Przepisy Kodeksu pracy regulują kwestie związane z urlopami macierzyńskim, rodzicielskim i wychowawczym, a także możliwością podjęcia pracy zarobkowej w trakcie ich trwania. Jednocześnie pojawiają się wątpliwości dotyczące prawa do miejsca w przedszkolu dla dzieci, których rodzice korzystają z tych urlopów.
Urlop macierzyński i rodzicielski - podstawowe informacje
Długość urlopu macierzyńskiego reguluje Kodeks pracy i zgodnie z art. 180 § 1 okres urlopu uzależnia się od liczby dzieci urodzonych w trakcie jednego porodu.
| Liczba dzieci | Liczba tygodni urlopu macierzyńskiego | Liczba tygodni urlopu rodzicielskiego | Suma |
|---|---|---|---|
| 1 | 20 | 41 | 61 |
| 2 | 31 | 43 | 74 |
| 3 | 33 | 43 | 76 |
| 4 | 35 | 43 | 78 |
| 5 i więcej | 37 | 43 | 80 |
Urlop macierzyński zwykle liczy się od dnia porodu. Istnieje jednak możliwość wykorzystania do 6 tygodni urlopu jeszcze przed porodem. W takiej sytuacji po porodzie wykorzystuje się pozostałe tygodnie z puli przysługującego wymiaru urlopu macierzyńskiego.
Art. 182(1a) reguluje urlop rodzicielski, którego okres trwania zależy także od liczby urodzonych dzieci. W przypadku urodzenia jednego dziecka wynosi 41 tygodni i wydłuża się przy większej liczbie urodzonych dzieci przy jednym porodzie. Niezależnie od tego, czy urodzi się wówczas dwoje, troje, czworo, pięcioro, czy więcej dzieci, urlop zawsze będzie wynosił 43 tygodnie.
Zwykle urlop macierzyński i rodzicielski wykorzystuje się bezpośrednio po sobie. Pracownica, która urodziła jedno dziecko, nie wraca do pracy po 20, a po 52 tygodniach. Stąd potoczna nazwa „roczny urlop macierzyński”.
Zasiłek macierzyński
Za okres urlopu macierzyńskiego oraz rodzicielskiego pracownikowi przysługuje zasiłek macierzyński. Dla pracowników podstawa wymiaru zasiłku to przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolności do pracy, albo za pełne kalendarzowe miesiące ubezpieczenia, jeżeli niezdolność do pracy powstała przed upływem 12 miesięcy kalendarzowych ubezpieczenia.
Aby otrzymać zasiłek macierzyński w wysokości 81,5% podstawy wymiaru za okres urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego, należy złożyć odpowiedni wniosek nie później niż 21 dni po porodzie. Wysokość zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu macierzyńskiego wynosi 100% podstawy wymiaru zasiłku, a za okres urlopu rodzicielskiego 70% ustalonej podstawy wymiaru zasiłku. Istnieje możliwość otrzymania 81,5% podstawy wymiaru, jeśli ubezpieczona - matka dziecka - nie później niż 21 dni po porodzie złoży pisemny wniosek o wypłacenie jej zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego i urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze, z wyłączeniem okresu przysługującego ojcu dziecka.
Wniosek o wypłacenie zasiłku macierzyńskiego w wysokości 81,5 % podstawy wymiaru zasiłku nie może dotyczyć urlopu rodzicielskiego w części przysługującej wyłącznie drugiemu rodzicowi dziecka (w wymiarze 9 tygodni). Za tę część urlopu rodzicielskiego zasiłek macierzyński wynosi 70% podstawy wymiaru zasiłku.
Podjęcie pracy podczas pobierania zasiłku macierzyńskiego
Celem urlopu macierzyńskiego jest zapewnienie opieki nad dzieckiem, ale również powrót do zdrowia. Ustawodawca przewidział, że w niektórych przypadkach osoba pobierająca zasiłek macierzyński nie może podjąć pracy.
Umowa o pracę w okresie urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego
Podczas trwającego urlopu macierzyńskiego (20 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka) nie można wykonywać pracy na podstawie umowy o pracę ze swoim pracodawcą. Taka możliwość jest dopuszczalna dopiero w czasie urlopu rodzicielskiego, przy czym etat może wynosić maksymalnie ½, a otrzymywane zarobki proporcjonalnie pomniejszają zasiłek.
