Rodzajniki w języku niemieckim: określony, nieokreślony czy brak rodzajnika?

Rodzajniki w języku niemieckim to dla nas, Polaków, coś zupełnie nowego - w języku polskim ich przecież nie używamy! Dlaczego w Niemczech (i nie tylko) się je stosuje i dlaczego bez ich znajomości ani rusz? W niniejszym artykule pragniemy przyjrzeć się głębiej tej intrygującej kategorii językowej, jaką są rodzajniki niemieckie (der, die, das).

Rodzajnik jest używany do wskazania płci rzeczowników - możemy je nazwać „towarzyszami”. Dlaczego czasem tak trudno zrozumieć nam istotę rodzajników i często je pomijamy lub o nich zapominamy? Nauka rodzajników niemieckich to bardzo ważny etap nauki tego języka. Jak już wiemy, istnieją trzy główne rodzajniki w niemieckim: der, die, das. Ich znajomość jest kluczowa do następnego ważnego elementu niemieckiej gramatyki: odmiany przez przypadki.

W języku niemieckim występują trzy rodzaje rodzajników: określone, nieokreślone i rodzajnik zerowy. Rodzajnik (niem. Artikel, określany również jako Begleiter lub, w szkolnych opracowaniach gramatyki, Geschlechtswort) jest częścią mowy należącą do określników (determinantów; niem. Determinativa lub Artikelwörter) i w przeciwieństwie do innych określników nie niesie ze sobą znaczenia, które da się łatwo specyfikować. Występuje przed rzeczownikiem, typowo na pierwszej pozycji we frazie rzeczownikowej.

Rodzajnik określony sygnalizuje określoność, jednoznaczne zidentyfikowanie przedmiotu. Występuje, kiedy zakłada się, że zarówno autor wypowiedzi, jak i odbiorca są w stanie jednoznacznie określić, o którym przedmiocie jest mowa w komunikacie, np. kiedy w wypowiedzi pojawia się odniesienie do osoby lub przedmiotu wspomnianego wcześniej, np. Ich habe eine Katze gefunden. Die Katze ist sehr stark abgemagert. (Znalazłem kota. Kot [ten] jest bardzo wychudzony).

Rodzajniki określone w niemieckim, czyli „der”, „die”, „das” (oraz „die” w liczbie mnogiej), używane są, aby wskazać na konkretną osobę, przedmiot lub grupę rzeczy, które są znane rozmówcy, jak i słuchającemu. Stosuje się je do mówienia o konkretnych rzeczach lub o takich, o których była już mowa i są znane rozmówcy, np. Ich habe ein Hund. Der Hund ist sehr freundlich. (Mam psa. Ten pies jest bardzo przyjacielski.). W pierwszym zdaniu występuje rodzajnik nieokreślony „ein”, a dopiero w drugim, kiedy mowa o konkretnym psie, można zastosować rodzajnik określony.

Kiedy jeszcze można sięgnąć po niemieckie rodzajniki określone? Gdy mowa jest o rzeczach, osobach, zjawiskach unikatowych, albo powszechnie uznawanych za jedyne na świecie, np. Die Erde ist rund und dreht sich um die Sonne. (Ziemia jest okrągła i krąży wokół słońca.).

W języku niemieckim rodzajnik określony stosuje się również przed nazwami niektórych wysp i krajów. Wchodzi on w skład nazwy danego kraju i jest to zawsze rodzajnik żeński lub męski, nigdy nijaki, np: die USA, die Schweiz, die Ukraine, die Türkei, die Niederlande, der Irak, der Iran, der Sudan, der Libanon, der Oman, der Vaitkan. Jednak przy większości nazw państw nie stosuje się żadnego rodzajnika.

Rodzaje niemieckich rodzajników

W języku niemieckim są 3 rodzaje i 3 rodzajniki, które je określają:

• rodzaj męski - rodzajnik der,
• rodzaj żeński - rodzajnik die,
• rodzaj nijaki - rodzajnik das.

To prawda, że w języku niemieckim są 3 rodzajniki: der, die, das - są to rodzajniki określone, ale w niemieckim występują też rodzajniki nieokreślone i rodzajnik zerowy.

Rodzajniki określone w niemieckim

Rodzajniki określone stosuje się do mówienia o konkretnych rzeczach lub o takich, o których była już mowa i są znane rozmówcy.

