypłacają ci pracodawcy, którzy zatrudniają mniej niż 50 osób i co się z tym wiąże - nie są zobowiązani do tworzenia zakładowego funduszu świadczeń socjalnych. Muszą wówczas wypłacać pracownikom świadczenie urlopowe, o ile nie zwolnią się z tego obowiązku poprzez poinformowanie pracowników do końca stycznia każdego roku, że zakład pracy takiego świadczenia nie wypłaca. Jeżeli tego nie zrobią, muszą takie świadczenie wypłacać wszystkim pracownikom, którzy wykorzystują 14-dniowy urlop wypoczynkowy. Co ważne - wypłacić je należy najpóźniej w pierwszym dniu urlopu.
Co zrobić zatem w sytuacji, gdy świadczenie zostanie już wypłacone, a pracownik nie wykorzysta 14-dniowego urlopu, gdyż zachoruje? Opinie są różne. Od tych niekorzystnych dla pracowników - że wówczas świadczenie należy zwrócić jako nienależne, do tych na korzyść pracowników - że choroba, jako coś niespodziewanego i nieplanowanego, nie może być powodem zwrotu świadczenia, gdyż byłoby to sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Wydaje się, że pracownik powinien w tej sytuacji wykorzystać ponownie urlop wypoczynkowy w ilości 14 dni, gdyż ustawa z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych wskazuje jednoznacznie, że należy się ono pracownikowi, który wykorzystał 14 dni urlopu. Tylko takie świadczenie jest bowiem zwolnione z obowiązku zapłaty składek na ubezpieczenie społeczne. W przypadku, gdy nie zostały spełnione przesłanki wynikające z ustawy, składki na ubezpieczenie społeczne należałoby zapłacić. Chyba, że pracodawca wykaże, że urlop z powodu choroby został udzielony w późniejszym terminie.
Jeżeli pracodawca wypłaci świadczenie urlopowe, a choroba pracownika przerwie jego urlop, pracodawca powinien udzielić 14-dniowego urlopu w innym terminie.
Należy pamiętać, że na zwrot nienależnie pobranego świadczenia urlopowego pracodawca musi mieć pisemną zgodę pracownika.
Zachorowanie przed rozpoczęciem urlopu
Zgodnie z art. 165 kp, jeżeli pracownik nie może rozpocząć urlopu wypoczynkowego w ustalonym terminie z przyczyn usprawiedliwiających nieobecność w pracy, a w szczególności z powodu:
- czasowej niezdolności do pracy wskutek choroby;
- odosobnienia w związku z chorobą zakaźną;
- powołania na ćwiczenia wojskowe w ramach pasywnej rezerwy, stawienia się do pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie albo stawienia się do pełnienia służby w aktywnej rezerwie, na czas do 3 miesięcy;
- urlopu macierzyńskiego
- pracodawca jest obowiązany przesunąć urlop na termin późniejszy.
Jak wynika z tego przepisu, choroba pracownika, jako jedna z przyczyn usprawiedliwiających nieobecność w pracy, skutkuje koniecznością przesunięcia terminu urlopu wypoczynkowego na czas po ustąpieniu przyczyny nieobecności.
W wyroku Sądu Najwyższego z 24 lutego 2015 roku (II PK 84/14) podkreślono, że niedopuszczalne jest wyrażenie zgody przez pracodawcę na urlop wypoczynkowy w okresie niezdolności do pracy. Z przepisów prawa pracy wynika bowiem, że niezdolność do pracy z powodu choroby pozostaje w opozycji do zwolnienia urlopowego. Przepis art. 165 kp niezdolność do pracy z powodu choroby uznaje za przeszkodę w rozpoczęciu urlopu wypoczynkowego. Tego rodzaju regulacja prawna jest w sposób oczywisty związana z celem urlopu, który jest jedną z instytucji zabezpieczających prawo pracownika do wypoczynku (art. 14 kp), gwarantowane w art. 66 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Niezdolność do pracy wyłącza możliwość korzystania z urlopu zgodnie z jego przeznaczeniem, w związku z czym udzielenie urlopu w okresie niezdolności do pracy jest prawnie niedopuszczalne, także wówczas, gdy pracownik wyraził na to zgodę.
Odwołanie pracownika z urlopu
Pracodawca może odwołać pracownika z urlopu wypoczynkowego na podstawie art. 167 Kodeksu pracy, ale tylko w sytuacji, gdy obecność pracownika w zakładzie wymagały okoliczności, których nie można było przewidzieć w chwili rozpoczynania urlopu. W takim przypadku pracodawca jest zobowiązany do pokrycia kosztów poniesionych przez pracownika w bezpośrednim związku z odwołaniem go z urlopu oraz do udzielenia mu brakującej części urlopu w innym terminie. Będą to przykładowo koszty związane z wykupieniem biletu powrotnego czy pokryciem strat poniesionych przez pracownika, który musiał wrócić do pracy wcześniej, niż wynika to ze złożonego i zaakceptowanego przez pracodawcę wniosku urlopowego.
Urlop bezpłatny - co warto wiedzieć ?
Co zrobić, jeżeli pracownik nie chce iść na zaległy urlop wypoczynkowy?
Data 30 września każdego roku spędza sen z oczu wielu pracodawcom, gdyż tego dnia mija termin wykorzystania przez pracowników zaległego urlopu za rok poprzedni. Zdarza się jednak, że niektórzy pracownicy uporczywie odmawiają wykorzystania zaległego urlopu często bagatelizując sytuację, która niestety jest poważna, gdyż nieudzielenie pracownikowi urlopu w wyznaczonym terminie stanowi wykroczenie przeciwko prawom pracownika zagrożone poważnymi sankcjami. Czasami jedynym rozwiązaniem pozostaje, aby pracodawca sam wyznaczył termin wykorzystania tego urlopu, a pracownik nie ma prawa wówczas odmówić. Najlepiej, aby ta jednostronna decyzja o wysłaniu pracownika na urlop została poprzedzona najlepiej kilkukrotną prośbą o wykorzystanie zaległego urlopu, które to prośby można włączyć do akt osobowych jako dowód, że to pracownik z własnej winy nie wykorzystuje zaległego urlopu.
Sąd Najwyższy w wyroku z 24 stycznia 2006 roku (sygn. akt I PK 124/05, OSNP 2006/23-24/354) uznał, że pracodawca może wysłać pracownika na zaległy urlop wypoczynkowy nawet bez jego zgody. Może on tego dokonać jedynie w przypadku urlopu zaległego oraz w trakcie okresu wypowiedzenia.
tags: #urlop #chorobowy #w #czasie #niormalnego #urlopu