Umowa o dzieło jest stosunkiem cywilnoprawnym, który polega na zobowiązaniu się do wykonania określonej rzeczy za wynagrodzeniem przez przyjmującego zamówienie na rzecz zamawiającego. Jest to umowa nazwana, uregulowana w kodeksie cywilnym. Przedmiotem umowy o dzieło jest zobowiązanie do wykonania dzieła, czyli osiągnięcia określonego, indywidualnego rezultatu w postaci materialnej lub niematerialnej.
Co do zasady umowa o dzieło różni się od umowy zlecenia tym, że wykonawca umowy o dzieło zobowiązuje się nie do samego działania, lecz do uzyskania określonego dzieła jako rezultatu tego działania. Samoistnie wykonywana umowa o dzieło nie jest tytułem ani do obowiązkowych, ani do dobrowolnych ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego. Wyjątkiem jest umowa o dzieło zawarta z własnym pracownikiem oraz praca na podstawie umowy o dzieło wykonywana na rzecz pracodawcy, z którym wykonawca pozostaje w stosunku pracy.
Zgodnie z zasadą swobody umów, to strony decydują, czy zawierają umowę o dzieło, czy umowę zlecenia. Jednak wybierając rodzaj umowy, strony powinny przestrzegać przepisów, w szczególności odpowiednich przepisów Kodeksu cywilnego. Charakter umowy określa bowiem nie tylko sama nazwa umowy, ale przede wszystkim jej treść, a także warunki i okoliczności, które towarzyszą jej wykonywaniu. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma prawo zweryfikować tę umowę. Jeśli wykonujesz umowę nazwaną umową o dzieło, organy rentowe stwierdzą, że jest to faktycznie umowa zlecenia albo umowa o świadczenie usług, to mogą objąć je ubezpieczeniem społecznym. W związku z tym bardzo ważne jest, aby prawidłowo ustalić charakter zawieranej umowy.
Elementy przedmiotowo konieczne umowy o dzieło
Zgodnie z art. 627 k.c. przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Zatem elementami przedmiotowo koniecznymi umowy o dzieło są:
- Zobowiązanie do wykonania oznaczonego dzieła.
- Zobowiązanie do zapłaty wynagrodzenia.
Stronami tej umowy są z jednej strony osoba, której wysiłkiem, staraniem i pracą dzieło ma być wykonane, oraz ten, dla kogo dzieło ma być zrealizowane. Należy wskazać, iż jeśli w nagłówku umowa została oznaczona jako umowa o dzieło, i choć nazwa umowy nie może wyłącznie decydować o jej rodzaju, lecz powinna być uwzględniona przy dokonywaniu klasyfikacji danej umowy. Jeżeli bowiem strony w sposób świadomy i swobodny złożyły oświadczenia, iż zawierają umowę o dzieło, to należy im przypisać wolę zawarcia właśnie tego rodzaju umowy.
Zgodnie z poglądem wyrażonym przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 5 września 1997 r. I PKN 229/97 nie można zakładać, iż strony mające pełną zdolność do czynności prawnych, miały zawrzeć umowę o innej treści, niż tą którą zawarły. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 23 września 1998 r. podkreślił, iż wykładając oświadczenie woli nie można nazwie czynności prawnej odmówić jakiegokolwiek znaczenia.
W doktrynie prawa cywilnego przyjmuje się, iż wykonanie oznaczonego dzieła stanowi najczęściej jakiś proces pracy o możliwym do określenia momencie początkowym i końcowym, a celem tego procesu jest doprowadzenie do efektu (rezultatu) określonego przez strony w momencie zawierania umowy. W umowie o dzieło możliwe jest przyjęcie wynagrodzenia ryczałtowego (z góry określonego za wykonanie dzieła) zgodnie z art. 632 § 1 k.c.
Kluczowe różnice między umową o dzieło a umową zlecenia
Kluczowym elementem wyróżniającym umowę o dzieło jest to, iż ryzyko uzyskania zamierzonego rezultatu obciąża w całości wykonawcę. Oznacza to, iż dla uzyskania przez Wykonawcę należnego wynagrodzenia konieczne było wykonanie umówionego dzieła, nie zaś tylko staranne działania wykonawcy w celu osiągnięcia określonego rezultatu.
Nazwa umowy nie może wyłącznie decydować o jej rodzaju, niemniej powinna być uwzględniona przy dokonywaniu klasyfikacji danej umowy. Jeżeli bowiem strony w sposób świadomy i swobodny złożyły oświadczenia, iż zawierają umowę o dzieło, to należy im przypisać wolę zawarcia właśnie tego rodzaju umowy.
