Ochrona przedemerytalna stanowi ważny element zabezpieczenia pracowników zbliżających się do wieku emerytalnego. Kodeks pracy przewiduje szereg przepisów mających na celu ochronę zatrudnienia osób, którym do osiągnięcia wieku emerytalnego brakuje nie więcej niż 4 lata, pod warunkiem, że ich okres zatrudnienia umożliwia im uzyskanie prawa do emerytury. Niemniej jednak, ochrona ta nie jest absolutna i istnieją sytuacje, w których pracodawca może rozwiązać umowę o pracę z pracownikiem objętym tym okresem ochronnym.
Kiedy pracownik objęty jest ochroną przedemerytalną?
Zgodnie z art. 39 Kodeksu pracy, pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę pracownikowi, któremu brakuje nie więcej niż 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego, jeżeli okres zatrudnienia umożliwia mu uzyskanie prawa do emerytury z osiągnięciem tego wieku. Ochrona ta dotyczy zarówno umów o pracę na czas nieokreślony, jak i na czas określony, pod warunkiem, że umowa miała trwać do dnia nabycia przez pracownika prawa do emerytury.
Warto zaznaczyć, że przepis art. 39 Kodeksu pracy odnosi się do wieku emerytalnego, który dla niektórych grup zawodowych może być niższy. Sąd Najwyższy potwierdził, że pojęcie "wieku emerytalnego" użyte w tym przepisie obejmuje nie tylko standardowy wiek emerytalny, ale również obniżony wiek emerytalny przysługujący pracownikom zatrudnionym w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, którym przysługuje prawo do tzw. emerytury pomostowej. Dotyczy to również osób, które do końca 1998 roku spełniły warunki stażu pracy uprawniające do emerytury w obniżonym wieku.
Wyjątki od ochrony przedemerytalnej
Ochrona przedemerytalna nie jest jednak bezwzględna. Istnieją sytuacje, w których pracodawca może rozwiązać umowę o pracę z pracownikiem w wieku przedemerytalnym, nawet bez jego zgody. Należy odróżnić wypowiedzenie umowy o pracę od jej rozwiązania bez wypowiedzenia.
Rozwiązanie umowy o pracę za porozumieniem stron
Pracodawca i pracownik mogą w każdej chwili rozwiązać umowę o pracę za porozumieniem stron. W takim przypadku strony wspólnie ustalają warunki rozwiązania umowy, w tym termin wypowiedzenia czy wysokość ewentualnej odprawy. Ochrona przedemerytalna nie ma zastosowania, gdy rozwiązanie umowy następuje z inicjatywy i za zgodą pracownika.
Rozwiązanie umowy o pracę w trybie dyscyplinarnym
Pracodawca może rozwiązać umowę o pracę z pracownikiem bez wypowiedzenia, jeśli ten dopuścił się ciężkiego naruszenia obowiązków pracowniczych. Przykładem takiego naruszenia może być kradzież, sabotaż, pobicie współpracownika czy prowadzenie działalności konkurencyjnej. W takich sytuacjach, po udokumentowaniu przewinienia, pracodawca ma prawo do zwolnienia dyscyplinarnego.
Rozwiązanie umowy o pracę z powodu długotrwałej nieobecności
Przepisy Kodeksu pracy, w szczególności art. 53 § 1, wskazują na dopuszczalność rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia w przypadku usprawiedliwionej, długotrwałej nieobecności pracownika w pracy, np. z powodu choroby. Kluczowe jest tu jednak, aby upłynął przewidziany prawem okres, po którym pracodawca może skorzystać z tej możliwości. Generalnie, pracodawca nie może rozwiązać umowy o pracę bez wypowiedzenia, jeżeli nie upłynął jeszcze okres pobierania wynagrodzenia i zasiłku chorobowego oraz świadczenia rehabilitacyjnego przez pierwsze 3 miesiące. W przypadku gdy pracownik wykorzystał już okres zasiłkowy i 6 miesięcy świadczenia rehabilitacyjnego, a zostało mu przyznane dalsze świadczenie rehabilitacyjne, pracodawca może rozwiązać z nim umowę bez wypowiedzenia z powodu długotrwałej choroby.
