Mobbing, we wszystkich swoich formach i praktykach stosowanych przez mobberów, godzi w ludzką godność. Odbiera ją, podkopuje poczucie własnej wartości, obniża samoocenę, a osoba doświadczająca mobbingu traci kontrolę nad swoim życiem. Godność to prawo człowieka przysługujące każdej osobie.
W Polsce każdego dnia dziesiątki tysięcy dzieci i młodzieży doświadcza przemocy ze strony swoich rówieśników. To nie są tylko statystyki - to konkretne historie młodych ludzi, którzy w miejscu, gdzie powinni czuć się bezpiecznie i rozwijać swój potencjał, stają się ofiarami dręczenia, wykluczenia czy agresji. Aż 79% dzieci i nastolatków przynajmniej raz w życiu doświadczyło przemocy, a co gorsza - zjawisko to nasila się. W ciągu dekady odsetek młodych ludzi doznających przemocy psychicznej wzrósł z 28% do 43%.
Także z naszych własnych analiz opartych o głosy zebrane w Rankingu Szkół Przyjaznych Młodzieży LGBTQ+ 2025 uzyskaliśmy bardzo niepokojący obraz sytuacji w polskich szkołach. Osoby uczniowskie, zapytane czy wiedzą o przypadkach przemocy psychicznej, fizycznej, cyberprzemocy lub dyskryminacji ze względu na przynależność do społeczności LGBTQ+ i oddzielnie - ze względu na jakikolwiek inny powód (lub bez powodu) zadeklarowały, że:
- ponad 40% osób uczniowskich zna przypadki nękania psychicznego w swoim otoczeniu,
- tyle samo osób spotkało się z cyberprzemocą,
- blisko 40% osób zna przypadki dyskryminacji,
- a prawie 30% zna przypadki przemocy fizycznej w swoim otoczeniu.
To znaczy, że co trzecia młoda osoba doświadczyła lub obserwowała w swoim otoczeniu przemoc w różnych formach. To właśnie w odpowiedzi na ten alarmujący stan rzeczy Fundacja GrowSPACE startuje z ambitnym i kompleksowym projektem „Przeciwdziałanie przemocy rówieśniczej”. To nie jest tylko kolejna kampania społeczna, ale realny plan działania, który może być ważnym krokiem w kierunku realnej zmiany w polskich szkołach i stworzenia prawdziwie bezpieczne przestrzenie dla nauki i rozwoju.
Projekt startuje już 1 października 2025 roku i obejmuje dwa moduły działań, które wzajemnie się uzupełniają i wzmacniają.
Moduł 1: Poszukiwanie i upowszechnianie dobrych praktyk
Przygotowanie regulaminu udziału szkoły w programie edukacyjnym to pierwszy, pozornie techniczny, ale niezwykle istotny krok. Współpracownicy Fundacji stworzą precyzyjne kryteria oceny działań szkół: skuteczność, dotarcie, pomoc i innowacyjność. To nie będą abstrakcyjne wskaźniki, ale konkretne narzędzia, które pozwolą zidentyfikować rozwiązania rzeczywiście działające w polskich realiach. Następnie zrekrutujemy szkoły do projektu - rekrutacja ma objąć placówki z całej Polski - zarówno te z sieci Fundacji GrowSPACE, jak i wszystkie inne, które realizują programy profilaktyczne przeciwko przemocy rówieśniczej. To demokratyczne podejście oznacza, że każda szkoła - niezależnie od wielkości, lokalizacji czy zasobów - może podzielić się swoimi doświadczeniami i stać się częścią wielkiej zmiany.
Na początek przeprowadzimy „desk research” czyli głęboką analizę programów profilaktycznych zgłoszonych przez szkoły. Ten etap pozwoli nie tylko na zebranie danych, ale przede wszystkim na zrozumienie, co naprawdę działa w przeciwdziałaniu przemocy, a co pozostaje jedynie na papierze.
Prawdziwym przełomem będzie jednak badanie fokusowe z udziałem uczniów. Spotkania z młodzieżą w bezpiecznej atmosferze, poza szkołą to szansa na usłyszenie ich autentycznych głosów - tych, którzy na co dzień zmagają się z przemocą lub są jej świadkami. To oni najlepiej wiedzą, które działania szkoły rzeczywiście pomagają, a które są tylko pozorem aktywności.
Zwieńczeniem pierwszego modułu będzie stworzenie interaktywnego „Story Banku” - platformy, która zgromadzi co najmniej 10 najciekawszych i najskuteczniejszych praktyk szkół z całej Polski. To nie będzie suchy katalog działań, ale żywe historie pokazujące, jak można realnie zatrzymać przemoc i stworzyć kulturę szacunku.
