Mobbing w środowisku medycznym stanowi poważny problem, dotykający lekarzy różnych specjalności i na różnych etapach kariery. Psychiczne nękanie, poniżanie, ośmieszanie czy podważanie kompetencji to tylko niektóre z przejawów tego zjawiska, które mogą prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych i zawodowych dla ofiar.
Formy i przejawy mobbingu w placówkach medycznych
Sprawy dotyczące mobbingu w placówkach medycznych często dotyczą psychicznego nękania pracownika. Przykłady obejmują:
- Podważanie kompetencji: Stwierdzanie przy zespole, że dana osoba nie nadaje się do zawodu lub powierzonej czynności.
- Ośmieszanie: Naśmiewanie się z wyglądu, komentarze w stylu: „Trzeba było sprzedawać wodę sodową na ulicy, a nie zakładać biały fartuch”.
- Poniżanie: Traktowanie pracownika w sposób uwłaczający, stwarzanie problemów z urlopem, zakłócanie odpoczynku, wymaganie pracy podczas urlopu.
W ośrodkach akademickich przełożeni mogą stosować manipulację, strasząc pracownika brakiem dopuszczenia do przewodu doktorskiego lub niemożnością wyjazdu na ważną konferencję naukową.
Ofiarami mobbingu bywają również matki lekarki. Kiedy muszą dostosować dyżury do nowej sytuacji życiowej po urodzeniu dziecka, przełożony może tendencyjnie przydzielać im dyżury w niekorzystnym dla nich terminie. Jak zauważa Monika Potocka, rzecznik praw lekarza Okręgowej Izby Lekarskiej w Warszawie, zdarzają się przypadki, gdy lekarka informuje o niemożności wzięcia dyżuru w danym terminie, a słyszy od przełożonego, że nie nadaje się do zawodu, który wybrała.
Sebastian Stykowski, prawnik w Biurze Rzecznika Praw Lekarza OIL w Warszawie, zwraca uwagę, że mobbing wiąże się często z wymuszaniem na lekarzach podejmowania czynności sprzecznych z prawem, w szczególności z ustawą o zawodzie lekarza. Przykładowo, przełożony może wymagać od anestezjologa udzielania świadczeń medycznych w dwóch salach operacyjnych jednocześnie.
Procedury antymobbingowe i ich skuteczność
Naturalne wydaje się pytanie o sposób realizowania procedur antymobbingowych w placówkach medycznych. Kodeks pracy nakłada na pracodawcę obowiązek przeciwdziałania mobbingowi, jednak nie określa wzorów dokumentów czy regulaminów. Kierownictwo placówki medycznej powinno wdrożyć procedury zapewniające ściganie mobberów i przewidujące określone konsekwencje za nadużycia.
Niestety, rzeczywistość bywa przykra. Jak zaznacza Sebastian Stykowski, w skład komisji antymobbingowych wchodzą koledzy osoby mobbingującej, którzy starają się wyciszyć sprawę. W celu przeciwdziałania temu zjawisku, proponowane są rozwiązania takie jak:
- Rozmowy z młodszymi lekarzami prowadzone przy otwartych drzwiach.
- Wprowadzenie przepisu wewnętrznego umożliwiającego pracownikowi odbycie rozmowy z przełożonym w obecności kolegi, jeśli czuje się niekomfortowo w towarzystwie szefa.
Wsparcie kolegów i budowanie kultury organizacyjnej
Bardzo istotne w przeciwdziałaniu przemocy psychicznej w pracy jest wsparcie kolegów. Zespół Rzecznika Praw Lekarza często spotykał się z sytuacją, gdy osoba nadużywająca swojej pozycji „typowała ofiarę”, a inni pracownicy, czując ulgę z powodu uniknięcia bezpośredniej agresji, akceptowali ten stan. Brak wzajemnej ochrony w środowisku jest przykrym zjawiskiem, szczególnie w szpitalach akademickich, gdzie obok powiązań zawodowych istnieją zależności związane z karierą naukową.
Nie w każdym jednak przypadku ofiara mobbingu jest osamotniona. Do Biura Rzecznika Praw Lekarza zgłaszają się grupy lekarzy, którzy wspierają się wzajemnie w walce przeciwko nadużyciom i dążą do wyciągnięcia konsekwencji wobec mobbera.
Zgłaszanie mobbingu - kiedy i dlaczego?
Zgłoszenie mobbingu często następuje w bardzo zaawansowanym stadium problemu, będąc efektem konsekwencji, jakie poniosła osoba mobbingowana - załamania nerwowego, rozpadu życia prywatnego, silnych reperkusji zdrowotnych. Dopiero wówczas ofiara postanawia zgłosić się do Rzecznika Praw Lekarza, nierzadko mając po swojej stronie świadków nadużyć.