Należy podkreślić, iż elementem wyróżniającym umowę o dzieło od innych umów jest również nadzór zamawiającego nad wykonaniem dzieła przez wykonawcę. Między stronami umowy co do zasady nie występuje więc stosunek zależności lub podporządkowania.
Należy wskazać, iż umowa o dzieło jest zaliczana do tzw. grupy umów rezultatu. Osiągnięcie określonego wyniku jest jednocześnie elementem, który pozwala odróżnić umowę o dzieło od innych umów cywilnoprawnych, w tym w szczególności od umowy zlecenia czy umów o świadczenie usług. W umowie zlecenia czy w umowie o świadczenie usług nie akcentuje się bowiem owego rezultatu jako koniecznego. Zgodnie bowiem z ugruntowanym poglądem doktryny i orzecznictwa nie wynik, lecz starania w celu osiągnięcia tego wyniku są elementem wyróżniającym dla umowy zlecenia, elementem przedmiotowo istotnym.
Należy podkreślić, iż w ujęciu kodeksowym przedmiotem zlecenia może być wyłącznie dokonanie przez przyjmującego zlecenie określonej czynności prawnej na rzecz dającego zlecenie, nie zaś czynności o charakterze faktycznym (art. 734 k.c.). Ponadto odpłatność zlecenia nie jest elementem koniecznym, a dający zlecenie winien jedynie zwrócić przyjmującemu zlecenie wydatki, które ten poczynił w celu należytego wykonania zlecenia.
Ponadto nawet jeżeliby przyjąć, iż jeśli umowy cywilnoprawna miałaby charakter mieszany tzn. występują w nich elementy charakterystyczne dla umowy o dzieło oraz innej umowy lub umów cywilnoprawnych, to zgodnie z postulatem wyrażonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego, dla oceny rodzaju stosunku prawnego decydujące jest ustalenie, które z cech mają charakter przeważający.
Odróżnieniu umowy o dzieło od umowy zlecenia służy również element osobistego wykonania zobowiązania przyjętego w umowie. W doktrynie przyjmuje się, iż w przypadku umowy o dzieło obowiązek osobistego wykonania dzieła ma mniejsze znaczenie, byleby tylko określony w umowie rezultat został osiągnięty. W umowie zlecenia nie akcentuje się owego rezultatu jako koniecznego, ze względu natomiast na moment osobistego zaufania miedzy kontrahentami obowiązek osobistego świadczenia przez dłużnika staje się tu regułą.
Na szczególną uwagę w tej mierze zasługuje kwestia kontroli należytego wykonania dzieła przez wykonawcę. W orzecznictwie Sądu Najwyższe za utrwalony należy uznać pogląd zakładający, iż kryterium rozróżnienia umowy o dzieło od umowy zlecenia (umowy o świadczenie usług) stanowi także możliwość poddania umówionego rezultatu kontroli na istnienie wad fizycznych. Zatem elementem rozstrzygającym w tym przypadku jest zdatność dzieła do przeprowadzenia badań na obecność ewentualnych usterek lub innych niezgodności z umową.
Nie w każdym przypadku realizacja dzieła musi łączyć się z wykorzystaniem inwencji twórczej czy specyficznych umiejętności. Nieuzasadnione jest również twierdzenie, iż dzieło powinno mieć charakter zindywidualizowany. W sytuacji bowiem gdy dzieło jest efektem określonego procesu pracy, a nie działalności twórczej artysty, dzieło nie musi posiadać cech wyróżniających je od rzeczy wytworzonych przez inne osoby. Ważne jest aby spełniało warunki określone w umowie, tak żeby uzyskany został ustalony przez strony rezultat, do którego osiągnięcia przyjmujący zamówienie był zobowiązany.
Charakterystyka dzieła w umowie o dzieło
Przedmiotem umowy o dzieło jest zobowiązanie do wykonania „dzieła”, czyli osiągnięcia określonego, indywidualnego rezultatu w postaci materialnej lub niematerialnej. Dzieło jest wytworem, który w momencie zawierania umowy nie istnieje, jednak jest w niej z góry przewidziany i określony w sposób wskazujący na jego indywidualne cechy.
„Dzieło” rozumiane jest jako rezultat pracy fizycznej lub umysłowej, materialny lub ucieleśniony materialnie, mający cechy pozwalające uznać go za przedmiot świadczenia przyjmującego zamówienie. Wykonanie dzieła przybiera więc najczęściej postać wytworzenia rzeczy, lecz może także polegać na dokonaniu zmian w rzeczy już istniejącej, jej naprawieniu, przerobieniu lub uzupełnieniu albo na rozbudowie rzeczy, połączeniu z innymi rzeczami, dodaniu części składowych lub przynależności. Jeżeli zatem umowa przynosi konkretny rezultat w niej oznaczony, to tylko ten rezultat, a nie czynności do niego prowadzące, stanowi przedmiot umowy stron.