Moduł 2: Od wiedzy do działania
Drugi moduł to przejście od zbierania doświadczeń do aktywnego działania. Debata „Zatrzymaj Przemoc Rówieśniczą” zapowiada się jako jedno z najważniejszych wydarzeń roku 2025 w obszarze edukacji i profilaktyki.
Nie będzie to kolejna konferencja dla dorosłych mówiących o młodych. W debacie udział weźmie minimum 40 osób stacjonarnie i 100 online, w tym uczniowie, nauczyciele, rodzice, organizacje pozarządowe oraz eksperci. To spotkanie równych partnerów, którzy wspólnie będą szukać rozwiązań.
Debata będzie miała formę panelu, sesji interaktywnej i world-cafe z prezentacją „Story Banku”. To format, który pozwoli na prawdziwą wymianę doświadczeń i wypracowanie konkretnych rekomendacji.
Dlaczego to ważne teraz?
Projekt Fundacji GrowSPACE wpisuje się w szerszy nurt działań, które pokazują, że polska edukacja wreszcie poważnie podchodzi do tematu zdrowia psychicznego młodzieży. Ministerstwo Edukacji Narodowej zainicjowało „Tydzień o Przeciwdziałaniu Przemocy Rówieśniczej” i przygotowało „Pakt na rzecz przeciwdziałania przemocy rówieśniczej”, który ma zostać podpisany przez wszystkie kluczowe podmioty tworzące społeczność szkolną.
Rzeczniczka Praw Dziecka Monika Horna-Cieślak wystosowała prośbę do kuratorów oświaty o podanie przykładów dobrych praktyk, co pokazuje, że temat jest priorytetem na najwyższym poziomie.
Wprowadzenie od września 2025 roku przedmiotu „edukacja zdrowotna”, który zawiera silny blok dotyczący zdrowia psychicznego, tworzy idealny moment na wdrożenie kompleksowych rozwiązań systemowych.
Co naprawdę się zmieni?
Projekt Fundacji GrowSPACE to pierwszy w Polsce tak kompleksowy program, który łączy badania z praktycznym działaniem. „Story Bank” stanie się żywym archiwum skutecznych rozwiązań, z którego będą mogły korzystać szkoły z całego kraju. To oznacza, że dobra praktyka wypracowana w małej szkole na Podlasiu może zostać zaadaptowana w warszawskim liceum.
Badania fokusowe dadzą młodym ludziom autentyczny głos w kształtowaniu polityki antybullyingowej. To przełom: przechodzimy od systemów tworzonych przez dorosłych dla dorosłych do rozwiązań opartych na rzeczywistych potrzebach osób uczniowskich. Debata „Zatrzymaj Przemoc Rówieśniczą” może stać się początkiem ogólnopolskiej sieci współpracy między szkołami, rodzicami, organizacjami i ekspertami. To miejsce, gdzie teoria spotka się z praktyką, a dobre intencje przekują się w konkretne działania.
Efekt domina: jak jeden projekt może zmienić cały system
Trwałość rezultatów projektu leży w jego konstrukcji. „Story Bank” będzie publicznie dostępny i promowany, co oznacza, że efekty będą się multiplikowały długo po zakończeniu formalnych działań. Każda szkoła, która skorzysta ze zgromadzonych doświadczeń i wdroży podobne rozwiązania, stanie się kolejnym ogniwem w łańcuchu pozytywnych zmian.
Wnioski z badań i rekomendacje wypracowane podczas debaty zostaną włączone do kolejnych projektów edukacyjnych Fundacji GrowSPACE oraz upowszechnione wśród decydentów zajmujących się zdrowiem psychicznym dzieci i młodzieży.
Kiedy „Story Bank” zapełni się pierwszymi historiami sukcesu, gdy młodzi ludzie poczują, że ich głos ma znaczenie, a szkoły zaczną czerpać z doświadczeń swoich koleżanek i kolegów z innych części kraju, wtedy będziemy mogli powiedzieć, że pierwsza bitwa z przemocą rówieśniczą została wygrana.
Fundacja GrowSPACE nie obiecuje, że przemoc zniknie z polskich szkół z dnia na dzień. Ale oferuje coś znacznie cenniejszego - narzędzia, wiedzę i platformę do współpracy, które mogą sprawić, że każda szkoła stanie się bezpieczniejszym miejscem dla wszystkich uczniów.
Przemoc w polskich szkołach często nie krzyczy. Przemoc wobec dzieci neuroatypowych nie zawsze jest głośna i widoczna. Czasem to śmiech na korytarzu, milczenie klasy, wykluczenie z grupy.
Celem Fundacji Jim są zmiany. Z najnowszego raportu „Bullying - perspektywa osób neuroatypowych” (Uniwersytet SWPS, RESQL, Fundacja UNIQA, 2025) wynika, że co piąty uczeń w Polsce postrzega siebie jako osobę neuroatypową. Ponad 16 proc. badanych uczniów neuroatypowych przyznaje, że regularnie spotyka się z niewybrednymi żartami, a 15 proc.
