Zakażenie tkanki to stan patologiczny wywołany przez inwazję i namnażanie się drobnoustrojów chorobotwórczych (bakterii, wirusów, grzybów lub pasożytów) w tkankach organizmu. Proces ten uruchamia odpowiedź zapalną, która objawia się klasycznymi objawami: zaczerwienieniem, obrzękiem, bólem, ociepleniem tkanki oraz upośledzeniem funkcji zaatakowanego obszaru.
Cellulitis, czyli zapalenie tkanki łącznej, to bakteryjna infekcja skóry i znajdujących się pod nią tkanek. Jest to stan, który wymaga interwencji medycznej, ponieważ nieleczony może prowadzić do poważnych powikłań. W prawidłowych warunkach skóra jest barierą, która chroni wnętrze organizmu przed drobnoustrojami znajdującymi się poza nim. Jeżeli z jakiegoś powodu dojdzie do przerwania ciągłości powierzchni skóry, to drobnoustroje te wnikają do tkanek i mogą wywołać stan zapalny tkanek głębokich skóry. Najczęściej rozwija się ono w wyniku wniknięcia bakterii, takich jak paciorkowce lub gronkowce, przez uszkodzoną skórę.
Zakażenia tkanek można klasyfikować według głębokości zajęcia: powierzchowne (skóra, tkanka podskórna) oraz głębokie (mięśnie, powięzie, narządy wewnętrzne). Szczególnie niebezpieczne są zakażenia tkanek miękkich, takie jak zapalenie tkanki łącznej (cellulitis), martwicze zapalenie powięzi czy zgorzel gazowa, które mogą szybko się rozprzestrzeniać i prowadzić do poważnych powikłań, włącznie z sepsą.
Przyczyny zapalenia tkanki łącznej (cellulitis)
Główną przyczyną zapalenia tkanki łącznej jest wniknięcie patogennych bakterii do tkanek. Wrotami infekcji są zwykle urazy powodujące uszkodzenia mechaniczne skóry. Do rozwoju cellulitis może również prowadzić infekcja wtórna w miejscu zajętej już chorobowo skóry (np. w przebiegu atopowego zapalenia skóry). Dzieje się tak na skutek nieprawidłowo funkcjonującej bariery ochronnej, przez co chorobotwórcze bakterie mogą łatwiej wtargnąć w głębsze warstwy skóry.
Do rozwinięcia zakażenia skóry i tkanki podskórnej predysponują:
- Urazy skóry - wszelkie skaleczenia, zadrapania, rany chirurgiczne czy oparzenia ułatwiają bakteriom przeniknięcie w głąb tkanek;
- Ukąszenia owadów lub zwierząt - ślady po ukąszeniach mogą stanowić wrota dla drobnoustrojów;
- Choroby przewlekłe - cukrzyca, otyłość czy niewydolność żylna zwiększają ryzyko wystąpienia cellulitis;
- Grzybica stóp i paznokci - pęknięcia skóry wynikające z infekcji grzybiczej stanowią dogodne miejsce dla wnikania bakterii, szczególnie w obrębie nóg;
- Układ odpornościowy - osłabiona odporność, np. w wyniku chorób, takich jak np. choroby skóry, czy przyjmowania leków immunosupresyjnych;
- Niewydolność układu żylnego i limfatycznego;
- Przewlekłe niedokrwienie kończyn dolnych;
- Przebyte zapalenie tkanki łącznej w przeszłości;
- Obciążenie cukrzycą, polineuropatia;
- Otyłość, palenie papierosów;
- Przebyty zabieg naruszający ciągłość skóry, nieprawidłowe opatrywanie rany;
- Obecność w organizmie protez naczyniowych lub ortopedycznych.
Zapalenie tkanki łącznej (cellulitis) jest jednym z objawów zakażenia rany odleżynowej. Pozostałe typowe dla zakażenia dolegliwości to m.in. problem z gojeniem się rany, nieprzyjemny zapach, pęknięcia w obrębie ziarniny oraz ogólne objawy zakażenia, jak m.in. gorączka.
Objawy zapalenia tkanki łącznej
W zapaleniu skóry i tkanki podskórnej zazwyczaj obserwuje się wolną progresję objawów klinicznych. Do symptomów cellulitis należą miejscowe wykładniki stanu zapalnego, czyli zaczerwienienie, obrzęk i zwiększone ucieplenie skóry. Ponadto pojawić się może gorączka i leukocytoza wykrywana w badaniach krwi. Skóra jest tkliwa i często bolesna. Typowo zmiany lokalizują się jednostronnie na kończynach dolnych, ale mogą pojawić się w każdym innym obszarze ciała. W przebiegu choroby może dojść m.in. do zapalenia naczyń limfatycznych, limfadenopatii (czyli powiększenia okolicznych węzłów chłonnych) oraz do powstania pęcherzy i zmian krwotocznych.
