Muzeum Śląska Cieszyńskiego, placówka z bogatą historią sięgającą początków XIX wieku, jest jednym z najstarszych muzeów publicznych w Polsce. Jego powstanie jest ściśle związane z postacią ks. Leopolda Jana Szersznika, wybitnego obywatela Cieszyna i Śląska Cieszyńskiego, który w 1802 roku założył muzeum, wykorzystując swoją wiedzę i zgromadzony księgozbiór. Działania Szersznika przyczyniły się do ugruntowania pozycji Cieszyna jako znaczącego ośrodka kulturalnego o znaczeniu ponadregionalnym.
Muzealnictwo w ujęciu Szersznika było pojmowane w sposób nowoczesny, z naciskiem na cele naukowe i dydaktyczne. Zgromadzona kolekcja miała służyć ilustracji różnorodnych zagadnień.
Pod koniec XIX wieku, w 1901 roku, powołano do życia Polskie Towarzystwo Ludoznawcze w Cieszynie, na czele którego stanął ks. Józef Londzin. Towarzystwo to, w 1903 roku, zorganizowało w Cieszynie wielką wystawę ludoznawczą, która stała się jednocześnie manifestacją polskości, a zgromadzone eksponaty przeszły na własność Towarzystwa. W tym samym okresie, z inicjatywy kapitana Oskara Weissmana, sformowano miejskie zbiory muzealne.
Po I wojnie światowej i rozpadzie Austro-Węgier, gdy część miasta przejęły władze polskie, kustoszem Muzeum Miejskiego został inż. Wiktor Karger. Doszło wówczas do połączenia zbiorów miejskich i Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Nową siedzibą dla skonsolidowanych zbiorów stał się pałac Larisch-Mönichów, pochodzący z końca XVIII wieku, niegdyś należący do rodziny związanej z Księstwem Cieszyńskim. Uroczyste otwarcie Muzeum w nowej siedzibie nastąpiło 21 czerwca 1931 roku.
Zbiory i Wystawy
Muzeum Śląska Cieszyńskiego posiada imponujące zbiory liczące około 120 000 eksponatów, z czego ponad 80 000 znajduje się w Cieszynie, a pozostałe w oddziałach: Muzeum Zofii Kossak-Szatkowskiej w Górkach Wielkich, Muzeum im. Gustawa Morcinka w Skoczowie oraz Muzeum Beskidzkim im. Andrzeja Podżorskiego w Wiśle. Zbiory obejmują szeroki zakres dziedzin, w tym dział sztuki, prezentujący dzieła malarskie i rzeźby od średniowiecza po współczesność, ze szczególnym uwzględnieniem sztuki sakralnej. Wśród nich znajduje się cenny XIV-wieczny kamienny posąg miejski.
Szczególnie interesująca jest wystawa prezentująca obiekty związane z Piastami cieszyńskimi, która odbywa się w Sali Rzymskiej pałacu Larischów. Wystawa ta obejmuje liczne zabytki archeologiczne z wykopalisk prowadzonych na zamku cieszyńskim, w siedzibie księżnej Elżbiety Lukrecji oraz w kryptach piastowskich. Wśród eksponatów znajdują się kafle i posadzki z motywem orła górnośląskiego, monety, medale pamiątkowe, pieczęcie, kamienne tarcze oraz chorągiew z 1605 roku, ufundowana przez księcia Adama Wacława.
Muzeum jest także miejscem prezentacji wystaw czasowych o różnorodnej tematyce. Przykładem jest wystawa "Żywocice 1944", upamiętniająca tragiczną zbrodnię dokonaną przez Niemców w czasie II wojny światowej, która jest dwujęzyczna (polsko-czeska) i stanowi część zadania „Śląskie Lidice. Osiemdziesiąta rocznica tragedii żywocickiej”.
Wydarzenia kulturalne w Muzeum Śląska Cieszyńskiego obejmują również wykłady i spotkania. Jednym z nich był wykład Andrzeja Hołdysa pt. "CIEMNA STRONA CIESZYNA - rzecz o przestępczości w międzywojennym Cieszynie (1918-1939)", który odbył się w Sali Rzymskiej.
Muzeum aktywnie działa na polu wydawniczym, publikując katalogi zbiorów oraz inne opracowania historyczne. Przykładem jest katalog "Białe złoto. Porcelana z kolekcji Muzeum Śląska Cieszyńskiego", opracowany przez Katarzynę Jarmuł-Niemczyk, prezentujący blisko pół tysiąca wyrobów porcelanowych.