W pierwszym zdaniu podane są cel lub osoba bliżej nieokreślone. Jeśli nie wiesz lub nie możesz sobie przypomnieć, jakiego rodzaju jest dany rzeczownik, spieszymy z pomocą! Nie ma konkretnej metody na rozpoznawanie wszystkich rodzajników. Jest jednak kilka „małych pomocników”, które dadzą Ci pewność co do rodzaju rzeczy, przedmiotu czy osoby.

Nauka niemieckiego to ekscytująca przygoda. Dzięki zajęciom online może być ona jeszcze przyjemniejsza! Skorzystaj z doświadczenia naszych lektorów i naucz się przydatnego słownictwa oraz ważnych zagadnień gramatycznych takich jak rodzajniki niemieckie.

Kiedy jeszcze można sięgnąć po niemieckie rodzajniki określone? Gdy mowa jest o rzeczach, osobach, zjawiskach unikatowych, albo powszechnie uznawanych za jedyne na świecie, np. Die Erde ist rund und dreht sich um die Sonne. (Ziemia jest okrągła i krąży wokół słońca.).

W języku niemieckim rodzajnik określony stosuje się również przed nazwami niektórych wysp i krajów. Wchodzi on w skład nazwy danego kraju i jest to zawsze rodzajnik żeński lub męski, nigdy nijaki, np: die USA, die Schweiz, die Ukraine, die Türkei, die Niederlande, der Irak, der Iran, der Sudan, der Libanon, der Oman, der Vaitkan. Jednak przy większości nazw państw nie stosuje się żadnego rodzajnika.

Rodzajniki nieokreślone w niemieckim

Po rodzajniki nieokreślone w języku niemieckim sięga się, żeby mówić o bliżej nieokreślonych rzeczach, o których nic nie wiesz, albo o których wspominasz po raz pierwszy. Rodzajniki nieokreślone można tłumaczyć jako „jakiś”, „jakaś”, „jakieś”, np. Ich habe ein Buch. (Mam jakąś książkę.). Nic więcej o niej nie wiesz. To po prostu jakaś książka, dlatego stosuje się tu rodzajnik nieokreślony.

Jednak, jeśli zechcesz wspomnieć o tej książce w kolejnym zdaniu, wówczas użyjesz już niemieckiego rodzajnika określonego. Ich habe ein Buch. Das Buch, von dem ich spreche, ist sehr dick. (Mam książkę. Książka, o której mówię, jest bardzo gruba.).

Rodzajników nieokreślonych używa się również po wyrażeniu „es gibt”, czyli „jest/są/znajduje się”. Po tym wyrażeniu rzeczownik zawsze występuje w bierniku, np.: Hier gibt es eine Frau. (Tutaj jest jakaś kobieta.). Gibt es hier ein Krankenhaus? (Czy jest tu jakiś szpital?).

Rodzajników nieokreślonych używa się tylko w liczbie pojedynczej.

Rodzajniki nieokreślone (ein, eine, ein) pozwalają na wyrażenie pewnej niepewności lub ogólności w odniesieniu do rzeczy, osób lub przedmiotów. Przykład I: Ich möchte ein Eis essen. Przykład II: Es gibt 7 Milliarden Menschen auf der Welt.

Rodzajnik zerowy w niemieckim

Ten niemiecki rodzajnik to tak naprawdę brak rodzajnika. Dlatego w przypadku rodzajnika zerowego, musisz nauczyć się, nie kiedy go stosować, a kiedy można rodzajnik pominąć. Jest cała lista sytuacji, w których w języku niemieckim nie używa się żadnego rodzajnika:

• przed imionami i nazwiskami: Der Kapitän der polnischen Nationalmannschaft ist Robert Lewandowski. (Kapitanem polskiej reprezentacji jest Robert Lewandowski.).
• przed nazwami kontynentów, miast i przed większością nazw państw: Die Hauptstadt Polens ist Warschau. (Stolicą Polski jest Warszawa.). Polen ist Teil von Europa. (Polska jest częścią Europy.).
• przed nazwami materiałów, z których wykonany jest dany przedmiot: Diese Bank ist aus Plastik. (Ta ławka jest plastikowa.).
• przed rzeczownikami określającymi ogólne artykuły spożywcze: Ich mag Milch. (Lubię mleko.). Ich esse Müsli zum Frühstück. (Jem płatki na śniadanie.).
• po wyrażeniach określających konkretną miarę, wagę, ilość: Ich habe für morgen zwei Tische reserviert. (Zarezerwowałem dwa stoliki na jutro.). ALE Ich habe für morgen einen Tisch reserviert. Kiedy mowa o jakimś stoliku, bez określania liczby, wówczas potrzebny będzie rodzajnik - w tym wypadku nieokreślony.
• przed określeniami narodowości: Ich bin Pole und meine Frau ist Deutsche. Jestem Polakiem, a moja żona jest Niemką.
• przed ogólnymi określeniami zawodu: Ich arbeite als Lehrer. (Pracuję jako nauczyciel.).
• jeśli przed rzeczownikiem jest zaimek dzierżawczy lub przydawka w dopełniaczu: Gib mir meine Bücher zurück. (Oddaj mi moje książki.). Onkels Haus wurde vor zwei Jahren gebaut. (Dom wujka został wybudowany dwa lata temu.).
• po viel, etwas, wenig: Viele Menschen denken so. (Wiele osób tak myśli.). Das ist etwas Neues. (To jest coś nowego.). Ich habe zu wenig Geld gesammelt. (Zebrałem za mało pieniędzy.).
• przed nazwami przedmiotów szkolnych i kierunków studiów: Er studiert Mathematik. (On studiuje matematykę.).
• w liczbie mnogiej, jeśli dany rzeczownik w liczbie pojedynczej miałby rodzajnik nieokreślony: Ich habe ein hund. (Mam psa.). ALE Ich habe Hunde. (Mam psy.).
• przy wypowiedziach odnoszących się do czasu, jeśli użyto „Anfang”, „Mitte” lub „Ende”: Ich komme Anfang Mai/Mitte Mai/ Ende Mai. (Będe tam na początku/w środku/na końcu maja.).
• kiedy jest mowa o abstrakcyjnych pojęciach: Zeit ist ein relativer Begriff. (Czas jest pojęciem względnym.). Jeder Mensch braucht Liebe. (Każdy potrzebuje miłości.).

Jak widać brak rodzajnika w niemieckim wcale nie oznacza braku konieczności przyswojenia sobie paru zasad, ale spokojnie, z odpowiednim podejściem i naukowymi pomocami, z pewnością uda Ci się poskromić rodzajniki.

Jak rozpoznać rodzajnik rzeczownika?

Dobrą zasadą w trakcie nauki, jest przyswajanie sobie niemieckich rzeczowników od razu z rodzajnikiem. Oczywiście, jeśli do tej pory Twoja nauka wyglądała inaczej, nie stoisz na straconej pozycji. Na szczęście odpowiednie rodzajniki niemieckie można przypisać do rzeczowników, po prostu patrząc na ich końcówki. Prawdopodobieństwo, że uda się w ten sposób określić prawidłowy rodzajnik sięga niemal 100%, choć oczywiście są też wyjątki.

Rodzajnik męski - DER

Przyjrzyjmy się końcówkom właściwym dla niemieckiego rodzajnika męskiego DER:

• -ant: der Kommendant - komendant, der Musikant - muzyk,
• -ent: der Student - uczeń, der Patient - pacjent,
• -er: der Lehrer - nauczyciel, der Mechaniker - mechanik,
• -eur: der Friseur - fryzjer, der Ingenieur - inżynier,
• -en: der Fußboden - podłoga, der Klamotten - ubrania,
• -ich: der Teppich - dywan, der Kranich - żuraw,
• -ist: der Polizist - policjant, der Pessimist - pesymista,
• -ing: der Fasching - karnawał, der Ring - obrączka,
• -ling: der Schmetterling - motyl, der Schützling - podopieczny,
• -m: der Film - film, der Sturm - burza, nawałnica,
• -or: der Direktor - dyrektor, der Motor - silnik, motor,
• -imus: der Mechanismus - mechanizm, der Kapitalismus - kapitalizm.

Chcesz właściwie dobierać niemieckie rodzajniki? Naucz się też poniższych reguł, dotyczących rodzajnika męskiego, który przypisuje się:

• rzeczownikom odnoszącym się do płci męskiej (np. der Junge - chłopiec),
• męskim nazwom zawodów (np. der Koch - kucharz),
• dniom tygodnia (np. der Montag - poniedziałek),
• nazwom miesięcy (np. der Mai - maj),
• porom roku (np. der Sommer - lato),
• porom dnia (np. der Abend - wieczór),
• stronom świata (np. der Norden - północ).