Ogólne objawy sepsy obejmują m.in. gorączkę, szybkie bicie serca i trudności w oddychaniu. Wiele z tych objawów występuje również często w przypadku zwykłej infekcji, dlatego na wczesnym etapie może być trudno stwierdzić, czy mamy do czynienia z sepsą. Należy jednak zdawać sobie sprawę, z tego, że sepsa to poważny stan wymagający szybkiego leczenia.
Wczesne objawy sepsy:
- Podwyższona temperatura ciała wynosząca 38 st. C (lub więcej);
- Dreszcze lub wilgotna i spocona skóra;
- Plamy na skórze (skupiska drobnych plamek krwi, które wyglądają jak ukłucia szpilką);
- Dezorientacja lub zawroty głowy;
- Letarg lub senność;
- Ekstremalny ból (często w miejscu zakażenia);
- Hipotermia (temperatura ciała wynosząca 36 st. C lub mniej);
- Tachykardia (tętno wynoszące 90 uderzeń na minutę lub więcej u dorosłych);
- Przyspieszony oddech (wykonywanie 20 lub więcej oddechów na minutę u dorosłych).
Objawy ciężkiej sepsy mogą obejmować problemy z oddychaniem, niedotlenienie (niski poziom tlenu we krwi), co może powodować sinicę (niebieskawy odcień ust, palców rąk i nóg). Ciężka sepsa może prowadzić do uszkodzeń nerek (ostre uszkodzenie nerek - AKI), co skutkuje wydalaniem małej ilości moczu lub jego brakiem, prowadząc do gromadzenia się toksyn we krwi. Może również dotykać mózgu, prowadząc do dezorientacji lub pobudzenia, a w skrajnych przypadkach do śpiączki.
W końcowej fazie choroby dochodzi do tzw. wstrząsu septycznego, czyli zagrażającego życiu stanu, w którym układ odpornościowy reaguje skrajnie na istniejącą infekcję. Objawy wstrząsu septycznego mogą nakładać się na objawy ciężkiej sepsy i mogą obejmować:
- Zauważalnie mniejsze ilości moczu;
- Zawroty głowy;
- Poważne problemy z oddychaniem;
- Niebieskawe przebarwienie palców lub warg (sinica).
Osoby doświadczające wstrząsu septycznego będą miały również bardzo niskie ciśnienie krwi, które nie reaguje na uzupełnianie płynów i nieprawidłowości w przepływie krwi, co może skutkować dysfunkcją narządów.
Różnica między cellulitis a cellulitem
Chociaż nazwy te brzmią bardzo podobnie, mają inne znaczenie i nie powinno się używać ich zamiennie. Cellulit (potocznie „skórka pomarańczowa”) to problem kosmetyczny, związany z nierównomiernym rozmieszczeniem tkanki tłuszczowej pod skórą, szczególnie w okolicach ud, pośladków czy brzucha. Występuje głównie u kobiet i objawia się charakterystycznym wyglądem skóry. Nie jest stanem zapalnym ani medycznym schorzeniem.
Cellulitis to zapalenie tkanki łącznej, poważna infekcja bakteryjna skóry i tkanek podskórnych, która wymaga szybkiego leczenia. Za zapalenie tkanki łącznej odpowiadają najczęściej bakterie Staphylococcus, czyli gronkowce, oraz paciorkowce. Do grupy osób narażonych na zakażenie należą pacjenci zmagający się z łuszczycą, grzybicą czy egzemą, a także chorujący na cukrzycę, z obniżoną odpornością, z niewydolnością żylną czy limfatyczną.
Diagnostyka i leczenie
Diagnostyka zakażeń tkanek obejmuje ocenę kliniczną, badania laboratoryjne (m.in. markery stanu zapalnego, posiewy mikrobiologiczne) oraz badania obrazowe (USG, TK, MRI). Choć morfologia zmienionej skóry nie jest typowa tylko dla cellulitis, lekarz często jest w stanie postawić diagnozę po wykonaniu badania fizykalnego połączonego z wywiadem z pacjentem. Z reguły w celu wykluczenia innych schorzeń pomocne są wyniki badań laboratoryjnych.
W przypadku podejrzenia sepsy, lekarz zleci kilka badań w celu zdiagnozowania i określenia ciężkości infekcji. Badania krwi stosowane w diagnostyce sepsy to:
- Pełna morfologia krwi (CBC) - ocenia liczbę białych krwinek w krwiobiegu.
- Badanie mleczanu - mierzy poziom kwasu mlekowego we krwi.