Monika Potocka podkreśla, że chciałaby, aby zgłoszenia następowały wcześniej, by lekarze nie byli przyparci do muru i nie szukali ostatniej deski ratunku, nie przychodzili na zwolnieniu lekarskim z depresją, ale w momencie, kiedy coś zaczyna dziać się źle.
Fakt, że do Biura Rzecznika Praw Lekarza docierają zgłoszenia, bez względu na do jakich nadużyć doszło, należy uznać za postęp. Kilkanaście lat temu nikt nie przyszedłby z problemem mobbingu, nie podejrzewając nawet, że może szukać pomocy i ją otrzymać.
Rola Rzecznika Praw Lekarza i działania prewencyjne
Wzrost świadomości na temat mobbingu wśród lekarzy jest widoczny dzięki kampaniom społecznym i działaniom Rzecznika Praw Lekarza. Jednym z elementów przeciwdziałania jest akcja informowania lekarzy w szpitalach, jak mają się zachować podczas napaści słownej lub fizycznej w gabinecie.
Dążeniem Rzecznika Praw Lekarza jest to, by mobberzy dostrzegli ich działalność i odczuwali lęk przed konsekwencjami swoich zachowań, uświadamiając sobie, że nie są bezkarni. Choć liczba spraw pozytywnie rozwiązanych jest niewielka, świadomość, że mobbing jest zwalczany i piętnowany, w środowisku lekarskim stopniowo się upowszechnia.
Podstawą działania Rzecznika Praw Lekarza są zgłoszenia lekarzy. Wiele zależy od determinacji osoby lub grupy wnoszącej skargę. Rzecznik zbiera informacje, analizuje dowody (SMS-y, grafiki dyżurów), rozmawia z kierownictwem placówki. W przypadku braku współpracy, RPL zwraca się do instytucji w oficjalnych pismach lub powiadamia organy nadzoru.
Masz tyrana w pracy? Zrób to teraz
Gdy materiał dowodowy zostanie przeanalizowany, a rozmowa z kierownictwem nie przyniesie efektów, rzecznik decyduje o złożeniu zawiadomienia o możliwości popełnienia przewinienia zawodowego do okręgowego rzecznika odpowiedzialności zawodowej. Zawiadamiana jest również Państwowa Inspekcja Pracy.
Zmiany legislacyjne i perspektywy na przyszłość
Okręgowa Izba Lekarska w Warszawie przygotowała projekt zmiany ustawy o izbach lekarskich, który zakłada wprowadzenie organu wyposażonego w odpowiednie kompetencje i narzędzia do obrony godności zawodu lekarza oraz zbiorowych interesów medyków. Jest to odpowiedź na dysproporcję między możliwościami wykonawczymi organów ścigania lekarzy za przewinienia zawodowe a Biurem Rzecznika Praw Lekarza.
Biuro Rzecznika Praw Lekarza planuje również szerszą promocję inicjatyw walki z mobbingiem w środowisku lekarskim w mediach społecznościowych izby.
Mobbing w pielęgniarstwie - badania i wnioski
Badania przeprowadzone wśród pielęgniarek wskazują na powszechne występowanie negatywnych zachowań w miejscu pracy. W szpitalach klinicznych aż 78,7% badanych przyznało, że doświadcza negatywnych zachowań. W przypadku 34,3% badanych można mówić o intensywnym występowaniu tych zachowań, pozwalającym na rozpoznanie mobbingu.
Najrzadziej występującą grupą negatywnych zachowań były te mające szkodliwy wpływ na zdrowie osoby, wobec której są podejmowane. Natomiast jako grupę o najczęstszym występowaniu wskazano te mające wpływ zarówno na sytuację życiową, jak i zawodową.
Wyniki analizy statystycznej potwierdziły istotne zależności pomiędzy występowaniem negatywnych zachowań w miejscu pracy pielęgniarek a ich wiekiem, długością stażu pracy oraz poziomem wykształcenia. Najliczniej reprezentowaną grupą wskazującą na intensywne występowanie negatywnych zachowań była grupa respondentów, która nie udzieliła odpowiedzi na pytania metryczkowe, co może świadczyć o obawach przed ujawnieniem problemu.
Skala zjawiska mobbingu wśród pielęgniarek zatrudnionych w szpitalach klinicznych wyniosła 34,3%. Zauważalna jest znacząca różnica między oceną skali zjawiska „metodą obiektywną” a tą wskazywaną „metodą subiektywną” przez uczestników badań.
W kontekście przeciwdziałania negatywnym zachowaniom w miejscu pracy, kluczowe jest uwzględnienie złożoności zjawiska i systematyczność działań wszystkich uczestników procesu, nie tylko samych pielęgniarek. Działania prewencyjne powinny być nastawione w zdecydowanie większym stopniu na prewencję pierwotną, aniżeli na działania naprawcze.
tags: #mobbing #i #medycyna #marek #ksiazek