Natomiast gdy pracownica w okresie urlopu macierzyńskiego chce podjąć pracę na etacie, ale u innego pracodawcy, wówczas nie ma żadnych ograniczeń. Osoba pobierająca zasiłek macierzyński może świadczyć pracę w pełnym wymiarze i z tego tytułu nie zostanie jej pomniejszony zasiłek macierzyński.
Umowy cywilnoprawne a zasiłek macierzyński
Umowy cywilnoprawne z własnym pracodawcą są jak najbardziej dozwolone i nie wpływają na zmniejszenie ani zawieszenie prawa do zasiłku macierzyńskiego. Nie ma także przeszkód, aby osoba przebywająca na urlopie macierzyńskim czy rodzicielskim podjęła dodatkowe zatrudnienie na podstawie umowy cywilnoprawnej z innym pracodawcą. Zawarcie umowy zlecenia czy o dzieło podczas urlopów związanych z macierzyństwem jest dopuszczalne i nie ma wpływu na wysokość świadczenia, nie spowoduje również zaprzestania jego wypłaty. Otrzymywane z tytułu umowy wynagrodzenie nie podwyższy jednak kwoty zasiłku.
Zleceniobiorca powinien mieć zapewnioną minimalną stawkę godzinową. Podjęcie pracy na podstawie umowy cywilnoprawnej podczas pobierania zasiłku macierzyńskiego możliwe jest zarówno u swojego pracodawcy, jak i w innej firmie. Jako że zasiłek macierzyński stanowi tytuł do objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalno-rentowym i jeśli podstawą naliczania zasiłku macierzyńskiego jest kwota co najmniej minimalnego wynagrodzenia za pracę, zleceniobiorca z tytułu zawarcia umowy cywilnoprawnej będzie podlegał wyłącznie zgłoszeniu do ubezpieczenia zdrowotnego.
Podsumowując, kobieta w trakcie przebywania na zasiłku macierzyńskim może podpisać umowę zlecenie ze swoim pracodawcą oraz w innej firmie.
Urlop wychowawczy i praca zarobkowa
Zgodnie z treścią art. 186 § 1-3 Kodeksu pracy - pracownik zatrudniony co najmniej 6 miesięcy ma prawo do urlopu wychowawczego w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Wymiar urlopu wychowawczego wynosi do 36 miesięcy i jest udzielany na okres nie dłuższy niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 rok życia.
Zgodnie z treścią art. 1862 § 1 i § 2 Kodeksu pracy - w czasie urlopu wychowawczego pracownik ma prawo podjąć pracę zarobkową u dotychczasowego lub innego pracodawcy albo inną działalność, a także naukę lub szkolenie, jeżeli nie wyłącza to możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.
Ustawodawca pozwala pracownikowi korzystającemu z urlopu wychowawczego podjąć dodatkowe zatrudnienie lub działalność, jednakże trwałe zaprzestanie sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem powinno spowodować utratę prawa do urlopu wychowawczego.
Pracownik może łączyć korzystanie z urlopu rodzicielskiego z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielającego tego urlopu w wymiarze nie wyższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy. W takim przypadku urlopu rodzicielskiego udziela się na pozostałą część wymiaru czasu pracy.
Przepisy Kodeksu pracy nie regulują kwestii, w której pracownik korzystający z urlopu macierzyńskiego bądź urlopu rodzicielskiego zamierza podjąć pracę u innego pracodawcy. Należy zatem uznać, że w świetle obowiązujących przepisów istnieje taka możliwość. Ustawodawca nie tylko nie zabrania podejmowania pracy u innego pracodawcy w trakcie korzystania z urlopu macierzyńskiego bądź urlopu rodzicielskiego, ale również nie uzależnia takiej możliwości od wysokości wymiaru czasu pracy. Oznacza to, że taki pracownik może podjąć pracę u innego pracodawcy nawet w pełnym wymiarze czasu pracy. Podjęcie działalności zarobkowej u innego pracodawcy jest możliwe również na podstawie umów cywilnoprawnych.