Rodzajnik żeński - DIE

Rzeczowniki z następującymi końcówkami w większości będą miały niemiecki rodzajnik DIE:

• -ade: die Schokolade - czekolada, die Marmelade - dżem,
• -age: die Garage - garaż, die Etage - piętro,
• -anz: der Tanz - taniec, der Arroganz - arogancja,
• -ei: die Bäckerei - piekarnia, die Konditorei - cukiernia,
• -enz: die Kompetenz - kompetencja, Die Konferenz - konferencja,
• -keit: die Möglichkeit - możliwość,
• -heit: die Gesundheit - zdrowie,
• -ie: die Energie - energia, die Biologie - biologia,
• -ik: die Technik - technika, die Fabrik - fabryka,
• -ion: die Information - informacja, die Lektion - lekcja,
• -schaft: die Mannschaft - drużyna, die Freundschaft - przyjaźń,
• -ung: die Werbung - reklama, die Achtung - uwaga.

Rodzajnik żeński w niemieckim przypisuje się również:

• rzeczownikom odnoszącym się do płci żeńskiej (np. die Frau - kobieta, żona) - pamiętaj jednak o wyjątkach, jak das Mädchen - dziewczynka,
• żeńskim nazwom zawodów (np. die Lehrerin - nauczycielka),
• większości nazw owoców, drzew i kwiatów (np. die die Pflaume - śliwka, die Eiche - dąb),
• większości nazw rzek (np. die Weichsel - Wisła).

Rodzajnik nijaki - DAS

Kiedy stosuje się niemiecki rodzajnik nijaki? Pomocna będzie lista końcówek rzeczowników, po których z łatwością rozpoznasz, kiedy wpisać DAS przed wyrazem:

• -at: das Sekretariat - sekretariat,
• -chen: das Tierchen - zwierzątko, das Bärchen - miś,
• -lein: das Fräulein - panienka, das Büchlein - książeczka,
• -ment: das Fragment - fragment, Das Parlament - parlament,
• -um: das Museum - muzeum, das Vakuum - próżnia.

Rodzajnik nijaki w języku niemieckim przypisuje się również:

• rzeczownikom odnoszącym się do młodych osób i zwierząt (np. das Kind - dziecko, das Fohlen - źrebak),
• rzeczownikom oznaczającym ułamki (np. das Achtel - jedna dziesiąta),
• nazwom metali (np. das Gold - złoto),
• rzeczownikom z przedrostkiem ge- (np. das Gebirge - góry).

Odmiana niemieckich rodzajników przez przypadki

Chcesz opanować niemieckie rodzajniki? Przed Tobą odmiana przez przypadki, która na początku może wydawać się skomplikowana, ale przyswoisz ją sobie z łatwością, zapamiętując poniższą tabelkę.

Odmiana niemieckich rodzajników nieokreślonych jest jeszcze prostsza, zwłaszcza jeśli opanujesz tabelkę nr 1. W obu końcówki rodzajników i rzeczowników są takie same.

W pojedynczych okolicznościach rzeczownik dostaje jeszcze dodatkową końcówkę. To tyle! Całe szczęście w niemieckim istnieją tylko cztery przypadki!

Dzięki rodzajnikom możemy używać zdań w odpowiednim kontekście. Jak to działa? Nominativ: Das Haus ist groß. Genitiv: Die Farbe des Hauses gefällt mir. Dativ: Ich gebe dem Haus einen neuen Anstrich. (Odmaluję dom nową warstwą farby.) Akkusativ: Ich sehe das Haus von hier aus.

Przypadki w języku niemieckim wcale nie muszą być trudne. Pamiętaj, z odpowiednią pomocą opanowanie ich stanie się dla Ciebie łatwiejsze niż myślisz! Może do gustu przypadnie Ci skrócona forma „Der die das tabelki”? Zapisz ją sobie na później, na pewno będzie potrzebna przy rozwiązywaniu zadań.

To zależy od kontekstu zdania i tego, co chcemy przekazać. Przykład: Widzę (kogo? co?) psa. Jest to pytanie biernika (Akkusativ) więc trzeba użyć właśnie tego przypadku. Jeśli wahasz, jaki rodzajnik wybrać, nie wstydź się skorzystać ze słownika lub wyszukiwarki rodzajników!

Jak sprawdzić rodzajnik niemiecki? Nic prostszego! Wpisz interesujące Cię słowo, a zaraz obok zobaczysz jego rodzajnik.

