Jesteś tatą, Twoje dziecko jest bardzo małe, niedawno się urodziło i czujesz, że nic nie liczy się bardziej niż przebywanie z nim. Praca? Na chwilę możesz o niej zapomnieć, bo przysługuje Ci urlop ojcowski. Najważniejsze to wiedzieć, jak skorzystać z tej możliwości. Ten artykuł zawiera wszystkie informacje na temat urlopu ojcowskiego i wyjaśnia w szczegółach zasady jego przyznawania.
Urlop ojcowski to jeden z kluczowych przywilejów przysługujących świeżo upieczonym ojcom, pozwalający na spędzenie niezapomnianych chwil z nowo narodzonym dzieckiem. W Polsce jego zasady są jasno określone - od długości i terminów wykorzystania, po wysokość wynagrodzenia przysługującego w tym czasie.
Urlop ojcowski - ile dni przysługuje i kiedy można z niego skorzystać?
Każdemu ojcu przysługuje 14 dni wolnych na spędzenie czasu ze swoim niedawno narodzonym dzieckiem. To jest właśnie urlop ojcowski. Poza nim możesz także skorzystać z:
- urlopu tacierzyńskiego, czyli części urlopu macierzyńskiego, którą matka może oddać ojcu (trwa nawet 6 tygodni)
- urlopu rodzicielskiego, który jest przedłużeniem macierzyńskiego/tacierzyńskiego i możesz na nim przebywać sam lub razem z matką dziecka (trwa minimum 41 tygodni i musi być podzielony pomiędzy dwoje rodziców).
Te trzy nazwy są często mylone, bo brzmią faktycznie, jakby znaczyły to samo. Tymczasem urlop ojcowski jest niezależny od innych urlopów. W rzeczywistości masz na to aż rok.
Dodatkowo, w dniu urodzenia dziecka i następnego dnia pracodawca musi przyznać Ci tak zwany urlop okolicznościowy z okazji narodzin dziecka. (Musisz tylko złożyć wniosek o urlop okolicznościowy). Te dwa dni możesz wykorzystać nawet chwilę przed porodem, jeśli taka jest konieczność. Ważne, żeby nieobecność w pracy była bezpośrednio związana z tym wspaniałym wydarzeniem. Tak więc urlop dla ojca po urodzeniu dziecka to zupełnie co innego niż urlop ojcowski.
Wymiar urlopu ojcowskiego wynosi 14 dni kalendarzowych, co odpowiada 10 dniom roboczym. Można go wykorzystać jednorazowo lub w dwóch częściach, z których każda nie może być krótsza niż tydzień. Liczba przysługujących dni urlopowych jest niezależna od liczby dzieci urodzonych podczas jednego porodu - 14 dni kalendarzowych przysługuje zarówno w przypadku narodzin jednego dziecka, jak i bliźniąt czy większej liczby dzieci.
Pracownik nie musi wykorzystywać tego uprawnienia w całości od razu - przepisy dopuszczają podział urlopu ojcowskiego na dwie części, jednak żadna z nich nie może być krótsza niż tydzień. Ojciec dziecka może go odebrać naraz lub podzielić na pół (dwa razy po 7 dni). To już zależy wyłącznie od preferencji i potrzeb świeżo upieczonego taty.
Kluczową kwestią, o której wielu pracowników zapomina, jest termin graniczny. Do 2023 roku ojcowie mieli aż 24 miesiące na skorzystanie z tego świadczenia. Obecnie urlop musi zostać wykorzystany do ukończenia przez dziecko 12. miesiąca życia. Po tym terminie niewykorzystane dni przepadają. Jest to bezpośrednia konsekwencja zmian w Kodeksie pracy, mających na celu zachęcenie ojców do korzystania z wolnego w pierwszym, kluczowym okresie życia niemowlęcia.
Uprawnienie do urlopu ojcowskiego wygasa bezpowrotnie w dniu ukończenia przez dziecko pierwszego roku życia. W przypadku adopcji urlop może być wykorzystany do 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia o przysposobieniu, ale nie później niż do ukończenia przez dziecko 14. roku życia. Termin 12 miesięcy liczy się od dnia uprawomocnienia się postanowienia orzekającego przysposobienie (adopcję).
Urlop ojcowski - komu przysługuje?
Urlop ojcowski przysługuje mężczyznom zatrudnionym na umowę o pracę oraz przedsiębiorcom. Nie ma przy tym znaczenia, czy pracujesz na cały, czy część etatu. Nieważne jest także, czy masz umowę na okres próbny, czas określony czy nieokreślony.
