W dzisiejszych czasach kwestia sprawiedliwej płacy jest tematem niezwykle istotnym, budzącym wiele dyskusji i emocji. Zrozumienie, co oznacza "sprawiedliwość" w kontekście wynagrodzenia, jest kluczowe dla budowania zdrowych relacji społecznych i ekonomicznych. Niniejszy scenariusz lekcji religii ma na celu przybliżenie uczniom tego zagadnienia, zachęcając do refleksji i krytycznego myślenia.
NaCoBeZU - Na Co Będziemy Zwracać Uwagę?
Dziś zajmiemy się poszukiwaniem odpowiedzi na pytanie o sprawiedliwość - co to znaczy, że dane rozwiązanie jest sprawiedliwe. Będziemy analizować różne perspektywy i przykłady, aby wypracować własne definicje i zrozumieć złożoność tego pojęcia. Szczególną uwagę zwrócimy na to, czy sprawiedliwe jest "każdemu po równo", czy też "każdemu według potrzeb", a także jak postrzegamy rozwiązania pochodzące od jednej, zewnętrznej osoby w porównaniu do tych wypracowanych przez ogół.
Wprowadzenie do Koncepcji Sprawiedliwości
Sprawiedliwość to pojęcie, które od wieków stanowi fundament etyki i moralności. W kontekście wynagrodzenia, sprawiedliwa płaca oznacza takie wynagrodzenie, które jest uczciwe i adekwatne do wykonanej pracy, umiejętności, odpowiedzialności oraz wkładu pracownika w rozwój firmy. Jest to wynagrodzenie, które pozwala na godne życie i zaspokojenie podstawowych potrzeb.
Jednym z kluczowych pytań, jakie stawiamy w kontekście sprawiedliwości, jest to, czy sprawiedliwe znaczy "każdemu po równo". Aby to zilustrować, możemy przeprowadzić następujący eksperyment:
- Uczniowie dzielą się w pary tak, aby tylko jedna z osób widziała ekran z ilustracją. Następnie nauczyciel wyjaśnia zasady zabawy. Zadaniem pierwszej osoby będzie dokładne opisywanie tego, co widzi przed sobą. Natomiast druga osoba musi być odwrócona tyłem do ekranu, ponieważ będzie samodzielnie rysować obraz na podstawie otrzymanego od partnera opisu. Pary starają się możliwie jak najwierniej przedstawić ilustrację, dlatego pierwsza osoba dba o przystępność swojej wypowiedzi, natomiast druga uważnie słucha charakterystyki, aby móc precyzyjnie odwzorować grafikę. Kiedy uczniowie oznajmią, że są gotowi, oraz znają, rozumieją i zgadzają się na zasady zabawy, nauczyciel wyświetla ilustrację.
- Czy mieliście problemy z wykonaniem zadania? Co sprawiło wam największą trudność?
- Nauczyciel pyta uczniów, po której stronie ilustracji jest sprawiedliwie. Następnie prosi uczniów o głosowanie przez podniesienie ręki. Uczniowie wyrażający własne zdanie (odgórnie wyznaczeni przez prowadzącego lub dobrowolnie zgłaszający chęć zabrania głosu) podczas dyskusji odnoszą się do argumentów poprzednika. Podczas wymiany opinii między uczestnikami nauczyciel pełni funkcję moderatora, czyli dobiera dyskutantów i pilnuje przestrzegania zasad.
Kolejnym ważnym aspektem jest rozważenie, czy sprawiedliwe znaczy "każdemu według potrzeb". Aby to zbadać, proponuję następujące zadanie:
- Wyobraźcie sobie, że wasz kolega z klasy ma urodziny. Wchodzi do klasy z torbą pełną cukierków. W jaki sposób powinien podzielić się cukierkami? Czy sprawiedliwie znaczy "każdemu po równo"?
- Wyobraźcie sobie, że właśnie wróciliście do klasy z obiadu. Jesteście bardzo najedzeni, lecz jeden z waszych kolegów nie jest zapisany na stołówkę i nie jadł nic od samego rana. Niespodziewanie koledzy ze starszej klasy wchodzą w trakcie lekcji. Wyjaśniają, że są po zajęciach kulinarnych i został im cały talerz pysznych kanapek, które możecie sobie zjeść, jeśli macie ochotę. W jaki sposób powinniście podzielić się tymi kanapkami? Czy sprawiedliwie znaczy "każdemu według potrzeb"?
Po tych ćwiczeniach uczniowie zapisują w zeszytach swoją definicję sprawiedliwości. Chętni uczniowie odczytują je. Nauczyciel może komentować poszczególne definicje, pełniąc czasem rolę "adwokata diabła".
Finansowanie Lekcji Religii a Kwestia Sprawiedliwości
Współczesne debaty na temat finansowania lekcji religii w szkołach również dotykają kwestii sprawiedliwości. Pojawiają się głosy, że pensje ok. 30 tys. polskich katechetów są dzisiaj finansowane z budżetu państwa, co budzi kontrowersje. W 2019 roku na ten cel wydano 1,4 mld zł. Jak wynika z sondażu Kantar dla "Wyborczej", taka sytuacja nie podoba się większości Polaków - przeciwnych finansowaniu religii ze środków publicznych jest 53 proc. respondentów. Poparcie dla finansowania katechezy w szkole gwałtownie spada wraz z rosnącym wykształceniem badanych: od 59 proc. respondentów z wykształceniem podstawowym do 35 proc. z wyższym. Opłacanie religii z budżetu popierają głównie mieszkańcy wsi oraz osoby niepracujące, a także te bez dochodów lub z dochodami poniżej 1,5 tys. zł. Z sondażu wynika, że poparcie dla finansowania katechezy z budżetu wyraża aż 73 proc. wyborców Prawa i Sprawiedliwości, przeciw jest zaś 24 proc. W elektoratach partii opozycyjnych jest odwrotnie: zaprzestanie finansowania religii w szkołach popiera 78 proc. wyborców Koalicji Europejskiej, 84 proc. zwolenników Lewicy Razem i aż 90 proc. wyborców Wiosny.