- Badanie CRP - mierzy poziom białka C-reaktywnego, które jest markerem stanu zapalnego.
- Posiew krwi - wykrywa infekcję bakteryjną lub grzybiczą krążącą w krwiobiegu.
Leczenie podstawowe zapalenia tkanki łącznej polega przede wszystkim na przyjmowaniu antybiotyków, które szybko powodują ustąpienie dolegliwości. Najczęściej stosuje się antybiotyki doustne, takie jak penicyliny, cefalosporyny lub klindamycyna. Decyzje zawsze podejmuje lekarz po ocenie stanu pacjenta. Leczenie wspomagające polega na redukcji objawów, takich jak ból czy obrzęk. Stosuje się także okłady i uniesienie kończyny.
W leczeniu cellulitis stosuje się antybiotykoterapię, która swoim spektrum działania obejmuje paciorkowce i gronkowce. Gdy mimo włączonego antybiotyku po kilku dobach nie obserwuje się poprawy lub gdy doszło do pogorszenia stanu klinicznego pacjenta, należy podejrzewać, że infekcja objęła głębsze tkanki, np. w przebiegu martwiczego zapalenia powięzi.
W przypadku zdiagnozowanego cellulitis, odleżyny nie są związane z ciężkim przebiegiem zakażenia, zazwyczaj stosuje się leczenie miejscowe. Gdy zakażenie ma poważniejszą postać (zły ogólny stan pacjenta), jak i w sytuacji, w której obszar zapalny wokół rany jest większy niż 2 cm, wprowadzane są antybiotyki ogólnoustrojowo.
W ciężkich przypadkach, kiedy zapalenie jest rozległe lub pacjent obciążony, konieczna może być hospitalizacja i podawanie antybiotyków dożylnie. Zwykle już po kilku dniach antybiotykoterapii dochodzi do poprawy. Nie należy jednak wówczas przerywać leczenia, tylko skończyć antybiotykoterapię zgodnie z zaleceniami lekarza.
Układowe choroby tkanki łącznej - www.podtezniami.pl
Powikłania i zapobieganie
Konsekwencje nierozpoznania zapalenia tkanki łącznej mogą być ciężkie. Gdy rozpoznanie nie zostanie w porę postawione i w konsekwencji cellulitis pozostanie nieleczone, może dojść do rozwoju powikłań, które stanowią zagrożenie życia - sepsy, zapalenia wsierdzia, zapalenia kości i szpiku oraz wspomnianego martwiczego zapalenia powięzi. Sepsa to gwałtowna reakcja układu odpornościowego na infekcję, prowadząca do groźnych objawów jak wysoka gorączka i trudności w oddychaniu. Infekcja może rozprzestrzenić się po całym organizmie poprzez krwiobieg, wywołując rozległy stan zapalny. Sepsa może prowadzić do ciężkich powikłań, włącznie ze wstrząsem septycznym, który może być śmiertelny.
Z tego względu w przypadku zaobserwowania niepokojących zmian przy uszkodzonej skórze, ich szybkiej progresji lub gorączki należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem.
Z uwagi na fakt, że istnieje ścisła zależność między potencjałem chorobotwórczym i ilością bakterii w ranie a ryzykiem jej zakażenia, bardzo ważnym działaniem profilaktycznym jest dokładne chirurgiczne zaopatrzenie rany pourazowej i odpowiednia higiena rany pooperacyjnej. Przed rozwinięciem zapalenia tkanki skórnej i podskórnej może ponadto uchronić utrzymanie prawidłowej masy ciała i niepalenie tytoniu, a w przypadku obciążenia cukrzycą wyrównanie glikemii.
Co ciekawe, w ostatnim czasie zaobserwowano istotnie mniejszą ilość przypadków cellulitis w obrębie policzka wśród populacji pediatrycznej. Uważa się, że jest to związane z wysokim odsetkiem dzieci zaszczepionych przeciwko bakterii Haemophilus influenzae typu b. Można więc stwierdzić, że takie szczepienie stanowi kolejny czynnik chroniący przed zachorowaniem na zapalenie skóry i tkanki podskórnej.
Bagatelizowania objawów przez lekarza, np. niewłaściwego leczenia, może prowadzić do poważnych konsekwencji. Pacjent, który doświadczył błędu medycznego wskutek nierozpoznania zapalenia tkanki łącznej, ma możliwość ubiegania się o odszkodowanie i zadośćuczynienie za doznane krzywdy. Wsparcie prawnika, który ma doświadczenie w błędach medycznych, pozwoli na pogłębioną i szczegółową analizę dokumentacji medycznej.
tags: #stan #chorobowy #tkanki #wywolany #zakazeniem