W tym artykule dostrzegliśmy, że rodzajniki są kluczowym elementem niemieckiej gramatyki, który wpływa na strukturę zdań, komunikację i zrozumienie języka. Aby Twoja nauka niemieckiego była efektywna, ucz się rzeczowników od razu z rodzajnikiem. Przyswajaj sprawniej wiedzę w tym temacie dzięki fiszkom, kolorowym tabelom (ich też trzeba się nauczyć 🙂) czy mapom myśli lub skojarzeń.

Rodzajniki niemieckie - czym są i do czego służą?Rodzajniki w języku niemieckim to przedimki, które spotkasz niemal przy każdym rzeczowniku. Określają one rodzaj danego słowa. To dzięki niemieckim rodzajnikom dowiesz się, że kawa jest rodzaju żeńskiego (der Kaffee), a dziewczynka, co może zaskakiwać, nijakiego (das Mädchen), z kolei jabłko jest rodzaju męskiego (der Apfel).

Niemieckie rodzajniki określają też liczbę danego rzeczownika. Dzięki nim możliwa jest również odmiana rzeczowników przez przypadki. Są więc niezwykle istotnym elementem języka.

Nie warto przypisywać rodzaju rzeczownika z języka polskiego do języka niemieckiego. Jest to częsty błąd osób obcojęzycznych. Rzeczowników należy się po prostu nauczyć wraz z rodzajnikami, nie licząc na podobieństwa w obu językach. Płeć gramatyczna niekoniecznie odpowiada rzeczywistej płci. Czasami istnieją nawet dwa różne możliwe rodzajniki dla rzeczownika. Rodzajnik czasem nadaje różnych znaczeń wyrazom. Rzeczowniki złożone - o rodzajnikach takich wyrazów decyduje ostatni wyraz.

Uczącym się zaleca się najczęściej opanowywanie nowego rzeczownika wraz z odpowiednim dla niego rodzajnikiem (niosącym informację o rodzaju gramatycznym). Rodzajniki są najczęściej używanymi wyrazami w języku niemieckim. Są środkiem językowym kształtującym znaczenie, a niepoprawne użycie może zniekształcać komunikat językowy. Czasami to one pozwalają rozpoznać funkcję danego wyrazu w zdaniu, np. Sie hat mir das Du angeboten. (Zaproponowała przejście na ty.) Der Arzt behandelt den/die Patienten. (Lekarz leczy pacjenta/pacjentów.) Dem Peter hat Dieter das Buch gegeben. Rodzajnik pozwala też czasem odróżnić nazwę własną od nazwy pospolitej, np.

Rodzimi użytkownicy języka niemieckiego od dzieciństwa wykształcają pewną intuicję językową, która pozwala im bez większego zastanowienia wybierać właściwy rodzajnik. W języku polskim nie występują rodzajniki, dlatego Polakom (oraz innym osobom, których rodzimy język nie ma systemu rodzajników) opanowanie ich sprawia szczególne trudności, na wszystkich poziomach zaawansowania.

Rodzajnik określony występuje, kiedy autor wypowiedzi i odbiorca są w stanie, przynajmniej w założeniu, jednoznacznie stwierdzić, o którym przedmiocie jest mowa w komunikacie, np. poprzez jego unikalność lub kontekst. Rodzajnik nieokreślony wskazuje na brak możliwości jednoznacznego zidentyfikowania przedmiotu, może oznaczać dowolny przedmiot z danej kategorii lub jakiś pojedynczy nieokreślony egzemplarz. Rodzajnik zerowy ma wiele zastosowań, w pewnych warunkach może zastępować pozostałe rodzajniki; jest wymagany w niektórych konstrukcjach gramatycznych, często występuje przy nazwach własnych.

Jako rodzajnik określony w języku niemieckim funkcjonuje rodzina wyrazów der, die, das, a jako nieokreślony - rodzina wyrazów ein. Wyrazy należące do tych rodzin mogą mieć także inne znaczenie i prócz pełnienia roli rodzajnika mogą funkcjonować jako zaimek wskazujący, względny, nieokreślony czy liczebnik główny.

