System ubezpieczenia społecznego rolników, podobnie jak inne systemy ubezpieczeń społecznych, może stanowić punkt zwrotny w życiu, gdy dochodzi do zmian w zdrowiu, narodzin dziecka, czy wypadków. W takich sytuacjach kluczowe stają się nie tylko zalecenia lekarza, ale także komplet dokumentów i przestrzeganie terminów w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS). Szczególną uwagę należy zwrócić na sytuacje, gdy doszło do nadpłacenia składek po ustaniu ubezpieczenia, a także na zasady przyznawania zasiłku macierzyńskiego.
Prawo do zasiłku macierzyńskiego w KRUS
Zasiłek macierzyński przysługuje osobie podlegającej w KRUS ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, zarówno z mocy ustawy, jak i na wniosek. Ubezpieczeniu z mocy ustawy, czyli obowiązkowo, podlega rolnik prowadzący na własny rachunek działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym o powierzchni powyżej 1 ha przeliczeniowego użytków rolnych lub dział specjalny produkcji rolnej, jeżeli ten rolnik nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu, nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty, albo nie ma ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych.
Rolnik jest zobowiązany także w ciągu 14 dni zgłaszać KRUS osoby podlegające ubezpieczeniu w jego gospodarstwie, a także zawiadomić KRUS o zmieniających się okolicznościach, które mają wpływ na ubezpieczenie. Dlatego w razie podjęcia przez rolnika zatrudnienia i przejścia do ZUS-u, czy rozpoczęcia prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, rolnik powinien zgłaszać te zmiany w KRUS.
Prawo do zasiłku macierzyńskiego ustala się począwszy od miesiąca urodzenia dziecka, jeżeli wniosek o ustalenie prawa do zasiłku macierzyńskiego został złożony w terminie 3 miesięcy, licząc od dnia urodzenia dziecka. W przypadku złożenia wniosku po tym terminie, nie później niż w okresach przysługiwania zasiłku macierzyńskiego, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek.
W przypadku urodzenia dziecka (albo przysposobienia/przyjęcia na wychowanie) o momencie przyznania świadczenia decyduje termin złożenia wniosku. Zasada, którą warto zapamiętać: jeśli wniosek złożysz w ciągu 3 miesięcy, prawo może zostać ustalone od miesiąca zdarzenia; gdy wniosek jest później - świadczenie bywa liczone od miesiąca złożenia wniosku (z zastrzeżeniami wynikającymi z przepisów).
Zasiłek macierzyński przysługuje również w przypadku przyjęcia na wychowanie dziecka. Jeżeli wystąpi Pani z wnioskiem o zasiłek macierzyński, do którego dołączy Pani odpis skrócony aktu urodzenia dziecka oraz złoży oświadczenie, od jakiej daty sprawuje Pani osobistą opiekę nad dzieckiem, będzie Pani przysługiwał zasiłek macierzyński przez 52 tygodnie, liczone od dnia faktycznego przyjęcia dziecka. Jeżeli wniosek złoży Pani w terminie 3 miesięcy od dnia przyjęcia dziecka, to wypłata zasiłku macierzyńskiego będzie podjęta od dnia faktycznego przysposobienia dziecka w kwocie po 1000 zł miesięcznie, do upływu 52 tygodni od daty przyjęcia dziecka.
Jeżeli złoży Pan wniosek w terminie 3 miesięcy od daty zaprzestania pobierania zasiłku macierzyńskiego przez matkę tj. w terminie 3 miesięcy od 30.04.2023 r. - to nabędzie Pan prawo do zasiłku za okres 7 tygodni.
Nadpłacone składki w KRUS
Zdarza się, że rolnicy zapominają opłacić składki na ubezpieczenie w KRUS. Jednak zdarza się również, że rolnicy mają przerwę w opłacaniu składek, lub opłacają je mimo ustania obowiązku ubezpieczenia. Zwrot składek KRUS po wykreśleniu z ubezpieczenia jest możliwy, jeśli składki były opłacane mimo utraty uprawnień do ubezpieczenia.
W takiej sytuacji należy złożyć do KRUS pisemny wniosek o zwrot nadpłaconych składek, dołączając dokumenty potwierdzające datę wykreślenia, np. decyzję KRUS czy odpis aktu małżeństwa. Kluczowe jest wykazanie, od kiedy ubezpieczenie faktycznie nie obowiązywało.
Rolnik może dobrowolnie uregulować brakujące składki, jeśli przysługiwało mu ubezpieczenie obowiązkowe (gdy w tym samym czasie nie podlegał innemu ubezpieczeniu społecznemu). Co warto zrobić? Najlepiej zwrócić się do KRUS-u, aby ten podał dokładną należność wraz z odsetkami.
W przypadku, gdy rolnik lub jego domownik był ubezpieczony w KRUS i opłacał składki, a następnie z różnych przyczyn (np. zawarcie związku małżeńskiego, podjęcie pracy na etacie, rozpoczęcie działalności gospodarczej) został wykreślony z ubezpieczenia, a mimo to kontynuował opłacanie składek, przysługuje mu prawo do zwrotu nadpłaconych świadczeń.
