Mobbing, choć pojęcie stosunkowo nowe, wprowadzone przez Heinza Leymanna na początku lat osiemdziesiątych XX wieku, stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia psychicznego pracowników i efektywności funkcjonowania firmy. Odpowiednie zapisy w Kodeksie pracy definiują mobbing jako uporczywe i długotrwałe nękanie lub zastraszanie pracownika, które wywołuje u niego zaniżoną ocenę przydatności zawodowej, poniżenie, ośmieszenie, izolację lub eliminację z zespołu współpracowników.
Pojęcie mobbingu nierozerwalnie związane jest z tematyką stresu zawodowego, którego jest on skrajnie szkodliwym przykładem. W miejscu pracy, gdzie postrzeganie sytuacji jest w dużej mierze subiektywne, działania takie jak publiczne wyśmiewanie wyglądu zewnętrznego pracownika należy zaliczyć do przejawów mobbingu.
Czym jest mobbing i jakie są jego przejawy?
Zgodnie z definicją zawartą w Kodeksie pracy, mobbing to działania lub zachowania dotyczące pracownika lub skierowane przeciwko niemu, polegające na uporczywym i długotrwałym nękaniu lub zastraszaniu. Celem tych działań jest wywołanie u pracownika zaniżonej oceny przydatności zawodowej, a także spowodowanie lub dążenie do poniżenia, ośmieszenia, izolowania go lub wyeliminowania z zespołu współpracowników.
Postrzeganie sytuacji w miejscu pracy jest w dużej mierze subiektywne i zależy od wielu czynników. Jednakże, pewne działania wyraźnie wskazują na przejawy mobbingu. Do nich należą:
- Reagowanie na wypowiedzi i uwagi pracownika krzykiem, wyzwiskami lub głośnym wymyślaniem.
- Publiczne krytykowanie życia zawodowego i wykonywanej pracy.
- Pisemne groźby i pogróżki.
- Unikanie rozmów z pracownikiem.
- Publiczne wyśmiewanie wyglądu zewnętrznego.
- Utrudnianie wykonywania obowiązków zawodowych poprzez blokowanie dostępu do informacji służbowych, niezbędnych do realizacji zadań.
- Odbieranie pracownikowi prac i zadań zleconych wcześniej do wykonania.
- Zlecanie pracownikowi zadań poniżej lub powyżej jego umiejętności i kwalifikacji.
Odpowiedzialność pracodawcy i konsekwencje mobbingu
Pracodawca jest obowiązany przeciwdziałać mobbingowi oraz tworzyć warunki pracy pozbawione jakichkolwiek przejawów dyskryminacji. Oznacza to, że pracodawca, nawet jeśli sam nie stosuje mobbingu, ale jedynie przyzwala na zachowania mobbingujące ze strony swoich pracowników, ponosi odpowiedzialność za naruszenie swoich obowiązków.
Pracownik, u którego mobbing wywołał rozstrój zdrowia, może dochodzić od pracodawcy odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Przyzwalanie na stosowanie mobbingu może więc pracodawcę "słono" kosztować. Konflikty między pracownikami, niezdrowa rywalizacja wpływają ponadto na wydajność i efektywność pracy i mogą spowodować dla pracodawcy utratę wartościowych specjalistów.
Jak przeciwdziałać mobbingowi?
Przeciwdziałanie mobbingowi wymaga systematycznych i przemyślanych działań na kilku poziomach. Kluczowe kroki, które mogą pomóc w zapobieganiu i zwalczaniu mobbingu w firmie, obejmują:
1. Polityka antymobbingowa
Pierwszym krokiem jest stworzenie i wdrożenie jasnej polityki antymobbingowej. Taki dokument powinien zawierać:
- Definicję mobbingu oraz jego przykłady.
- Opis procedur zgłaszania przypadków mobbingu.
- Konsekwencje dla osób dopuszczających się mobbingu.
- Zobowiązanie firmy do ochrony ofiar mobbingu i wsparcia ich w procesie dochodzenia sprawiedliwości.
2. Szkolenia i edukacja
Regularne szkolenia na temat mobbingu i innych form nękania psychicznego powinny być obowiązkowe dla wszystkich pracowników, w tym dla kadry zarządzającej. Szkolenia te powinny obejmować:
- Rozpoznawanie sygnałów mobbingu.
- Techniki radzenia sobie z mobbingiem.
- Procedury zgłaszania i rozpatrywania skarg.
- Kreowanie kultury szacunku i współpracy w miejscu pracy.