Urlop ojcowski przysługuje pracownikom - ojcom (naturalnym lub adopcyjnym), które umożliwia im skorzystanie z dni wolnych w celu opieki nad nowo narodzonym lub adoptowanym dzieckiem. Prawo do urlopu ojcowskiego jest niezależne od uprawnień matki dziecka - przysługuje także w sytuacji, gdy matka dziecka nie jest pracownicą i nie przysługuje jej prawo do urlopu z tytułu urodzenia dziecka.
Urlop ojcowski przysługuje wyłącznie ojcu dziecka. Oczywiście nie musi on pozostawać z matką dziecka w związku małżeńskim. Może być również z nią rozwiedziony. Istotne jest, by był osobą wychowującą dziecko. Ojcowie pozbawieni praw rodzicielskich lub nieutrzymujący z dzieckiem kontaktu, nie są uprawnieni do urlopu ojcowskiego.
Przepis uprawniający do urlopu ojcowskiego nie obliguje do pozostawania ojca w stosunku pracy w dniu narodzin dziecka. Dlatego też jeżeli rodzic rozpoczął pracę dopiero po narodzinach dziecka, a dziecko nie ukończyło 12 miesięcy lub nie minęło 12 miesięcy od momentu uprawomocnienia się decyzji o przysposobieniu, ma prawo skorzystać z urlopu ojcowskiego.
Ojciec pozbawiony władzy rodzicielskiej, który nie utrzymuje kontaktu z dzieckiem, nie jest uprawniony do skorzystania ze świadczenia.
Jak złożyć wniosek o urlop ojcowski?
Żeby skorzystać z tego przywileju, należy odpowiednio wcześniej złożyć wniosek o udzielenie urlopu. Maksymalnie 7 dni przed jego planowanym rozpoczęciem. Dostarczony do pracodawcy dokument zostanie przez niego podpisany jako formalna zgoda na urlop.
Wniosek o urlop ojcowski musi być złożony w formie pisemnej. Można go dostarczyć osobiście lub przesłać elektronicznie, jeśli pracodawca dopuszcza taką formę. Wniosek należy złożyć najpóźniej 7 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu.
Pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek pracownika. Jeśli pracownik dotrzyma tego terminu, pracodawca nie ma prawa odmówić udzielenia wolnego. Jest to wniosek wiążący. W przypadku niedotrzymania terminu przez pracownika, zgoda pracodawcy jest dobrowolna i zależy wyłącznie od jego dobrej woli oraz możliwości organizacyjnych firmy.
Wraz z wnioskiem powinieneś również przekazać pracodawcy następujące dokumenty:
- skrócony odpis aktu urodzenia dziecka lub jego kopię
- rodzic adopcyjny powinien załączyć kopię prawomocnego postanowienia sądu o przysposobieniu dziecka
- oświadczenie pracownika-ojca wychowującego dziecko o tym, czy korzystał z urlopu ojcowskiego albo jego części
- kopię prawomocnej decyzji o odroczeniu obowiązku szkolnego (gdy dotyczy to Twojej pociechy).
Urlop ojcowski a ZUS - wsparcie finansowe na narodziny dziecka
Może zastanawiasz się, kto płaci za urlop ojcowski - ZUS czy pracodawca? Otóż urlop ojcowski przysługuje w ramach ubezpieczenia chorobowego i zawsze jest finansowane z funduszu chorobowego ZUS.
Za czas urlopu ojcowskiego przysługuje wynagrodzenie w wysokości 100% podstawy wynagrodzenia. Podstawa ta jest obliczana na podstawie przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ojca z ostatnich 12 miesięcy przed miesiącem, w którym przysługuje zasiłek. Zasiłek za urlop ojcowski wypłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), a czas realizacji wynosi maksymalnie 30 dni od momentu złożenia dokumentów.
Pieniądze dostaniesz ze składek chorobowych i zdrowotnych, które co miesiąc Twój pracodawca odprowadza do ZUS-u. Co ważne, chociaż urlop ojcowski przysługuje jedynie mężczyznom zatrudnionym na umowę o pracę, o zasiłek macierzyński mogą również ubiegać się zatrudnieni na umowę zlecenie czy umowę o dzieło.
Za czas opieki ojcowskiej przysługuje 100% wynagrodzenia. Zasiłek wylicza się na podstawie średniej wysokości wynagrodzenia otrzymywanego przez 12 miesięcy przed miesiącem korzystania z urlopu ojcowskiego.
Co z innymi benefitami dla rodziców? Pieniądze za urodzenie dziecka dla ojca i matki wypłacane są przez ZUS w takich postaciach: becikowe, 500+, zasiłek rodzinny, dofinansowanie na zatrudnienie niani, ulga na dziecko, kosiniakowe.