Aby ubiegać się o zwrot składek, należy złożyć w KRUS pisemny wniosek o zwrot składek za okres, w którym ubezpieczenie już nie obowiązywało. Do wniosku należy dołączyć dokumenty potwierdzające datę ustania ubezpieczenia, takie jak np. decyzja KRUS o wykreśleniu z ubezpieczenia, odpis aktu małżeństwa, czy zaświadczenie o zatrudnieniu.
Przykładowo, jeśli Pani Anna od lat opłacała składki KRUS, prowadząc niewielkie gospodarstwo, a po ślubie w 2022 roku mąż zgłosił ją do swojego ubezpieczenia pracowniczego, KRUS z urzędu wykreślił ją z ubezpieczenia rolniczego. Jeśli pani Anna przez pomyłkę kontynuowała opłacanie składek jeszcze przez rok, może ubiegać się o zwrot tych nadpłaconych składek.
Kiedy zasiłek chorobowy nie przysługuje?
Zasiłek chorobowy nie przysługuje za okres pobierania zasiłku macierzyńskiego. Jest to istotna kwestia, którą należy wziąć pod uwagę, planując świadczenia.
Jeżeli w styczniu 2023 r. urodziła Pani dziecko i nabyła prawo do zasiłku macierzyńskiego, KRUS zgodnie z przepisami nie wypłaci Pani zasiłku chorobowego z tytułu niezdolności do pracy. Natomiast, gdy po wykorzystaniu przez Panią zasiłku macierzyńskiego w wymiarze co najmniej 8 tygodni po porodzie będzie Pani wymagała opieki szpitalnej (przerwie Pani pobieranie zasiłku macierzyńskiego, z uwagi na stan zdrowia uniemożliwiający sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem), ubezpieczony małżonek - ojciec dziecka nabędzie prawo do zasiłku macierzyńskiego przez okres Pani pobytu w szpitalu.
Przejście z KRUS do ZUS a zasiłek macierzyński
Składki opłacane w KRUS nie są brane pod uwagę przy obliczaniu zasiłku macierzyńskiego w ZUS, ponieważ są to dwa odrębne systemy ubezpieczeń. Kluczowe znaczenie ma okres ubezpieczenia w ZUS oraz wysokość składek opłacanych przed przejściem na zwolnienie lub urlop macierzyński.
Osoby, które przeszły z KRUS do ZUS tuż przed ciążą, mogą otrzymać niższy zasiłek, ponieważ ZUS oblicza świadczenie na podstawie 12-miesięcznego okresu składkowego, uwzględniając tylko miesiące opłacania składek w ZUS.
Na przykład, Maria przez kilka lat była ubezpieczona w KRUS jako żona rolnika i opłacała wszystkie składki, w tym chorobowe. W maju 2023 r. zdecydowała się na założenie działalności gospodarczej i zgłosiła się do ZUS, opłacając składki od najwyższej podstawy. W sierpniu okazało się, że jest w ciąży i przeszła na zwolnienie chorobowe. Po porodzie liczyła na wysoki zasiłek macierzyński, jednak ZUS uwzględnił jedynie okres ubezpieczenia w ZUS, pomijając lata składkowe w KRUS.
Podobnie Katarzyna przez 5 lat była ubezpieczona w KRUS, ale w lipcu 2022 r. mąż zatrudnił ją jako osobę współpracującą w swojej firmie i zaczął opłacać najwyższe składki w ZUS. Po czterech miesiącach zaszła w ciążę i przeszła na zwolnienie lekarskie. ZUS obliczył jej zasiłek macierzyński jedynie na podstawie miesięcy zatrudnienia, a wcześniejsze lata w KRUS nie miały wpływu na wysokość świadczenia.
Warto pamiętać, że KRUS i ZUS rozliczają okresy według własnych zasad, a czasem konieczne jest równoległe wystąpienie o świadczenie w ZUS (zwłaszcza gdy nie ma pełnego wymaganego stażu w KRUS).
W przypadku wystąpienia przez Panią z wnioskiem o zasiłek macierzyński przed 6 kwietnia 2023 r. nabędzie Pani prawo do zasiłku macierzyńskiego od dnia urodzenia dziecka, tj. 6 stycznia 2023 r.
Jeżeli zostanie Pani objęta ubezpieczeniem emerytalno-rentowemu od 1 marca 2023 r., czyli po urodzeniu dziecka, i złoży wniosek w terminie 3. miesięcy licząc od dnia urodzenia dziecka, zasiłek macierzyński będzie Pani przysługiwał od daty objęcia ubezpieczeniem, tj. od 1 marca 2023 r. Okres 52 tygodni będzie jednak liczony od 2 stycznia 2023 r., czyli od daty urodzenia dziecka.
Podsumowując, w przypadku nadpłaconych składek w KRUS po ustaniu ubezpieczenia, istnieje możliwość ubiegania się o ich zwrot. Należy jednak pamiętać o terminach i kompletowaniu odpowiedniej dokumentacji. Dodatkowo, w przypadku przejścia z KRUS do ZUS, należy mieć na uwadze, że systemy te działają odrębnie i mogą wpłynąć na wysokość otrzymywanych świadczeń.
tags: #nadplacone #skladki #krus #za #zwolnienie #macierzynski