Przemoc rówieśnicza jest zaburzeniem sił. Mimo braku różnicy wieku, oprawca jest silniejszy, ofiara zdecydowanie słabsza i nie ma możliwości się bronić. To powoduje, że akty przemocy przybierają charakter powtarzającego się dręczenia. Najtrudniejsza dla dzieci - wg nich samych - jest przemoc relacyjna. Tymczasem cyberbullying obejmuje wszystkie sfery życia młodego człowieka. Przenika poza mury szkoły, wchodzi z dzieckiem do sklepu, do domu, towarzyszy mu w pokoju przed snem i po przebudzeniu. Bez względu jednak na formę, jaką przybiera, niesie ze sobą ogromny bagaż konsekwencji, z którymi mierzy się ofiara. Często czuje ona osamotnienie. Według danych UNICEF na całym świecie 1 na 3 dzieci przyznaje się do bycia dręczonym, a 3 na 10 do bycia oprawcą.
O tym właśnie jest najnowszy odcinek podcastów cyklu “Przerwy na emocje”. W rozmowie, zatytułowanej “Problem Bullyingu zaczyna się i kończy na nas” dotykamy najważniejszych kwestii związanych z tym zjawiskiem. Mówimy m.in. O tym trzeba mówić, bo wszystko zaczyna się i kończy na nas. Tym razem prowadzący Łukasz Grzanek gości Martę Zambrowską - psycholożkę, terapeutką wczesnego wspomagania rozwoju, trenerkę umiejętności społecznych, pracującą z dziećmi i młodzieżą szkolną. Wprawdzie cykl “Przerwa na emocje” skierowany jest głównie do młodzieży, to z tematem bullyingu powinni zapoznać się też dorośli, aby być wyczulonym na symptomy i sygnały dawane przez dzieci. Zachęcamy więc gorąco do wysłuchania rozmowy.
Polska jest drugim krajem w Europie co do ilości młodocianych samobójstw. Właśnie tylu polskich nastolatków rocznie dokonuje prób samobójczych. Rok temu, nasz najmłodszy syn Franek, doświadczył w szkole przemocy z powodu koloru skóry. Na traumę i ból odpowiedzieliśmy miłością. Stworzyliśmy program warsztatów dedykowanych uczniom szkół podstawowych i średnich, które otwierają dziecięce serca i wspierają pracę wychowawców. „Ten przekaz dotyka do głębi, bo pochodzi od kogoś, kto to wszystko sam przeżył”- mówią po naszych warsztatach wychowawcy i dyrektorzy szkół. Warsztaty rozwijają empatię i uczą wzajemnego szacunku. Mówią o roli świadków i ich odwagi w reagowaniu na przejawy przemocy. Poprzez warsztaty dajemy młodym ludziom nie tylko poczucie, że nie są sami, ale przede wszystkim nadzieję, że ze swojej trudnej sytuacji mogą zrobić dobro.
29 stycznia 2024 r. rozpoczęliśmy kampanię społeczną "Godność ma swoje imię". Jej głównym celem jest edukowanie społeczeństwa na temat rozpoznawania i radzenia sobie z wszelkimi nieprawidłowymi zachowaniami w miejscu pracy. Doświadczony zespół ekspertów fundacji prowadzi audyty, opracowuje procedury antymobbinowe, uczestniczy w postępowaniach wyjaśniających, szkoli i doradza. Budujemy Koalicję Firm - Razem Przeciw Mobbingowi.
Kampania społeczna „Godność ma swoje imię” to ogólnopolski program działań na rzecz przeciwdziałania mobbingowi w pracy. W jej ramach realizujemy m.in. Dobry Podcast, Strefę Wiedzy, ogólnopolską Konferencję Razem Przeciw Mobbingowi, webinary i szkolenia, a także inicjatywy legislacyjne i debatę w Sejmie.
Październik 2021 r. Trwa realizacja projektu „Critical Workers”. Ponad trzydzieści osób w wieku 21-30 lat z Hiszpanii, Portugalii, Ukrainy, Chorwacji, Czech i Polski ogląda film „Diabeł ubiera się u Prady”. Reakcje są bardzo różne. Na sali są osoby, które dostrzegają, że jedna z głównych bohaterek, Miranda (grana przez Meryl Streep), mobbinguje swoich podwładnych. Jednak niektórzy nie widzą w jej zachowaniu nic złego i uważają, że reakcje asystentki Andrei (w tej roli Anne Hathaway) są mocno przesadzone.