Urlop ojcowski a inne rodzaje urlopów
Urlop ojcowski jest niezależny od urlopu macierzyńskiego. Oznacza to, że ojciec dziecka może skorzystać z tego urlopu niezależnie od tego, czy matka dziecka przebywa na urlopie macierzyńskim, czy nie. Ojciec ma prawo do 14 dni urlopu ojcowskiego w ciągu 12 miesięcy od narodzin dziecka, a jego wykorzystanie nie jest uzależnione od uprawnień matki.
Urlop ojcowski to także nie to samo co urlop rodzicielski. Ten ostatni umożliwia dalszą opiekę nad dzieckiem po wykorzystaniu urlopu macierzyńskiego (lub tacierzyńskiego). Z urlopu rodzicielskiego może skorzystać zarówno ojciec, jak i matka. Może być on także dzielony między rodziców.
Urlop ojcowski i urlop tacierzyński to dwa różne rodzaje urlopów przysługujących ojcom w Polsce, choć często są mylone. Warto zrozumieć różnice między tymi uprawnieniami, żeby w pełni skorzystać ze swoich praw jako ojciec wychowujący dziecko. Urlop ojcowski przysługuje wyłącznie ojcu dziecka i ma na celu umożliwienie mu spędzenia czasu z noworodkiem lub małym dzieckiem. Jest niezależny od sytuacji zawodowej matki dziecka. Z kolei urlop tacierzyński to część urlopu macierzyńskiego, którą ojciec może przejąć od matki, jeśli ta zdecyduje się wrócić do pracy. Jest więc ściśle związany z rezygnacją matki z części jej urlopu.
Czy ojcowie mogą korzystać z urlopu macierzyńskiego?
Ochrona pracownika na urlopie ojcowskim
Pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę z pracownikiem korzystającym z urlopu ojcowskiego. Ochrona ta obowiązuje od momentu złożenia wniosku, aż do zakończenia urlopu. Gdy wniosek złożono wcześniej niż przewiduje termin ustawowy, ochrona zaczyna obowiązywać 7 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu ojcowskiego.
W okresie urlopu ojcowskiego pracodawca nie może również prowadzić przygotowań do wypowiedzenia lub rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia. Jedynym przypadkiem, w którym pracodawca może rozwiązać umowę o pracę podczas urlopu ojcowskiego, jest sytuacja, gdy możliwe byłoby zwolnienie dyscyplinarne (z winy pracownika) lub w przypadku ogłoszenia upadłości lub likwidacji przedsiębiorstwa. W takich sytuacjach wymagana jest zgoda zakładowej organizacji związkowej, jeśli taka istnieje.
Pracownik w czasie urlopu ojcowskiego ma taką samą ochronę wynikającą z art. 177 k.p. jak kobieta w ciąży i matka przebywająca na urlopie macierzyńskim. W związku z czym ojciec dziecka podlega szczególnej ochronie, która ma na celu zabezpieczenie ciągłości stosunku pracy i bezproblemowego powrotu na wcześniej zajmowane stanowisko.
Pracodawca ma prawo rozwiązać umowę o pracę z ojcem, który został zatrudniony na podstawie umowy na czas określony i moment jej rozwiązania upływa w trakcie urlopu ojcowskiego. W takich przypadkach urlop ulega skróceniu do ostatniego dnia trwania stosunku pracy.
Ciągłość stosunku pracy może zostać naruszona również w momencie ogłoszenia upadłości lub likwidacji przedsiębiorstwa. W takim przypadku ma zastosowanie § 4, art. 177 k.p.
Urlop ojcowski - podstawa prawna
Podstawą prawną urlopu ojcowskiego jest Kodeks Pracy, a dokładniej art. 182³, który reguluje zasady jego przyznawania, długość oraz warunki składania wniosku. Przepisy gwarantują ojcu zatrudnionemu na umowie o pracę prawo do dwóch tygodni wolnego z zachowaniem pełnego wynagrodzenia. To rozwiązanie niezależne od urlopu macierzyńskiego czy rodzicielskiego - stanowi osobne uprawnienie wynikające z samego faktu ojcostwa.
§ 1. W celu sprawowania opieki nad dzieckiem pracownik - ojciec ma prawo do urlopu ojcowskiego w wymiarze do 2 tygodni, nie dłużej jednak niż do:
- ukończenia przez dziecko 12 miesiąca życia albo
- upływu 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia orzekającego przysposobienie dziecka i nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 14 roku życia.
art. 182^3 § 1 Kodeks pracy
§ 2. Urlopu ojcowskiego udziela się na pisemny wniosek pracownika-ojca wychowującego dziecko, składany w terminie nie krótszym niż 7 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu; pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek pracownika.
art. 182(3) § 2 Kodeksu pracy
tags: #urlop #ojcowski #warunki