Praca w systemie równoważnym to elastyczna alternatywa dla tradycyjnego modelu zatrudnienia, która może być korzystna w wielu branżach. Wprowadzenie tego systemu wymaga jednak szczegółowego zrozumienia zasad jego funkcjonowania, w tym sposobu rozliczania wynagrodzenia i świadczeń w przypadku nieobecności pracownika, np. z powodu choroby.
Na czym polega równoważny system czasu pracy?
System równoważny czasu pracy pozwala na wydłużenie dobowego wymiaru czasu pracy, a następnie skrócenie go w innym terminie lub udzielenie dnia wolnego. Dobowy wymiar czasu pracy zasadniczo może zostać wydłużony do 12 godzin. W przypadku pracy przy dozorze urządzeń czas ten może wynosić 16 godzin. Natomiast przy ochronie osób i pilnowaniu mienia oraz dla pracowników zakładowych straży pożarnych i służb ratowniczych - do 24 godzin.
W równoważnym systemie pracy chodzi o to, by ostatecznie w całym okresie rozliczeniowym liczba godzin się wyrównała. Przepisy ściśle regulują kwestię wyrównania długiej zmiany krótszą lub dniami wolnymi oraz odpoczynkiem. Przeciętna tygodniowa norma czasu pracy w systemie równoważnym wynosi 40 godzin. Nie oznacza to, że konieczne jest ścisłe trzymanie się tej wartości. W jednym tygodniu pracownik może przepracować nawet 60 godzin, należy jednak pamiętać o zachowaniu jego prawa do odpoczynku.
Odpoczynek po każdym wydłużonym dobowym wymiarze musi wynosić przynajmniej tyle godzin, co te przepracowane. Niezbędny jest również nieprzerwany odpoczynek tygodniowy.
Równoważny czas pracy a praca w weekendy i święta
System zrównoważonego czasu pracy często wykorzystują przedstawiciele branż, w których normą jest konieczność wykonywania obowiązków w weekendy. Pracodawca musi pamiętać, że w takim wypadku pracownik musi mieć zapewnione dni wolne, w liczbie odpowiadającej liczbie niedziel, świąt i dni wolnych od pracy (lub większej) w przypadającym w tym okresie, przeciętnie 5-dniowym tygodniu pracy. Osoba, która pracuje w niedziele, nie rzadziej niż raz na 4 tygodnie musi mieć jedną niedzielę wolną. Za pracę w niedzielę pracownikowi przysługuje dzień wolny w ciągu 6 kolejnych lub 6 poprzedzających ją dni. Jeśli nie jest to możliwe - do końca okresu rozliczeniowego. Natomiast w przypadku pracy w święto dzień wolny można odebrać do końca okresu rozliczeniowego.
Równoważny czas pracy a zwolnienie lekarskie
Choroba pracownika potwierdzona zwolnieniem lekarskim zalicza się do usprawiedliwionej nieobecności w pracy. W takim wypadku należy obniżyć wymiar czasu pracy o okres absencji w danym okresie rozliczeniowym. Co ważne, choroba i urlop pracownika nie stanowią przesłanki do zmiany ustalonego wcześniej harmonogramu według zasad równoważnego czasu pracy.
Czas zwolnienia lekarskiego należy rozliczyć zgodnie z ustalonym dla danego pracownika harmonogramem pracy. Jeśli w miesiącu, w którym pracownik się rozchorował, norma czasu pracy wynosiła 160 godzin i harmonogram godzinowy pracy pracownika przypadał w tych tygodniach, w których pracownik się rozchorował, to wynagrodzenie chorobowe powinien otrzymać za 160 godzin, które miałby przepracować zgodnie z harmonogramem.
W sytuacji, gdy pracownik będzie nieobecny w pracy w związku z chorobą przypadającą w dni, w których powinien pracować zgodnie z grafikiem pracy, to wynagrodzenie chorobowe powinno być naliczone i wypłacone za godziny pracy, które miałby w czasie chorobowego przepracować. Z grafiku wynika, że okres choroby objął 160 godzin pracy w miesiącu, zatem pracownik może otrzymać za ten miesiąc tylko wynagrodzenie chorobowe.
Przykład 1.
Rozkład czasu pracy pracownika zatrudnionego w równoważnym systemie czasu pracy przedstawiał się we wrześniu następująco:
| Dzień | Liczba godzin |
|---|---|
| 1 (pn.) | 8 |
| 2 (wt.) | 8 |
| 3 (śr.) | 8 |
| 4 (czw.) | 12 |
| 5 (pt.) | 4 |
| 6 (sob.) | 4 |
| 7 (niedz.) | 0 |
| 8 (pn.) | 8 |
| 9 (wt.) | 4 |
| 10 (śr.) | 12 |
| 11 (czw.) | 4 |
| 12 (pt.) | 10 |
| 13 (sob.) | 0 |
| 14 (niedz.) | 0 |
| 15 (pn.) | 8 |
| 16 (wt.) | 8 |
| 17 (śr.) | 8 |
| 18 (czw.) | 8 |
| 19 (pt.) | 6 |
| 20 (sob.) | 12 |
| 21 (niedz.) | 0 |
| 22 (pn.) | 0 |
| 23 (wt.) | 12 |
| 24 (śr.) | 8 |
| 25 (czw.) | 10 |
| 26 (pt.) | 6 |
| 27 (sob.) | 8 |
| 28 (niedz.) | 0 |
| 29 (pn.) | 0 |
| 30 (wt.) | 12 |
Od 1 do 13 września pracownik był niezdolny do pracy z powodu choroby. Wynagrodzenie pracownika za 12 miesięcy poprzedzających wrzesień 2024 roku wyniosło 78 000 zł, co oznacza, że przeciętne miesięczne wynagrodzenie było równe kwocie 6500 zł. Podstawa wymiaru świadczenia chorobowego za 1 dzień wynosiła 186,96 zł. Zatem za wspomniane 13 dni zwolnienia chorobowego pracownikowi przysługiwało świadczenie chorobowe (według stawki 80%) w wysokości 2430,48 zł.