Wyjątki związane z likwidacją pracodawcy lub upadłością
W przypadku ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy, pracodawca może rozwiązać umowę o pracę z pracownikiem w wieku przedemerytalnym bez wypowiedzenia. Dotyczy to sytuacji, gdy pracodawca nie ma możliwości dalszego zatrudniania pracowników, niezależnie od ich wieku. Likwidacja stanowiska pracy nie jest jednak wystarczającym powodem do rozwiązania umowy, chyba że pracodawca nie ma możliwości zaoferowania pracownikowi innego stanowiska.
Utrata uprawnień do wykonywania zawodu
Pracodawca może rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia, jeżeli pracownik utracił uprawnienia niezbędne do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku, a utrata ta nastąpiła z jego winy, na przykład w wyniku niezaliczenia wymaganego egzaminu kontrolnego.
Świadczenie przedemerytalne - wsparcie w trudnej sytuacji
Osoby, które utraciły pracę w okresie przedemerytalnym i nie mogą znaleźć nowego zatrudnienia, mogą ubiegać się o świadczenie przedemerytalne z ZUS. Jest to świadczenie pieniężne mające na celu zapewnienie minimalnego poziomu dochodów do czasu osiągnięcia wieku emerytalnego.
Warunki otrzymania świadczenia przedemerytalnego
Aby otrzymać świadczenie przedemerytalne, należy spełnić szereg warunków, w tym:
- osiągnąć wiek 56 lat (kobiety) lub 61 lat (mężczyźni),
- przez co najmniej 180 dni pobierać zasiłek dla bezrobotnych przed złożeniem wniosku o świadczenie przedemerytalne,
- być zarejestrowanym jako osoba bezrobotna w dniu składania wniosku,
- nie odmówić bez uzasadnionej przyczyny przyjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w okresie pobierania zasiłku dla bezrobotnych,
- złożyć wniosek o przyznanie świadczenia przedemerytalnego w ciągu 30 dni od dnia wydania przez urząd pracy zaświadczenia o pobieraniu zasiłku dla bezrobotnych przez okres 180 dni.
Wysokość świadczenia przedemerytalnego jest ustalana w kwocie ryczałtowej i podlega waloryzacji. Obecnie wynosi ono 1 794,70 zł brutto.
Wpływ zwolnień lekarskich na emeryturę
Przebywanie na zwolnieniu lekarskim (L4) wiąże się z otrzymywaniem zasiłku chorobowego, który wynosi zazwyczaj 80% podstawy wynagrodzenia. W tym okresie nie są odprowadzane składki na ubezpieczenie emerytalne, co może wpłynąć na obniżenie przyszłej emerytury. Okres choroby jest co prawda uwzględniany do stażu pracy, ale brak składek emerytalnych oznacza niższą sumę zgromadzoną na koncie emerytalnym.
Przy założeniu zarobków 5000 zł brutto miesięcznie i składce emerytalnej 976 zł, 6 miesięcy na L4 oznacza brak odprowadzenia 5856 zł składek. Przy zgromadzonych na koncie ZUS 400 000 zł, może to oznaczać obniżenie miesięcznego świadczenia emerytalnego o około 24 zł. W przypadku częstszych zwolnień lekarskich w całym okresie zatrudnienia, różnica ta będzie rosła.
Warto jednak pamiętać, że okresy nieskładkowe, takie jak przebywanie na L4, są wliczane do stażu pracy pod warunkiem, że ich wymiar nie przekroczy 1/3 okresów składkowych. Jeśli dni chorobowego będzie więcej, może to wpłynąć na wysokość przyszłego świadczenia, a nawet na utratę prawa do emerytury.
Okresy nieskładkowe obejmują m.in. zasiłek opiekuńczy, urlop bezpłatny, świadczenie rehabilitacyjne, zasiłek dla bezrobotnych, rentę chorobową, zasiłek przedemerytalny, świadczenie przedemerytalne, stypendia z Funduszu Pracy czy studia wyższe. Urlopy macierzyńskie i wychowawcze są natomiast wliczane do okresów składkowych.
Podstawa prawna:
- Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141)
- Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. 1991 nr 7 poz. 24)
- Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. 1998 nr 162 poz. 1118)
- Ustawa z dnia 30 października 2002 r. o świadczeniach przedemerytalnych (Dz.U. 2002 nr 200 poz. 1679)
tags: #jakie #wynagrodzenie #za #l4 #w #wieku