Pomysłodawcy inicjatywy ustawodawczej zmieniającej zasady finansowania lekcji religii chcą, aby to Kościół, a nie państwo, płacił za lekcje. A to dlatego, że podręczniki przygotowywane są przez kurię i episkopat, a szkoła nie ma prawa wyboru podręcznika. Stowarzyszenie Katechetów Świeckich (SKŚ) przygotowało projekt ustawy, który cofa zmiany wprowadzone przez Ministerstwo Edukacji Narodowej. Zakłada on, że przedszkola i szkoły organizują "zajęcia edukacyjne z religii lub etyki w wymiarze dwóch godzin lekcyjnych tygodniowo". Dyrektor szkoły mógłby to zredukować do jednej lekcji w tygodniu, ale pod warunkiem, że uzyska zgodę biskupa diecezjalnego lub "władz zwierzchnich właściwego kościoła lub innego związku wyznaniowego". Projekt zakłada również, że lekcje te byłyby obowiązkowe - uczniowie musieliby chodzić na jeden z tych przedmiotów. Stopnie z tych przedmiotów byłyby znów umieszczane na świadectwie, wliczane do średniej ocen i uwzględniane przy promocji uczniów do następnej klasy. Rodzice lub pełnoletni uczniowie musieliby składać oświadczenia do 10 lipca każdego roku szkolnego, deklarując wybór religii lub etyki.
Należy również zwrócić uwagę na sytuację świeckich katechetów. Po ograniczeniu przez MEN lekcji religii w szkołach do jednej godziny, niektórzy samorządy decydują się na organizację kolejnej lekcji z własnych środków, argumentując to prośbami mieszkańców i orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego. Jednak minister edukacji Barbara Nowacka stwierdziła, że nie ma podstaw do rekompensaty dla samorządów za dodatkowe lekcje religii.
Kwestia finansowania lekcji religii jest złożona i wymaga rozważenia wielu aspektów, w tym roli Kościoła, praw rodziców i uczniów, a także sytuacji katechetów. Sprawiedliwe rozwiązanie powinno uwzględniać te wszystkie czynniki.
Problem do Analizy w Grupach
Uczniowie otrzymują problem do analizy w grupach:
Kobieta musi szybko pojechać do chorych rodziców, ale nie ma pieniędzy na pociąg. Jest już na dworcu kolejowym. Co może zrobić w tej sytuacji?
Po prezentacji rozważań poszczególnych grup nauczyciel moderuje dyskusję, proponując pytania:
- Czy sprawiedliwe jest zabieranie pieniędzy bogatszym, aby dawać je biednym?
- Czy rozwiązania, które ranią jedną stronę, ale w przeważającej mierze pomagają drugiej, są moralnie dopuszczalne?
W dyskusji tej uczniowie mogą również wymyślić w parach jeden z przykładów sytuacji, w której rozstrzygnięcie wymaga sprawiedliwego rozwiązania według zasady "każdemu po równo" lub "każdemu według potrzeb".
Na zakończenie zajęć warto zadać pytanie:
- Czy coś was zaskoczyło podczas dzisiejszej dyskusji?
Krystian Karcz - Absolwent etyki w Instytucie Filozofii UAM, nauczyciel etyki w Społecznej Szkole Podstawowej nr 2 w Poznaniu. Interesuje się nowoczesną edukacją, etyką zawodową, społeczną odpowiedzialnością biznesu oraz rozwojem osobistym. Czas wolny spędza przy książkach oraz filmach science fiction.
Marta Kotarba - z wykształcenia pedagog i filozof; psychoterapeutka i nauczycielka akademicka w stopniu doktora. Stale poszukuje nowych inspiracji. Pasjonatka filozofowania z dziećmi, innowacji pedagogicznych oraz metody projektu w edukacji (PBL - project-based learning). Naucza etyki w Społecznej Szkole Podstawowej nr 26 STO im. prof. Jigorō Kanō, a także wykłada we Wszechnicy Polskiej Szkole Wyższej w Warszawie. Jednocześnie prowadzi prywatny gabinet psychoterapii na warszawskim Mokotowie. Dużo czyta, nieco pisze, działa społecznie. Interesują ją ludzie, ich wybory i drogi, którymi podążają.
Dyskusja o Planie Sprawiedliwej Transformacji na sejmowej komisji
Ważne jest, aby uczniowie zrozumieli, że sprawiedliwość nie zawsze oznacza równe traktowanie wszystkich w identyczny sposób. Czasem sprawiedliwość wymaga zróżnicowanego podejścia, uwzględniającego indywidualne potrzeby i okoliczności. Lekcja ta ma na celu nie tylko teoretyczne omówienie pojęcia sprawiedliwości, ale także praktyczne zastosowanie go w kontekście życia codziennego i społecznego.
Tematyka sprawiedliwej płacy jest niezwykle istotna w kontekście nauczania religii, ponieważ odnosi się do podstawowych zasad moralnych i etycznych, takich jak uczciwość, szacunek dla drugiego człowieka i troska o dobro wspólne. Rozważania na ten temat mogą pomóc uczniom w kształtowaniu właściwych postaw wobec pracy i wynagrodzenia.
tags: #sprawiedliwa #placa #scenariusz #lekcji #religii