Autorowi fotografii, która stanowi utwór w rozumieniu prawa autorskiego, przysługuje szereg praw osobistych i majątkowych. Pierwsze mają charakter prywatny i niezbywalny, co oznacza, że nie można ich przenieść na inną osobę. Prawa majątkowe z kolei syntetycznie ujmuje art. Podstawowym sposobem gospodarczego wykorzystania utworów są umowy o przeniesienie praw autorskich i umowy licencyjne.
W praktyce przeniesienie praw autorskich z reguły odbywa się w sytuacji, gdy fotografia powstaje na zamówienie, a więc w przypadku zdjęć z imprez okolicznościowych, ślubów lub zdjęć produktów reklamowych. Z licencją mamy częściej do czynienia wtedy, gdy zdjęcie nie ma z góry ustalonego nabywcy i nie jest robione na zlecenie (zdjęcia reporterskie, zdjęcia krajobrazowe).
W ramach umowy o przeniesienie praw autorskich, twórca przekazuje prawa autorskie innej osobie. W doktrynie prawniczej mówi się wtedy, że umowa ma skutek rzeczowy, a to oznacza, że samo prawo zostało przeniesione na inną osobę, tak jak przenosi się na przykład własność samochodu. Natomiast umowy licencyjne możemy przyrównać raczej do umowy użytkowania lub dzierżawy (licencja wyłączna) albo nawet do umowy najmu (licencja niewyłączna).
Kluczowe postanowienia umowne dotyczące praw autorskich
Przede wszystkim, w przypadku wszelkich umów dotyczących utworów typu fotografie, należy bezwzględnie pamiętać, aby znalazły się w nich postanowienia dotyczące praw autorskich. Powinny one być sformułowane zgodnie z wymogami, jakie w zakresie redagowania umów prawno-autorskich przewiduje Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych z 4 lutego 1994r. Problematykę przeniesienia praw autorskich oraz udzielenia licencji reguluje głównie rozdział 5 tejże ustawy Przejście autorskich praw majątkowych.
Jak już wyżej wspomniano, jedynie prawa majątkowe mogą być przedmiotem licencji i przeniesienia. Nie można zawrzeć umowy na eksploatację praw osobistych autora. Z tego powodu nie będzie ważna umowa przeniesienia prawa do autorstwa fotografii. Autorem fotografii jest zawsze fotograf, który ją wykonał.
Licencja jako korzystniejsza forma dla autora
Dla autora utworu najkorzystniejszym rozwiązaniem będzie zawarcie umowy licencyjnej, czyli nie wyzbywanie się praw majątkowych do własnego dzieła. Licencja, tj. zgoda na korzystanie z jego praw przez zamawiającego, może przybrać dwie formy: wyłącznej lub niewyłącznej.
Z punktu widzenia twórcy licencjonowanie praw jest zatem zdecydowanie lepszą opcją, niż ich przeniesienie - nie wyzbywając się praw autorskich, udziela bowiem jedynie zgody na korzystanie z nich na określonych warunkach (przez określony czas, na danym terytorium itp.).
Licencja niewyłączna
Licencja niewyłączna pozwala autorowi jednocześnie udzielić licencji na jeden utwór kilku osobom lub instytucjom, czyli żaden z uprawnionych do danego utworu nie będzie miał na niego wyłączności. Jest to powszechna forma eksploatacji w branży reklamowej, przykładowo w odniesieniu do fotografii reklamowych. Jeżeli firma uzyskała taką fotografię na zasadzie licencji niewyłącznej, należy liczyć się z tym, że może ona pojawić się w materiałach reklamowych, promocyjnych, stronie internetowej itp. innych podmiotów.
Licencja wyłączna
Z kolei licencja wyłączna będzie o tyle mniej korzystna dla autora, że daje nabywcy podstawy do korzystania z utworu na zasadzie wyłączności. Z punktu widzenia twórcy utworu, udzielenie licencji wyłącznej jednemu podmiotowi oznacza, że nie może on w tym samym zakresie udzielać licencji na korzystanie z tego utworu innym podmiotom. Zatem dla autora jest to mniej korzystna forma umowy licencyjnej.
Forma i domniemanie udzielenia licencji
Zgodnie z polskim prawem domyślnie, jeśli w umowie nie postanowiono inaczej, przyjmuje się, że udzielono licencji, a nie przeniesiono prawa autorskie: Art.65 Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych z 4 lutego 1994r. „W braku wyraźnego postanowienia o przeniesieniu prawa, uważa się, że twórca udzielił licencji.“
Jednocześnie ta sama ustawa mówi o tym, że zarówno przeniesienie praw autorskich, jak i udzielenie licencji wymaga formy pisemnej. Niezachowanie takiej formy prowadzi do nieważności umowy. Z drugiej strony, licencji niewyłącznej można udzielić w każdej formie, również w formie dorozumianej.