3. Mechanizmy zgłaszania i rozpatrywania skarg
W firmie powinny istnieć jasne i łatwo dostępne mechanizmy zgłaszania przypadków mobbingu. Ważne jest, aby pracownicy mieli pewność, że ich skargi będą traktowane poważnie i że nie będą narażeni na dodatkowe represje. Skargi powinny być rozpatrywane przez niezależny zespół, który zapewni obiektywność i uczciwość procesu.
4. Wsparcie dla ofiar mobbingu
Ofiary mobbingu powinny mieć dostęp do wsparcia psychologicznego i prawnego. Firma może współpracować z zewnętrznymi specjalistami, takimi jak psychologowie czy prawnicy, którzy mogą pomóc pracownikom radzić sobie z traumą i dochodzić swoich praw.
5. Promowanie pozytywnej kultury organizacyjnej
Kultura organizacyjna oparta na wzajemnym szacunku, zaufaniu i otwartej komunikacji jest najlepszą prewencją wobec mobbingu. Pracodawcy powinni dbać o to, aby wartości te były integralną częścią codziennej działalności firmy, a wszelkie przejawy negatywnych zachowań były natychmiast korygowane.
Mobbing w Ochronie Zdrowia: Jak Rozpoznać i Przeciwdziałać Toksycznym Zachowaniom w Pracy?
Zachowania i cechy ofiar mobbingu
Ofiara mobbingu może przejawiać szereg różnorodnych zachowań, które są wynikiem chronicznego stresu, presji oraz negatywnych doświadczeń w pracy. Zmiany mogą dotyczyć sfery emocjonalnej, zawodowej i fizycznej.
Zmiany w Zachowaniu i Emocjach
- Niski poziom energii: Chroniczne zmęczenie, brak motywacji i energii do wykonywania obowiązków.
- Podwyższony poziom stresu i lęku: Częste odczuwanie niepokoju, a nawet paniki, szczególnie przed pójściem do pracy.
- Depresja: Uczucie beznadziei, smutek, utrata zainteresowania wcześniejszymi pasjami.
- Niskie poczucie własnej wartości: Stałe poczucie niekompetencji, bezwartościowości i brak wiary w siebie.
Zmiany w Zachowaniach Zawodowych
- Unikanie kontaktu: Izolowanie się od innych pracowników, spotkań i rozmów.
- Problemy z koncentracją: Trudności w skupieniu się na zadaniach, zapominanie, błędy w pracy.
- Obniżenie efektywności: Spadek wydajności i jakości pracy, opóźnienia.
- Częste absencje: Zwiększona liczba dni wolnych z powodu choroby, urlopy zdrowotne.
Zmiany w Zachowaniach Fizycznych
- Problemy zdrowotne: Częste bóle głowy, problemy żołądkowe, bóle mięśniowe, bezsenność i inne dolegliwości psychosomatyczne.
- Zmiana wyglądu: Zaniedbywanie wyglądu zewnętrznego, utrata lub przybieranie na wadze z powodu stresu.
Badania wskazują, że osoby mobbowane są często bardziej neurotyczne, mniej ugodowe i sumienne, a także mniej ekstrawertywne niż osoby niemobbowane. Mogą być bardziej podatne na negatywne emocje, wrażliwe na stres i skłonne do impulsywnych reakcji. Niski poziom ekstrawersji może sugerować mniejsze kompetencje społeczne w zakresie inicjowania interakcji, a niska ugodowość - większą skłonność do rywalizacji niż kooperacji.
| Cecha | Osoby mobbowane | Osoby niemobbowane |
|---|---|---|
| Neurotyczność | Wyższa | Niższa |
| Ugodowość | Niższa | Wyższa |
| Sumienność | Niższa | Wyższa |
| Ekstrawersja | Niższa | Wyższa |
| Otwartość | Podobna | Podobna |
| Styl radzenia sobie ze stresem (zadaniowy) | Rzadziej | Częściej |
| Styl radzenia sobie ze stresem (emocjonalny) | Częściej | Rzadziej |
| Poszukiwanie kontaktów towarzyskich | Rzadziej | Częściej |
| Poziom odczuwanego wsparcia społecznego | Niższy | Wyższy |
Warto podkreślić, że każdy pracownik zasługuje na przyjazne środowisko pracy, a działania wywołujące stres mogą znacząco pogorszyć jego wydajność, samopoczucie i samoocenę. Choć incydentalna krytyka, nawet jeśli niesprawiedliwa, nie zawsze kwalifikuje się jako mobbing, to publiczne wyśmiewanie wyglądu zewnętrznego stanowi naruszenie zasad współżycia społecznego i dobrych obyczajów.
tags: #mobbing #krytykowanie #wygladu #zewnetrznego