Rodzajnik nieokreślony (der unbestimmte Artikel lub der indefinite Artikel): ein - dla rodzaju męskiego i nijakiego liczby pojedynczej, oraz eine - dla rodzaju żeńskiego liczby pojedynczej. Rodzajnik odmienia się przez liczby, przypadki oraz rodzaje i w praktyce to głównie on ukazuje te kategorie rzeczownika. Z drugiej jednak strony samo jego zestawienie z rzeczownikiem nie pozwala na jednoznacznie rozpoznanie tych kategorii, chyba że występuje ono jako leksem w słownikach (wówczas standardowo w mianowniku liczby pojedynczej).

Z rodzajnikami związane jest zjawisko homonimii. Niektóre rzeczowniki będące homonimami mają różny rodzaj gramatyczny, co wiąże się z łączeniem się z różnymi rodzajnikami, dzięki którym można rozpoznać znaczenie. Do takich par rzeczowników należy: der Gehalt → zawartość - das Gehalt → pensja; der Kiefer → szczęka - die Kiefer → sosna; der See → jezioro - die See → morze; der Verdienst → zarobek - das Verdienst → zasługa. W rzeczownikach złożonych rodzaj (a zatem i rodzajnik) zależy od ostatniego członu, np.

Rodzaj naturalny nie zawsze odpowiada rodzajowi gramatycznemu rzeczownika, np. das Weib (r. nijaki) → baba (r. żeński).

Rodzajnik określony sygnalizuje określoność, jednoznaczne zidentyfikowanie przedmiotu. Występuje, kiedy zakłada się, że zarówno autor wypowiedzi, jak i odbiorca są w stanie jednoznacznie określić, o którym przedmiocie jest mowa w komunikacie, np. kiedy w wypowiedzi pojawia się odniesienie do osoby lub przedmiotu wspomnianego wcześniej, np. Ich habe eine Katze gefunden. Die Katze ist sehr stark abgemagert. Znalazłem kota. Kot [ten] jest bardzo wychudzony.

kiedy nazwa jest określona przez przydawkę lub zdanie podrzędne w taki sposób, że jednoznacznie pozwala stwierdzić, o który przedmiot chodzi lub sprawia, że przedmiot jest jedyny w swoim rodzaju, np. Das ist der schönste Tag meines Lebens. To jest najszczęśliwszy dzień w moim życiu. Hast du den richtigen Schlüssel für dieses Schloß gewählt? Wybrałeś właściwy klucz do tego zamka? Sie ist die Frau, die ich liebe.

z nazwami zbiorowości ludzi, np. z niektórymi nazwami postaci związanych z religią, mitologią, baśniami, opowiadaniami, np. der Herr → Pan [Bóg], der Erlöser → Zbawiciel, der Teufel → diabeł, der Osterhase → zajączek wielkanocny, der Weihnachtsmann → Święty Mikołaj, der böse Wolf → zły wilk. Większość jednak nazw związanych z religią i mitologią funkcjonuje jako nazwy własne niepoprzedzone rodzajnikiem, np. z nazwami epok kulturowych i historycznych, np. z nazwami wydarzeń historycznych, dokumentów, teorii naukowych, np. z nazwami dziedzin nauki, np. die Mathematik, die Biologie, die Linguistik, die Weltraumforschung → eksploracja kosmosu. Bez rodzajnika używa się jednak tych nazw w znaczeniu przedmiotów szkolnych lub kierunków studiów, np. Er studiert Medizin in Leipzig. z nazwami języków, np. Er übersetzt aus dem Polnischen ins Deutsche. On tłumaczy z polskiego na niemiecki. Das Englische gehört zu den germanischen Sprachen. Angielski należy do języków germańskich. Nie używa się jednak rodzajnika, jeśli mówi się o języku w kontekście przedmiotu nauczania lub uczenia się, np. Ich spreche Deutsch. Mówię po niemiecku. Sie lernt/unterrichtet Polnisch. Ona uczy się/naucza polskiego. Nie jest on też używany w pewnych specyficznych kontekstach, np. eine Zusammenfassung in Deutsch → streszczenie po niemiecku. W przypadku wystąpienia przydawki może pojawić się rodzajnik nieokreślony, np. Sie spricht ein ausgezeichnetes Englisch.

z nazwami ulic, placów, budynków, instytucji (np. hoteli, teatrów, kin), kiedy w danym kontekście wiadomo, o który chodzi, np. z nazwami statków, np. w pewnych przysłowiach, powiedzeniach, np. Der Apfel fällt nicht weit vom Stamm. w pewnych konstrukcjach z rzeczownikami oznaczającymi miary i ilości, np. Er ist 60 Kilometer die Stunde gefahren (rodzajnik można zastąpić przez je lub pro) → Jechał 60 km/h. W języku potocznym pojawia się przed przyimkami an i um, np. Er ist schon um die 80. On ma już koło osiemdziesiątki. Zu dem Konzert kamen an die 1000 Menschen. w pewnego rodzaju okrzykach, np. Das Auto! (spójrz na ten samochód) Die Kinder!