Polskie prawo wyróżnia szczególny przypadek udzielenia takiej licencji, kiedy twórca i uprawniony podmiot nie zachowali wymogów formy pisemnej dla udzielenia licencji wyłącznej. W takim przypadku uznaje się, że następuje przekształcenie licencji wyłącznej bądź umowy o przeniesienie praw autorskich w umowę ważną - licencję niewyłączną, jako najbardziej zbliżoną do nieważnej czynności. W ten sposób prawo polskie próbuje ratować sytuację, w której obie strony (twórca i użytkownik) wykonują np.
Umowa o dzieło z przeniesieniem praw majątkowych - konsekwencje dla autora
Z powyższych opisów umów licencyjnych wynika wyraźnie, że umowa z przeniesieniem praw majątkowych będzie dla autora najmniej korzystna. W takiej formie umowy muszą znaleźć się zapisy, na podstawie których twórca utworu przenosi autorskie prawa majątkowe do utworu na zamawiającego, co powoduje, że to ten drugi staje się właścicielem utworu. Daje mu to wyłączność i kontrolę w zakresie korzystania z utworu oraz swobodnego rozporządzania nim w takim zakresie, w jakim je nabył. Nabywca prawa autorskiego może powoływać się na naruszenie praw do utworu wobec osób trzecich, które naruszają nabyte przez niego prawa. To nabywcy będzie przysługiwało wynagrodzenie za korzystanie z praw autorskich, nabywca będzie mógł udzielać licencji na korzystanie z tych praw. To jemu będą przysługiwały odszkodowania (ale tylko w zakresie tych pól eksploatacji, które zostały wymienione w umowie, o czym niżej). Należy też pamiętać, że aby doszło do skutecznego nabycia praw autorskich, umowa musi być zawarta na piśmie pod rygorem nieważności. Zatem sam autor wyzbywa się tych praw do własnego utworu, co jest dla niego zdecydownie mniej korzystne i rzadziej praktykowane.
Tak jak wyżej wspomniano, o ile dochodzi do zawarcia takiej umowy, jest to najczęściej w przypadku zamówionych utworów czy zdjęć, aczkolwiek i wtedy często autorzy wybierają umowy licencyjne.
Modyfikacja utworu a umowa
Czy w związku z tym zamawiający może zmodyfikować zakupiony utwór? Jest to możliwe jedynie pod warunkiem, że kwestia ta została uregulowana w umowie z twórcą. Dlatego niezwykle ważne dla samego autora dzieła jest zawarcie w umowie postanowień dotyczących ewentualnych modyfikacji czy tłumaczeń utworu. Bez podstawy prawnej w umowie, zamawiający nie będzie mógł w przyszłości modyfikować utworu.
Zatem z punktu widzenia autora utworu, jeśli wystawia on swoje zdjęcia na stronie internetowej, na której w regulaminie jest zapis „Zakup zdjęć nie jest jednoznaczny z nabyciem autorskich praw majątkowych” to nie może być mowy o przeniesieniu majątkowych praw autorskich. Jednak, aby w pełni zabezpieczyć swoje utwory, autor powinien rozszerzyć ww. zapis o informację jaki rodzaj licencji będzie nabywany, czyli czy będzie to licencja wyłączna czy niewyłączna.
Jak zabezpieczyć swoje zdjęcia przed publikacją w Internecie? | Prawo w 3 minuty
Wynagrodzenie autora
Pozostaje jeszcze pytanie, jak zatem wygląda kwestia wynagrodzenia w przypadku zakupu utworów. Artykuł 43 Ustawy o prawie autorskim mówi: „Jeżeli z umowy nie wynika, że przeniesienie autorskich praw majątkowych lub udzielenie licencji nastąpiło nieodpłatnie, twórcy przysługuje prawo do wynagrodzenia.“ Jak zatem wynika z przytoczonego przepisu, wynagrodzenie przysługuje autorowi niezależnie od tego, czy zostało ono sprecyzowane w umowie.
Jak widać, problematyka eksploatacji utworów może być dość skomplikowana. Niemniej jednak to właśnie dzięki zawieraniu takich umów możliwe jest zarobkowanie artystów, w tym również fotografów.
Kiedy zdjęcie jest chronione prawem autorskim?
Wśród fotografów panuje ogólna opinia, że tak. Wiąże się to z ochroną ich praw, a przede wszystkim, szczególnie w przypadku wykonywania zdjęć w ramach umowy o dzieło, z Kosztami Uzyskania Przychodu na poziomie 50 procent, a co za tym idzie z mniejszą zaliczką na podatek dochodowy odprowadzaną do Urzędu Skarbowego. Większość zdjęć wykonywanych zarówno przez profesjonalistów, jak i przez amatorów - w momencie gdy są sprzedawane innemu podmiotowi, jest chroniona prawami autorskimi. Kluczowy jest tutaj zapis dotyczący twórczego charakteru. Podczas np. sesji modowej autor zdjęć zazwyczaj osobiście ustala walory zarówno artystyczne, jak i techniczne. Dodatkowo na wygląd wpływa obróbka techniczna poszczególnych fotografii w postaci zmian kolorów, odcieni, nasycenia, a także np. dodania elementów tekstu, grafiki itp. Tak wykonane prace jak najbardziej mogą być chronione prawami autorskimi. Sprzedając je, fotograf ma pewność, że rezultat jego pracy nie będzie modyfikowany czy zmieniany w taki sposób, że zatraci się indywidualny charakter zdjęcia. Oznacza to również wymierny rezultat finansowy. Do zdjęć objętych prawami autorskimi stosuje się Koszty Uzyskania Przychodu na poziomie 50%, a nie 20%.
