Pracownicy samorządowi stanowią zróżnicowaną grupę zawodową, zatrudnioną w podmiotach o odmiennej strukturze organizacyjnej i prawnej. Z prawnego punktu widzenia istotne jest rozróżnienie pojęcia pracownika samorządowego w znaczeniu potocznym i prawnym. W pierwszym przypadku przez pracowników samorządowych rozumie się osoby wykonujące pracę na rzecz jednostek organizacyjnych samorządu terytorialnego - gminy, powiatu, województwa, a także podmiotów powiązanych z nimi funkcjonalnie lub majątkowo.
Pojęcie pracownika samorządowego w znaczeniu normatywnym zostało zdefiniowane w ustawie z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych. Zgodnie z nią, przepisy ustawy stosuje się do pracowników samorządowych zatrudnionych w określonych podmiotach. Oznacza to, że przepisy te nie obejmują np. pracowników zatrudnionych w spółkach prawa handlowego utworzonych przez gminę, nawet jeśli wcześniej stanowiły one jednostkę organizacyjną gminy.
Status prawny pracownika samorządowego może być dodatkowo skomplikowany przez treść art. 3 ustawy, który stanowi, że przepisów ustawy nie stosuje się do pracowników zatrudnionych w jednostkach wymienionych w art. 2, których status prawny określają odrębne przepisy. Istnieje wiele aktów prawnych regulujących w sposób szczególny prawa i obowiązki określonych grup pracowników, którzy mimo zatrudnienia w podmiotach wskazanych w art. 2 ustawy, nie są objęci regulacjami ustawy o pracownikach samorządowych. Klasycznym przykładem są nauczyciele, objęci przepisami Karty Nauczyciela.
Ustawodawca nie przyjął jednolitego schematu, zgodnie z którym w przypadku nieuregulowania pewnych kwestii w przepisach odrębnych następuje powrót do regulacji ustawy o pracownikach samorządowych. Regulacje szczególne mogą samodzielnie wprowadzać odwołanie do innych przepisów. Na przykład, Karta Nauczyciela stanowi, że w sprawach nieuregulowanych zastosowanie mają przepisy Kodeksu pracy, a nie pragmatyki służbowej pracowników samorządowych.
Zróżnicowanie statusu prawnego pracowników może nastąpić nawet w przypadku zatrudnienia u tego samego pracodawcy. Na przykład, pracownicy niebędący nauczycielami, zatrudnieni w szkołach i placówkach prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego, podlegają przepisom o pracownikach samorządowych, podczas gdy nauczyciele podlegają Karcie Nauczyciela.
Odmienny model określenia praw i obowiązków przyjęto w ustawie o pomocy społecznej w stosunku do pracowników socjalnych. W tym przypadku zastosowanie znajduje ustawa o pomocy społecznej, a w art. 123 wskazano, że prawa i obowiązki pracowników samorządowych jednostek organizacyjnych pomocy społecznej regulują przepisy o pracownikach samorządowych. Te z kolei, w art. 43 ust. 1, odsyłają do przepisów Kodeksu pracy w sprawach nieuregulowanych.
W praktyce, pracodawca, pracownik i organy kontroli, w tym inspektor pracy, muszą w pierwszej kolejności prawidłowo określić status prawny pracownika, który determinowany jest konkretnymi przepisami prawa. Błędna kwalifikacja może prowadzić do nieprawidłowości w określeniu wzajemnych praw i obowiązków stron stosunku pracy.
Dodatkowe zatrudnienie kierownika jednostki organizacyjnej
Kwestia dodatkowego zatrudnienia kierownika jednostki organizacyjnej jest złożona i zależy od przepisów regulujących jego status prawny. W przypadku pracowników samorządowych, należy odróżnić sytuacje, w których ich status jest regulowany ustawą o pracownikach samorządowych, od tych, gdzie obowiązują przepisy szczególne.
W kontekście służby cywilnej, dyrektor generalny (kierownik) urzędu ocenia, czy odpłatne prowadzenie szkoleń przez członka korpusu służby cywilnej narusza przepisy ustawy o służbie cywilnej lub zasady etyki. Członek korpusu służby cywilnej nie może wykonywać czynności lub zajęć sprzecznych z obowiązkami wynikającymi z ustawy o służbie cywilnej lub podważających zaufanie do służby cywilnej. Lojalność wymaga powściągliwości w publicznym wypowiadaniu poglądów na temat pracy swojego urzędu oraz innych urzędów. Odpłatne prowadzenie szkoleń przez członków korpusu służby cywilnej nie jest jednak zakazane, o ile nie narusza to powyższych zasad.
Możliwości przeniesienia pracownika
Przepisy nie przewidują wprost możliwości powierzenia obowiązków kierownika jednostki organizacyjnej osobie z zewnątrz. Możliwe jest jednak czasowe przeniesienie pracownika do pracy w innej jednostce samorządowej, w tym na stanowisko kierownika jednostki organizacyjnej gminy.