W pewnych okolicznościach rodzajnik określony użyty jest przy rzeczownikach, choć nie ma się na myśli żadnego konkretnego ani unikalnego przedmiotu na myśli, jest zupełnie nieistotne, o który konkretnie chodzi. Ma to miejsce przykładowo w dowcipach i anegdotach, np. Der Patient zum Chirurgen: „Ich bin ja so aufgeregt, schließlich ist es ja meine erste Operation!” „Meine auch”, sagt der Arzt. Pacjent do chirurga: „Jestem taki zdenerwowany, jest to w końcu moja pierwsza operacja”. „Moja również”, odpowiada lekarz. W podobny sposób rodzajnik określony używany jest często w codziennych sytuacjach, kiedy przykładowo, słysząc w restauracji Ich nehme das Schweineschnitzel → Wezmę sznycel wieprzowy niekoniecznie musi chodzić o zamówienie konkretnego sznycla wieprzowego. Rodzajnik określony może powodować przywołanie kategorii dań, jaką jest sznycel wieprzowy, sygnalizując brak zamiaru wyrażania szczególnych życzeń odnośnie jego. Użycie rodzajnika nieokreślonego Ich nehme ein Schweineschnitzel → Wezmę jakiś sznycel wieprzowy może być sugestią dla kelnera, że powinien dopytać, jaki on powinien być.

Porównaj też: Sie hat den Apfel mit dem/einem Messer geschnitten. Pokroiła jabłko nożem. Rodzajnik określony i nieokreślony może w tym przypadku być użyty zamiennie, jednak preferuje się rodzajnik określony, ponieważ jabłko można pokroić dowolnym nożem (przywołanie kategorii noża). Natomiast w zdaniu Er hat den Fisch mit einem/dem Messer ausgenommen. Wypatroszył rybę [odpowiednim] nożem preferowany jest rodzajnik nieokreślony, ponieważ normalnie tę czynność wykonuje się specjalnym nożem (przywołanie specyficznego typu noża). Die Dose kann man mit dem Messer aufmachen, aber mit einem scharfen.

Analogicznie: Er muss noch auf die Bank. On musi jeszcze [pójść] do banku. Ich bin in die Kirche gegangen. Poszedłem do kościoła. W zdaniach tych może chodzić o konkretny bank lub kościół, kiedy mówca spodziewa się, że odbiorca będzie wiedział, który mamy na myśli (np. ten, do którego zawsze chodzę). Następująca konstrukcja zdania z użyciem rodzajnika określonego jest standardowa: Er kaufte sich in der Bäckerei ein Brötchen. Kupił sobie w piekarni bułkę. Wersja z rodzajnikiem nieokreślonym (in einer Bäckerei) mogłaby się pojawić, gdyby takie, a nie inne miejsce kupna jak piekarnia okazało się w tym kontekście bardzo ważne, np.

Zastosowanie rodzajnika określonego bez odniesienia do konkretnego przedmiotu podobne jest zatem do tego przy uogólnieniach - zachodzi odniesienie do kategorii przedmiotów. Rzeczowniki w takim użyciu występują prawie zawsze w liczbie pojedynczej.

nazwy instytucji (a także ludzi wykonujących jakiś zawód, postrzeganych jako instytucje) oraz miejsc wydarzeń kulturalnych, np. Wer Visionen hat, sollte zum Arzt gehen. Kto ma wizje, powinien udać się do lekarza. Er geht gern ins Theater/Schwimmbad. On lubi chodzić do teatru/na basen.

nazwy miejsc, np. Ich fahre aufs Land. Jadę na wieś. Er geht gewöhnlich schon um 21 ins Bett. On zazwyczaj chodzi spać [do łóżka] już o 21. Verbringen Sie Ihren Urlaub im Ferienhaus am See. Spędź urlop w domku letnikowym nad jeziorem. Ich gehe auf den Spielplatz/Sportplatz.

nazwy środków lokomocji, np. Fahren wir mit der U-Bahn oder lieber mit dem Stadtbus?