Dni od 14 do 30 września 2024 roku pracownik przepracował. Wynagrodzenie za pracę ustalamy za nie następująco: 6500 zł / 30 = 216,67 zł; 216,67 zł × 13 = 2816,71 zł. Następnie otrzymany wynik, 2816,71 zł, odejmujemy od wynagrodzenia miesięcznego: 6500 zł - 2816,71 zł = 3683,29 zł. Ten wynik odejmowania stanowi wynagrodzenie pracownika za przepracowanie części września 2024 roku. Podsumowując, za wrzesień pracownik otrzyma świadczenie chorobowe w wysokości 2430,48 zł i wynagrodzenie za pracę w kwocie 3 683,29 zł.
Jak wynika z powyższego, zarówno świadczenie chorobowe, jak i w konsekwencji wynagrodzenie za pracę przysługujące pracownikowi w tym samym miesiącu kalendarzowym oblicza się, nie uwzględniając liczby godzin pracy wynikających z obowiązującego pracownika rozkładu czasu pracy: przyjmuje się, że świadczenie chorobowe stanowi 1/30 przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego, niezależnie od tego, ile godzin miał do przepracowania pracownik w poszczególnych dniach.
Rozliczanie wynagrodzenia za przepracowaną część miesiąca w systemie równoważnym
Wynagrodzenie za część miesiąca w równoważnym czasie pracy oblicza się inaczej niż świadczenie chorobowe. Zgodnie z § 12 ust. 1 rozporządzenia, w celu obliczenia wynagrodzenia ustalonego w stawce miesięcznej w stałej wysokości za przepracowaną część miesiąca, jeżeli pracownik w tym miesiącu był nieobecny w pracy z innych przyczyn niż niezdolność do pracy spowodowana chorobą, i za czas tej nieobecności nie zachowuje prawa do wynagrodzenia - miesięczną stawkę wynagrodzenia dzieli się przez liczbę godzin przypadających do przepracowania w danym miesiącu i otrzymaną kwotę mnoży się przez liczbę godzin nieobecności pracownika w pracy z tych przyczyn.
Przykład 2.
Przyjmijmy, że pracownik, o którym mowa w przykładzie 1., od 1 do 13 września nie był niezdolny do pracy z powodu choroby, lecz korzystał z urlopu bezpłatnego. Zatem zgodnie z rozkładem czasu pracy pracownika jego urlop bezpłatny objął 10 dni roboczych, na które przypadało 70 godzin pracy. Pozostałe dni miesiąca pracownik przepracował zgodnie ze wspomnianym rozkładem czasu pracy, co oznacza, że przepracował 11 dni, na które złożyło się 98 godzin. W sumie rozkład czasu pracy przewidywał 168 godzin pracy we wrześniu. Wynagrodzenie za przepracowanie części miesiąca obliczamy następująco: 6500 zł / 168 h = 38,69 zł/h; 38,69 zł/h × 70 h = 2708,30 zł; 6500 zł - 2708,30 zł = 3791,70 zł. Wynagrodzenie za przepracowaną część miesiąca wynosi 3791,70 zł.
Gdyby pracownik był zatrudniony w systemie podstawowego czasu pracy, w którym praca wykonywana byłaby od poniedziałku do piątku przez 8 godzin każdego dnia, obliczenia wyglądałyby nieco inaczej. Urlop bezpłatny obejmowałby 80 godzin (10 dni × 8 h = 80 h). W związku z tym należałoby wykonać następujące działania matematyczne: 6500 zł / 168 h = 38,69 zł/h; 38,69 zł/h × 80 h = 3095,20 zł; 6500 zł - 2708,30 zł = 3404,80 zł. Pracownik otrzymałby inną (w analizowanym przypadku niższą) kwotę wynagrodzenia za przepracowaną część miesiąca.
Podsumowując, w przypadku systemu równoważnego czasu pracy i innych systemów ustalenie danego rozkładu czasu pracy nie wpływa na wysokość świadczenia chorobowego i wynagrodzenia za pracę przysługujących za części tego samego miesiąca kalendarzowego (w obliczeniach uwzględnia się dni kalendarzowe, a nie godziny, które były do przepracowania). Inaczej jest w przypadku wynagrodzenia za przepracowanie części miesiąca, w którym pracownik nie był nieobecny w pracy z powodu choroby.
Równoważny czas pracy. Jak obliczyć nadgodziny?
tags: #podstawa #zasilek #chorobowy #wysokosc #w #czasie