„Dzieło” musi więc istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu. Jednocześnie, wola stron wyrażona w umowie nie może być sprzeczna z ustawą (art. 58 § 1 k.c.). Skoro wola stron nie może zmieniać ustawy, to strony nie mogą nazwać umową o dzieło zobowiązania, którego przedmiotem nie jest dzieło w rozumieniu art. 627 k.c.
Oznacza to, że w ocenie sądów powszechnych rzeczywistym przedmiotem umowy o dzieło będzie uzyskanie określonego dzieła (jako rezultatu podjętych na podstawie takiej umowy działań), zaś przedmiotem umowy zlecenia będzie zespół czynności/działań prowadzących do osiągnięcia danego rezultatu.
Rezultat jako cel umowy o dzieło
Zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą Sądu Najwyższego, rezultat umowy o dzieło powinien mieć byt samoistny, obiektywnie osiągalny i pewny. Wobec powyższego, przy kwalifikacji danej umowy jako umowy o dzieło (umowy rezultatu) nakład pracy poczyniony przez wykonawcę albo stopień jej wyrafinowania ma drugorzędne znaczenie. Dzieło może być rezultatem czynności prostych, pracy fizycznej bądź intelektualnej. Z punktu widzenia wykonania zobowiązania istotne znaczenie ma jedynie rezultat bez względu na intensywność świadczonej pracy lub staranność wykonawcy.
Podkreśla to ustawodawca, przewidując w art. 642 § 1 k.c., że przyjmującemu zamówienie należy się wynagrodzenie w chwili oddania dzieła, chyba że strony postanowią inaczej. Dodatkowo, należy pamiętać, że zgodny zamiar stron i cel umowy objawiają się nie w treści kontraktu (który zazwyczaj odpowiada kodeksowym wzorcom), lecz w sposobie jego realizacji, odsłaniającym rzeczywiste intencje stron.
Oznacza to, że o prawidłowym określeniu rodzaju umowy cywilnoprawnej nie decyduje wyłącznie nazwa umowy, ani jej formalne postanowienia, lecz sposób wykonywania umowy, a w szczególności realizowanie przez strony - nawet wbrew postanowieniom umowy - cech charakterystycznych dla danego stosunku prawnego, które odróżniają zawartą i realizowaną umowę od innych umów cywilnoprawnych.
Sprawdzian na istnienie wad fizycznych
Kolejnym kryterium umożliwiającym odróżnienie umowy o dzieło od umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług jest możliwość poddania wykonanego dzieła sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych. Taki sprawdzian jest zaś niemożliwy do przeprowadzenia, jeśli strony nie określiły w umowie cech i parametrów indywidualizujących dzieło.
Umowę o dzieło różni więc od umowy o świadczenie usług przede wszystkim konieczność określenia przez strony rezultatu, którego parametry są ustalone w taki sposób, aby istniała możliwość poddania dzieła sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych. W doktrynie utrzymuje się zatem ugruntowana linia orzecznicza, wobec której przedmiotem umowy o dzieło powinien być rezultat („dzieło”), którego wykonalność możliwa jest do poddania obiektywnej weryfikacji.
Odpowiedzialność stron w umowie o dzieło
W odróżnieniu od umowy o dzieło, przyjmujący zamówienie w umowie zlecenia (umowie o świadczenie usług) nie bierze na siebie ryzyka pomyślnego wyniku spełnianej czynności. Jego odpowiedzialność za właściwe wykonanie umowy oparta jest na zasadzie starannego działania (art. 355 § 1 k.c.), podczas gdy odpowiedzialność strony przyjmującej zamówienie w umowie o dzieło niewątpliwie jest odpowiedzialnością za rezultat.
Zakres odpowiedzialności, z jakim związane są porównywane umowy, stanowi między nimi zasadniczą różnicę. Przy umowie zlecenia, zleceniobiorca odpowiada za brak należytej staranności przy wykonywaniu czynności, lecz nie jest odpowiedzialny za ich wynik. Inaczej przy umowie o dzieło. Całe ryzyko związane z brakiem osiągnięcia zamierzonego efektu spoczywa tutaj na osobie wykonującej umowę - nie jest przy tym ważne, czy przy wykonywaniu dzieła zleceniobiorca dołożył należytej staranności. Wykonujący dzieło odpowiada za rezultat.
Powtarzalność czynności a umowa o dzieło
Wykonanie określonej czynności (szeregu powtarzających się czynności), bez względu na to, jaki rezultat czynność ta przyniesie, jest natomiast cechą charakterystyczną tak dla umów zlecenia (gdy chodzi o czynności prawne - art. 734 § 1 k.c.) albo dla umów o świadczenie usług nieuregulowanych innymi przepisami (gdy chodzi o czynności faktyczne - art. 750 k.c.).