Kultura na smyczy partii. Andriej Żdanow – jak tępy aparatczyk zamienił kulturę w karne więzienie
Działalność Naukowa i Edukacyjna
Dział oświatowo-naukowy, utworzony w latach 80. XX wieku, prowadzi szeroką działalność naukowo-wydawniczą oraz utrzymuje kontakty ze szkołami i placówkami oświatowymi. W ramach tej współpracy organizowane są lekcje muzealne, odczyty i dyskusje dotyczące działalności muzeum i prezentowanych wystaw.
Muzeum posiada również bogatą bibliotekę naukową, której początki sięgają czasów ks. Leopolda Jana Szersznika. Obecnie biblioteka muzealna liczy około 25 000 pozycji, w tym inkunabuły i stare druki z kolekcji Brunona Konczakowskiego. Zbiory obejmują literaturę z zakresu archeologii, historii, historii sztuki, techniki, fotografii, muzeologii oraz silesiaca - literaturę dotyczącą historii Śląska i Śląska Cieszyńskiego.
Działalność Muzeum Śląska Cieszyńskiego obejmuje również współpracę z innymi instytucjami i realizację projektów, często współfinansowanych ze środków zewnętrznych. Przykładem jest projekt modernizacji pracowni digitalizacyjnej, który otrzymał dofinansowanie w ramach programu Infrastruktura kultury. Celem digitalizacji jest zabezpieczenie i udostępnienie zbiorów muzealnych.
Muzeum prowadzi również działalność związaną z upamiętnianiem ważnych wydarzeń historycznych. W 2024 roku przypada 80. rocznica tragedii żywocickiej, największej na Śląsku Cieszyńskim zbrodni dokonanej przez Niemców podczas II wojny światowej, której Muzeum poświęciło wystawę plenerową.
W kontekście działań związanych z historią regionu, warto wspomnieć o publikacji dwujęzycznej (polsko-czeskiej) książki „200 lat cieszyńskiego drukarstwa”, która opisuje historię drukarstwa i introligatorstwa w Cieszynie.
Muzeum Śląska Cieszyńskiego, poprzez swoją wszechstronną działalność, odgrywa kluczową rolę w zachowaniu i promowaniu dziedzictwa kulturowego regionu. Jego zbiory, wystawy i inicjatywy edukacyjne stanowią cenne źródło wiedzy o historii i kulturze Śląska Cieszyńskiego.
Warto również wspomnieć o Muzeum Drukarstwa w Cieszynie, utworzonym w 1996 roku, które upamiętnia tradycje drukarskie na Śląsku Cieszyńskim. Muzeum to oferuje warsztaty graficzne, introligatorskie i typograficzne, dostosowane do różnych grup wiekowych.
Muzeum Śląska Cieszyńskiego było również zaangażowane w międzynarodowy projekt przetłumaczenia na język czeski i polski książki Jamesa Alexandra Roya, wydanej w 1921 roku, która stanowi cenną pamiątkę po Międzysojuszniczej Komisji Kontrolującej.
Historia Muzeum Śląska Cieszyńskiego, jego zbiory oraz prowadzone działania edukacyjne i naukowe świadczą o jego nieocenionej roli w kulturze regionu. Placówka ta nie tylko przechowuje dziedzictwo przeszłości, ale również aktywnie kształtuje świadomość historyczną i kulturową społeczeństwa.
Muzeum Śląska Cieszyńskiego aktywnie działa również na rzecz digitalizacji swoich zbiorów. Dzięki środkom z programu Infrastruktura kultury, Muzeum planuje modernizację pracowni digitalizacyjnej, zakup nowoczesnego sprzętu i rozszerzenie przestrzeni dyskowej, co pozwoli na dalsze zabezpieczanie i udostępnianie bogatych kolekcji.
Muzeum Śląska Cieszyńskiego, działając nieprzerwanie od 1801 roku, jest żywym świadectwem historii i kultury regionu. Jego działalność, obejmująca badania, wystawy, publikacje i działania edukacyjne, przyczynia się do zachowania dziedzictwa dla przyszłych pokoleń.
tags: #muzeum #slaska #cieszynskiego #zatrudnieni