Pracownika samorządowego, w tym na stanowisku kierowniczym, można na jego wniosek lub za zgodą przenieść do pracy w innej jednostce samorządowej, w tej samej lub innej miejscowości, jeżeli nie narusza to ważnego interesu dotychczasowego pracodawcy i przemawiają za tym potrzeby jednostki przejmującej. Przeniesienie skutkuje kontynuacją dotychczasowego stosunku pracy.
Przepisy nie wyłączają dokonania przeniesienia czasowego na podstawie art. 22 ustawy o pracownikach samorządowych, który pozwala na powierzenie pracownikowi wykonywania innej pracy, zgodnej z jego kwalifikacjami, w innej jednostce, na czas określony do 3 miesięcy. W tym okresie przysługuje wynagrodzenie stosowne do wykonywanej pracy, nie niższe od dotychczasowego.
Zmiany treści stosunku pracy i inne instytucje prawne
Specyfika zatrudnienia pracownika samorządowego wiąże się ze szczególnymi zasadami dokonywania zmian treści stosunku pracy lub czasowego powierzenia wykonywania innej pracy. Ustawa przewiduje instytucje takie jak awans wewnętrzny, powierzenie wykonywania innej pracy, przeniesienie do pracy w innej jednostce oraz przeniesienie na inne stanowisko.
Awans wewnętrzny polega na przeniesieniu na wyższe stanowisko pracownika, który wykazuje inicjatywę i sumiennie wykonuje obowiązki. Może on zostać dokonany jedynie w ramach tej samej grupy stanowisk, zgodnie z art. 20 ustawy. Miało to na celu ukrócenie praktyki zatrudnienia na stanowiskach urzędniczych z pominięciem procedury naboru.
Powierzenie wykonywania innej pracy jest analogiczne do instytucji z art. 42 ust. 4 Kodeksu pracy. Przekroczenie 3-miesięcznego okresu, wynikające z art. 21 ustawy, może skutkować uznaniem dorozumianej zmiany treści stosunku pracy.
Przeniesienie do pracy w innej jednostce odbywa się w drodze porozumienia pracodawców, na wniosek lub za zgodą pracownika. Akta osobowe przekazuje się do jednostki, w której pracownik ma być zatrudniony, co przemawia za przyjęciem ciągłości zatrudnienia.
Przeniesienie na inne stanowisko, zgodnie z art. 23 ustawy, może nastąpić w przypadku reorganizacji jednostki, jeżeli ze względu na likwidację zajmowanego stanowiska nie jest możliwe dalsze zatrudnienie. Sąd Najwyższy uznał, że jest to szczególny sposób zmiany treści stosunku pracy, odrębny od wypowiedzenia warunków pracy lub płacy.
Prawa i obowiązki pracownika i pracodawcy ( Prawo pracy
Praca w godzinach nadliczbowych i inne specyficzne regulacje
Pracownicy samorządowi podlegają szczególnym zasadom dotyczącym pracy w godzinach nadliczbowych, uregulowanym w art. 42 ust. 2-4 ustawy. Możliwe jest polecenie pracy w godzinach nadliczbowych w przypadku potrzeb jednostki samorządowej, które nie muszą mieć charakteru wyjątkowego. Praca w godzinach nadliczbowych w porze nocnej oraz w niedziele i święta może być zlecana tylko w wyjątkowych przypadkach.
Pracownikowi samorządowemu za pracę w godzinach nadliczbowych przysługuje, według jego wyboru, wynagrodzenie albo czas wolny w tym samym wymiarze. Wolny czas, na wniosek pracownika, może być udzielony w okresie bezpośrednio poprzedzającym urlop wypoczynkowy lub po jego zakończeniu.
Przepis art. 42 ust. 4 ustawy nie odnosi się do sytuacji świadczenia pracy w dniu wolnym wynikającym z przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy. W tym zakresie stosuje się przepisy art. 1513 Kodeksu pracy. Dyspozycja art. 42 ust. 4 ustawy znajdzie zastosowanie, gdy pracownikowi samorządowemu nie udzielono do końca okresu rozliczeniowego dnia wolnego w zamian za pracę w dniu wolnym, a praca w tym dniu stanie się pracą w godzinach nadliczbowych.
W kwestii rekompensaty za pracę w niedzielę i święta do pracowników znajdują zastosowanie przepisy Kodeksu pracy. Przepis art. 42 ustawy o pracownikach samorządowych, mówiąc ogólnie o pracownikach samorządowych, dotyczy wszystkich pracowników, niezależnie od ich statusu w świetle Kodeksu pracy.
tags: #kierownik #jednostki #organizacyjnej #dodatkowe #zatrudnienie