Jeżeli więc dla umów o dzieło właściwym jest wykonywanie czynności prowadzących do stworzenia „dzieła” posiadającego cechy indywidualne, to w przypadku umów, których podstawą jest wykonywanie czynności (szeregu czynności) powtarzalnych i odtwórczych, bez względu na ich rezultat - właściwym jest uznanie ich za umowy zlecenia.
Jaskrawym przykładem niuansów interpretacyjnych w zakresie wyboru odpowiedniego rodzaju umów cywilnoprawnych jest niejednolite orzecznictwo Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego m.in. w przypadku osób fizycznych prowadzących cykl wykładów/szkoleń.
Obowiązki zgłaszania umów o dzieło do ZUS
Płatnicy składek lub osoby fizyczne zlecające dzieło od 1 stycznia 2021 r. są zobowiązani do poinformowania ZUS o zawarciu każdej umowy o dzieło. Taką informację trzeba przekazać do ZUS w terminie 7 dni od zawarcia umowy o dzieło, w przypadku gdy umowa taka zawarta zostanie z osobą, z którą zlecający nie pozostaje w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonawca nie wykonuje pracy na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy.
Nowy obowiązek zgłaszania umów o dzieło do ZUS może spowodować zwiększoną liczbę kontroli umów cywilnoprawnych, podczas których organ kontrolny będzie sprawdzał, czy przedmiot danej umowy faktycznie jest zgodny z jej rodzajem. Zatem właściwe zakwalifikowanie umowy cywilnoprawnej jako umowy zlecenia lub umowy o dzieło nabiera od nowego roku zasadniczego znaczenia.
Wynagrodzenie i podatki w umowie o dzieło
Wynagrodzenie za wykonanie dzieła może być określone w formie pieniężnej lub ryczałtowej. Zgodnie z artykułem 628 § 1 Kodeksu cywilnego, jeżeli w umowie nie zostało określone wynagrodzenie ani podstawy do jego ustalenia, wykonawcy należy się zwykła zapłata za dzieło tego rodzaju.
Warto również uwzględnić koszty uzyskania przychodu, które mogą być istotnym elementem umowy o dzieło. W przypadku umowy o dzieło z przeniesieniem praw autorskich, koszty uzyskania przychodu wynoszą 50% od wynagrodzenia.
Podatek dochodowy jest nieodłącznym elementem umowy o dzieło. Za jego odprowadzenie odpowiedzialny jest zamawiający. W przypadku, gdy kwota zamówienia nie przekracza 200 zł brutto, stosuje się tzw. zryczałtowany podatek, który wynosi 17%. Dla umów o dzieło zawartych na kwotę powyżej 200 zł obowiązuje podatek dochodowy od osób fizycznych (PIT). Stawka podatku wynosi 12% przy dochodach do 120 000 zł rocznie, a powyżej tej kwoty - 32%. Przy obliczaniu podatku uwzględnia się koszty uzyskania przychodu, co może znacząco wpłynąć na wysokość należnego podatku.
Prawa autorskie w umowie o dzieło
Szczególnie ważnym aspektem umowy o dzieło są prawa autorskie, zwłaszcza gdy przedmiotem umowy są dzieła niematerialne. Umowa powinna jasno określać, czy i w jakim zakresie prawa autorskie są przenoszone na zamawiającego. Należy szczegółowo wymienić pola eksploatacji, na których prawa są przenoszone (np. prawo do reprodukcji, dystrybucji, publicznego wyświetlania). Strony powinny ustalić, czy wynagrodzenie za dzieło obejmuje również przeniesienie praw autorskich. Umowa powinna precyzować, kiedy następuje przeniesienie praw (np. po zapłacie wynagrodzenia).
Należy pamiętać, że autorskie prawa osobiste są niezbywalne i zawsze pozostają przy twórcy. Umowa może jednak regulować kwestie związane z wykonywaniem tych praw (np. prawo do nadzoru nad sposobem korzystania z utworu).
Umowa o dzieło z grafikiem - jak napisać dobrą umowę | Okiem prawnika kreatywnych #24
Przedawnienie roszczeń z umowy o dzieło
Roszczenia wynikające z umowy o dzieło przedawniają się z upływem 2 lat od dnia oddania dzieła. Jeśli przyjmujący zamówienie nie odda dzieła, okres przedawnienia jest taki sam, ale liczy się go od dnia, w którym dzieło miało zostać przekazane zamawiającemu zgodnie z umową. W przypadku niewykonania dzieła, zarówno zamawiający, jak i wykonawca mogą żądać odszkodowania za straty poniesione w wyniku przerwania współpracy.
tags: #umowa #o #dzielo #az #do #osiagniecia