Jedną z pomysłodawczyń projektu „Critical Workers” jest Klaudia Lepiarz, założycielka Fundacji Vamos!. Jesienią 2019 r. była - w ramach programu Erasmus+ - na wymianie młodzieżowej w Armenii. - Tamten projekt poświęcony był przede wszystkim krytycznemu myśleniu w mediach. Wówczas zrodził się pomysł, aby w Polsce zorganizować działania pobudzające krytyczne myślenie wśród osób wchodzących na rynek pracy. One bowiem są szczególnie narażone na pułapki i rozczarowania. Niestety, sama również ich doświadczyłam, bo zetknęłam się z mobbingiem - tłumaczy.
Podczas warsztatów, które Fundacja Vamos! zorganizowała w Czarnieckiej Górze, okazało się, że nie we wszystkich krajach znane jest pojęcie mobbingu. W Ukrainie i Chorwacji to zjawisko formalnie, z punktu widzenia prawa, nie istnieje. W Hiszpanii zaś bardzo trudno udowodnić mobbing. Aby to zrobić, trzeba zebrać wiele dowodów: screeny rozmów, czatów i nagrania. - Definicja mobbingu jest w Hiszpanii skonstruowana w taki sposób, że jeśli się na coś zgadzasz, to nie jest to mobbing. - W Polsce przyjmuje się, że mobbing jest wtedy, kiedy dane zachowanie pojawia się cyklicznie, przez dłuższy czas.
Valentina Jagetić, studentka polonistyki z Zagrzebia, dowiedziała się, że mobbing może występować tylko w pracy, ale techniki manipulacji w nim stosowane wykorzystywane są także w szkole (agresja rówieśnicza), na uczelni (nękanie ze strony wykładowców), w rodzinie, a nawet w związkach. - Ważne jest, aby rozpoznawać oznaki mobbingu i mieć świadomość, jak sobie z nimi radzić. Bo konsekwencje mogą być poważne: problemy psychiczne, finansowe, zdrowotne, poczucie winy - tłumaczy Valentina.
Podstawowym sposobem obrony przed mobbingiem jest wyraźne stawianie granic. W nauce tego procesu miała pomóc metoda „Teatru Uciśnionych”, stworzona przez brazylijskiego reżysera Augusto Boala. Uczestnicy projektu odgrywali scenkę, a później powtarzali ją z udziałem publiczności, która mogła wkroczyć i zareagować, by zmienić przebieg danej sytuacji. - Ta metoda angażowała różne emocje. Chodziło o to, aby pokazać, że ofiary mobbingu nie mogą biernie czekać, muszą nauczyć się asertywności - wyjaśnia Klaudia Lepiarz.
Uczestnicy projektu „Critical Workers” to osoby, które dopiero planują wejście na rynek pracy albo też mają za sobą pierwsze doświadczenia zawodowe. Każdy z nich wyjechał z Czarnieckiej Góry z nowym spojrzeniem na mobbing. Projekt „Critical Workers” zakończył się w lutym 2022 r., ale zaowocował kolejnym działaniem. Na początku tego roku Fundacja Vamos! założyła poradnię online dla osób, które doświadczają mobbingu. Bezpłatnych konsultacji w formule online udzielają doradcy zawodowi, psychologowie, prawnicy (www.pracopozytyw.fundacjavamos.org). Po pomoc zgłaszają się do nich pracownicy, którzy podejrzewają, że są ofiarami mobbingu, borykają się z wypaleniem zawodowym albo też mają konflikt z szefem lub współpracownikami. Projekt „Critical Workers” realizowany był przez Fundację Vamos! (www. fundacjavamos.org) w ramach programu Erasmus+ w sektorze Młodzież (Akcja 1. Mobilność młodzieży). Czas trwania projektu: sierpień 2020 r. - luty 2022 r.
Poznaj wnioski z raportu o skuteczności systemu RESQL i zobacz, jak realnie wspiera on szkoły w przeciwdziałaniu przemocy rówieśniczej. Analiza pokazuje, że tam, gdzie system jest konsekwentnie wdrażany i używany, poprawia się klimat klasy, uczniowie częściej zgłaszają trudne sytuacje, a poziom bullyingu wyraźnie spada. Twoja szkoła również może wdrożyć system RESQL.
Połączyliśmy siły, aby pomóc młodzieży w radzeniu sobie z rosnącą przemocą rówieśniczą. Chcemy otwarcie mówić o problemie bullyingu i wskazać skuteczne sposoby radzenia sobie z tym zjawiskiem. Obecnie prowadzimy nabór szkół zainteresowanych naszych wsparciem.
Od ponad 20 lat Fundacja Jim tworzy lepszy świat dla osób neuroatypowych - autystycznych, z ADHD i innymi stanami. Świat, w którym każdy człowiek może realizować swój potencjał. Każdego roku Fundacja wystawia ponad 1000 diagnoz, edukuje kilkaset dzieci we własnych przedszkolach i szkołach, organizuje szkolenia i konferencje dla specjalistów.
tags: #mobbing #w #szkole #fundacja