nazwy mediów, np. Hast du das im Radio gehört?

nazwy narzędzi, np. Schreibt er das mit der Maschine oder mit der Hand? Czy on to pisze na maszynie czy odręcznie? Kunstleder lässt sich in der Regel in der Waschmaschine waschen.

nazwy oddające ludzki charakter, np. Spiel nicht den Dummen/Unschuldsengel! Nie udawaj głupiego/niewiniątka. Er markiert mal wieder den starken Mann.

nazwy owoców i podobnych użyte w wyrażeniach (w liczbie mnogiej), np. Wymienione nazwy mogą w innych kontekstach być używane również z innymi rodzajnikami. Czasami też w związku z utartym wyrażeniem, bez logicznego uzasadnienia, mogą być używane bez rodzajnika.

Rodzajnik nieokreślony wskazuje na nieokreśloność przedmiotu, do którego się odnosi. W liczbie mnogiej odpowiednikiem rodzajnika nieokreślonego jest rodzajnik zerowy. Porównaj: Sind unter Ihnen Zahnärzte? Czy są wśród państwa dentyści? W liczbie pojedynczej: Ist unter Ihnen ein Zahnarzt?. Kiedy wyraz z rodziny ein jest połączony z dieser lub jener, to nie funkcjonuje on jako rodzajnik nieokreślony a liczebnik, np. Schenk mir nur diese eine Nacht.

Rodzajnik nieokreślony występuje zasadniczo przed rzeczownikami, które są policzalne, tzn. od których możliwe jest utworzenie liczby mnogiej, i przed którymi możliwe jest użycie liczebników głównych. Przykładowo rzeczownikiem policzalnym jest „jabłko”: ein Apfel, zwei Äpfel → jedno jabłko, dwa jabłka, ale nie „piasek”: ein Sand, zwei Sande - jeden piasek, dwa piaski. Rzeczowniki niepoliczalne mogą jednak występować w połączeniu z rzeczownikami policzalnymi, zwłaszcza oznaczającymi miary, zbiory itp., np. ein Haufen Sand, zwei Haufen Sand → jedna kupka piasku, dwie kupki piasku. Niektóre rzeczowniki oznaczające przedmioty, mimo swojej przestrzennej odrębności, należą do rzeczowników niepoliczalnych i ich liczbę można określić tylko w konstrukcji z innym, policzalnym rzeczownikiem, np. Prototypowe rzeczowniki abstrakcyjne występują tylko w liczbie pojedynczej, np. Kälte → chłód, Ruhe → spokój, Nähe → bliskość, das Schöne → piękno (przymiotnik urzeczownikowiony). Inne rzeczowniki abstrakcyjne można w jakiś sposób oddzielić jeden od drugiego (np. czasowo), co sprawia, że są one policzalne, np.

Rodzajnika nieokreślonego używa się m.in. kiedy mówca nie wie, czy w ogóle dostępny jest jakikolwiek przedmiot tego typu, np. Gibt es in der Stadt ein Kino? Czy w mieście jest kino? Ist ein Arzt an Bord?

kiedy mówca przywołuje dowolny spośród dostępnych lub możliwych do wyobrażenia przedmiotów, np. Gib mir eine Zeitung, damit keine Farbe auf den Tisch kleckert.

kiedy mowa jest o jakimś konkretnym przedmiocie spośród zbioru podobnych przedmiotów, ale niemożliwym (tymczasowo lub stale) do zidentyfikowania zarówno dla mówcy, jak i odbiorcy, np. Eine junge Dame hat nach ihm gefragt. Jakaś młoda dama pytała o niego. Ich will ein neues Auto kaufen.

kiedy mowa jest o jakimś konkretnym przedmiocie spośród zbioru podobnych przedmiotów, ale niemożliwym (tymczasowo lub stale) do zidentyfikowania dla odbiorcy. Często ma to miejsce w konstrukcjach z haben + rzeczownik w bierniku, ale także sich wünschen, bekommen, suchen itp., np. Er erwartet einen Anruf. On czeka na [pewien] telefon. Ich habe auch einen Geschirrspüler.

przy podawaniu miar i ilości w konstrukcji haben + rzeczownik w bierniku + von + liczebnik + jednostka, np. Der Fluss hat hier eine Breite von 50...

tags: #rodzajnik #okreslony #nieokreslony #czy #brak #rodzajnika