Wydawać by się mogło, że przecież każde zdjęcia ma indywidualny charakter nadany przez autora. Istnieją jednak przypadki, gdy tak nie jest. Kiedy powyższe zasady nie obowiązują? Znów musimy sięgnąć do podstaw, czyli zastanowić się, w jakich przypadkach zdjęcie nie ma twórczego charakteru? Dotyczy to wszelkich fotografii ogólnie nazywanych technicznymi. Czyli takich, gdzie mamy do czynienia z brakiem aranżacji elementów utrwalanych w postaci obrazu. Przykładów tego typu obrazów jest wiele - będzie to np. Sytuacja nie dotyczy bynajmniej tylko kwestii budowlanych czy remontowych. Zdjęciem technicznym będzie np. zdjęcie miejsca przestępstwa wykonanego przez technika policyjnego na potrzeby śledztwa.
„Nie są chronione fotografie czysto rejestracyjne oraz fotografie nastawione na wierne odtworzenie oryginału np. dzieł sztuki, biżuterii, elementów konstrukcyjnych budynku. W przypadku zdjęć dokumentów i rysunków, ich przedmiot i funkcja fotografii zbliżają je do zdjęć technicznych, gdyż nie pozwalają na wybór ujęcia przez fotografującego. Za chroniony przez prawo autorskie utwór nie mogły być zatem uznane wykonane przez powoda zdjęcia dokumentów, map, tablic pamiątkowych i medali. Dotyczyło to również zdjęcia mapy, którą powód wykonał na potrzeby swojej książki.“
Umowa o dzieło z perspektywy zamawiającego i wykonawcy
Umowa o dzieło z przeniesieniem praw autorskich lub udzieleniem licencji to jedna z najczęściej stosowanych form współpracy z twórcami: grafikami, autorami tekstów, ilustratorami, projektantami, montażystami czy programistami. Pozwala legalnie korzystać z efektów pracy twórczej zgodnie z prawem autorskim oraz uniknąć nieporozumień co do zakresu nabytych praw. Dla zamawiających jest gwarancją, że nabywają nie tylko samo „dzieło”, ale i prawo do jego użycia, publikacji, adaptacji czy dalszego rozwoju.
Nie każde dzieło wykonane w ramach umowy o dzieło jest automatycznie chronione prawem autorskim. Aby dzieło zostało uznane za „utwór” w rozumieniu ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, musi spełniać podstawowe warunki. Jeśli dzieło nie spełnia kryteriów „utworu”, nie podlega ochronie na podstawie prawa autorskiego, ale nadal może być chronione na innych podstawach (np. Z jednej strony mamy więc typową umowę rezultatu - wykonawca (np. grafik, autor tekstu, kompozytor, twórca oprogramowania) zobowiązuje się dostarczyć określone dzieło, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. gwarantuje powstanie określonego rezultatu (np. Warto przy tym pamiętać, że zasady dotyczące tworzenia utworu, jego odbioru, wynagrodzenia oraz uprawnień osoby wykonującej dzieło różnią się od tych, które obowiązują przy zwykłej umowie o dzieło.
Każde osoby fizyczne zamawiające lub tworzące utwory, np.:
- identyfikujemy ryzyka prawne, braki formalne oraz niekorzystne zapisy.
- pomagamy wypracować zapisy korzystne dla klienta, nie blokując przy tym procesu twórczego ani relacji biznesowej.
- wyjaśniamy, jakie prawa przysługują twórcy, jakie zamawiającemu i jak je prawidłowo uregulować.
Posiadamy wieloletnie doświadczenie w doradzaniu przy umowach o dzieło, których przedmiotem są utwory chronione prawem autorskim - od tekstów i grafik, przez identyfikację wizualną, aż po projekty kampanii marketingowych, ilustracje, fotografie czy scenariusze. Obsługujemy zarówno zamawiających (np. Wyróżnia nas podejście praktyczne i komunikacja zrozumiała zarówno dla działów prawnych, jak i dla osób niezwiązanych z prawem.
Tak, jeśli efektem pracy freelancera ma być utwór w rozumieniu prawa autorskiego (np. Tak, umowa o dzieło z licencją praw autorskich pozwala twórcy zachować prawa do utworu, a zamawiającemu daje możliwość legalnego korzystania z dzieła na ustalonych zasadach. To dobre rozwiązanie np. Nie, zakup lub otrzymanie fizycznego egzemplarza utworu (np. Tak, ale tylko egzemplarz utworu, np. obraz, książkę, grafikę drukowaną możesz odsprzedać na zasadzie tzw. wyczerpania prawa. Nie oznacza to jednak, że możesz korzystać z utworu w inny sposób (np.
tags: #umowa #o #dzielo #fotograf #prawa #autorskie