Pracownik, który zamierza podjąć pracę u innego pracodawcy nie zawsze musi informować o tym fakcie pracodawcy udzielającego urlopu macierzyńskiego/rodzicielskiego - obowiązek taki nie wynika bowiem z powszechnie obowiązujących przepisów prawa pracy. Powinność ta może jednak wynikać z wewnątrzzakładowych źródeł prawa (np. regulaminu pracy).
Urlop wychowawczy a przedszkole
Zasadnicze wątpliwości rodzi sformułowanie „w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem”, pojawia się bowiem pytanie, czy codzienna obecność dziecka w przedszkolu nie jest okolicznością wykluczającą sprawowanie nad dzieckiem osobistej opieki i nie stanowi przesłanki do odebrania rodzicowi urlopu wychowawczego.
Niektórzy eksperci twierdzą, że oddanie dziecka do placówki wychowawczej, takiej jak przedszkole, jest równoznaczne z zaprzestaniem sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, co na tej podstawie może spowodować wezwanie pracownika do stawienia się w pracy.
Kłóci się to jednak z przepisami prawa oświatowego, które jako wiek odpowiedni do rozpoczęcia wychowania przedszkolnego wskazują 3 r. ż. oraz nakładają obowiązek ukończenia rocznego przygotowania przedszkolnego dla dzieci w wieku 6 lat, co uniemożliwia wykorzystanie przysługującego urlopu wychowawczego w pełni.
Ważnym stanowiskiem jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Apelacyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 21 maja 2014 r. (sygn. akt II SA/Go 311/14), który stwierdził, że „Natomiast fakt korzystania przez dziecko z opieki dziennej w placówce szkolno-wychowawczej, takiej jak żłobek czy też przedszkole nie mogą stanowić bezpośredniej podstawy do odmowy przyznania tego świadczenia. W takiej sytuacji niezbędnym jest wykazanie, iż uniemożliwia to sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem.”
Podobne stanowisko zajmuje Departament Prawa Pracy MRiPS, który w odpowiedzi na zapytanie portalu proRodzinny nawiązał do wyżej zacytowanego wyroku. Sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem nie oznacza, że kontakt z dzieckiem musi być ciągły, nieprzerwany, że sprawująca taką opiekę osoba nie może zostać zastąpiona w wykonywaniu czynności opiekuńczych przez domowników czy inne osoby przez krótsze okresy. Sprawowanie opieki osobiście nie można utożsamiać z dwudziestoczterogodzinnym i nieprzerwanym przebywaniem z dzieckiem.
Jedynie umieszczenie dziecka w placówce zapewniającej całodobową opiekę nad dzieckiem w okresie dłuższym niż 5 dni w tygodniu uzasadnia odmowę przyznania dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Natomiast fakt korzystania przez dziecko z opieki dziennej w placówce szkolno-wychowawczej, takiej jak żłobek czy też przedszkole, nie może stanowić bezpośredniej podstawy do odmowy przyznania tego świadczenia.
Urlop wychowawczy - komu, kiedy i w jakim wymiarze przysługuje.
Rekrutacja do przedszkola a urlop rodzicielski
Kwestia pierwszeństwa w rekrutacji do przedszkola dla dzieci, których rodzice przebywają na urlopie macierzyńskim lub rodzicielskim, jest złożona i może budzić kontrowersje. Zgodnie z przepisami, sam fakt przebywania na urlopie rodzicielskim nie daje automatycznie pierwszeństwa w przyjęciu dziecka do przedszkola.
Kryteria rekrutacji do przedszkoli ustalane są przez poszczególne samorządy i mogą się różnić. Zazwyczaj priorytet mają dzieci, dla których placówka jest najbliższa miejsca zamieszkania, dzieci z rodzin wielodzietnych, z niepełnosprawnościami, a także dzieci, których oboje rodzice pracują.
Sytuacja, gdy dziecko matki przebywającej na urlopie macierzyńskim zostało przyjęte do przedszkola, podczas gdy dziecko pracujących rodziców znalazło się na liście rezerwowej, może wynikać z konkretnych kryteriów rekrutacyjnych przyjętych przez dane przedszkole lub samorząd. Warto sprawdzić regulamin rekrutacji w swojej gminie lub mieście.
Należy pamiętać, że znajomości z dyrektorem przedszkola nie powinny wpływać na proces rekrutacji, który powinien być transparentny i oparty na ustalonych kryteriach.
tags: #urlop #macierzynski #a #zatrudnienie #rekrutacja #do