Wielu Polaków zastanawia się, czy długi staż pracy gwarantuje wysoką emeryturę. Niestety polski system emerytalny uzależnia wysokość świadczenia nie tylko od lat pracy, ale przede wszystkim od sumy zgromadzonych składek. To oznacza, że nawet po 40 latach pracy emerytura może być zdecydowanie rozczarowująca.
Im wyższe składki i krótszy prognozowany czas pobierania świadczenia, tym wyższa miesięczna emerytura. Dla przykładu osoby z zaledwie 10-letnim stażem nie mają prawa do minimalnej emerytury.
Z tego właśnie względu wiele Polek i Polaków może być rozczarowanych wysokością swojego świadczenia emerytalnego. Jeśli bowiem przez 40 lat ktoś zarabiał minimalną krajową, wówczas emerytura będzie tylko nieco wyższa od minimalnej. Inaczej będzie w przypadku osób, które przez w trakcie 40 lat pracy zarabiały średnią krajową lub więcej. Wówczas mogą one liczyć nawet na 6600 zł brutto - wylicza infor.pl.
Warto jednak pamiętać, że osiągnięcie wieku emerytalnego nie zmusza nikogo do zaprzestania aktywności zawodowej. Jak tłumaczy ZUS, każdy dodatkowy rok pracy może podnieść wysokość emerytury nawet o kilkanaście procent - nawet bez dodatkowych składek czy waloryzacji.
"Dla 60-latka każdy rok zwłoki oznacza wzrost emerytury o 3,7 proc., a po pięciu latach - ponad 1/5. W przypadku 65-latka to odpowiednio 4,1 proc. za rok i aż 23,4 proc.
Wiele osób zastanawia się, czy 5 lat pracy wystarczy, aby otrzymać emeryturę. Odpowiedź brzmi: tak, prawo do świadczenia przysługuje po osiągnięciu wieku emerytalnego. Należy jednak pamiętać, że krótki okres składkowy bezpośrednio przekłada się na bardzo niską wysokość wypłat.
Zasady przyznawania świadczeń dla różnych grup wiekowych
Sytuacja prawna osób ubiegających się o świadczenia emerytalne w Polsce zależy przede wszystkim od daty ich urodzenia. Osoby, które przyszły na świat przed 1949 rokiem, muszą spełnić dwa równoległe wymogi, aby uzyskać prawo do emerytury, czyli osiągnąć wiek 60 lat w przypadku kobiet i 65 lat w przypadku mężczyzn oraz legitymować się odpowiednio udokumentowanym stażem pracy wynoszącym 20 lub 25 lat.
Zgoła inne przepisy dotyczą osób urodzonych po 31 grudnia 1948 roku. W ich przypadku system jest bardziej otwarty pod kątem nabycia samych uprawnień, ponieważ wystarczy osiągnięcie powszechnego wieku emerytalnego oraz posiadanie choćby jednego dnia opłaconych składek na ubezpieczenia społeczne. Ważne jest jednak, aby taka osoba nie pobierała wcześniej emerytury z tytułu podwyższonego wieku. Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozpoczyna wypłatę środków od miesiąca, w którym zainteresowany złoży stosowny wniosek, przy czym nie może to nastąpić przed dniem urodzin uprawniającym do przejścia na odpoczynek zawodowy.
Warunki uzyskania gwarantowanej emerytury minimalnej
Od marca 2025 roku kwota najniższego gwarantowanego świadczenia wynosi 1878,91 zł brutto, jednak nie każdy senior może na nią liczyć. Aby ZUS podwyższył realnie wyliczoną kwotę do tego poziomu, niezbędne jest wykazanie się odpowiednią długością stażu pracy, który dla kobiet wynosi 20 lat, a dla mężczyzn 25 lat.
Do tego limitu zaliczane są okresy składkowe, czyli czas realnego zatrudnienia, oraz okresy nieskładkowe, do których należy między innymi czas sprawowania opieki nad dzieckiem. Istotnym ułatwieniem jest możliwość doliczenia do stażu okresu studiów wyższych w wymiarze do 8 lat, o ile zostały one ukończone. Warto przy tym zaznaczyć, że edukacja na poziomie szkoły średniej nie jest brana pod uwagę podczas ustalania stażu potrzebnego do podwyższenia emerytury do kwoty minimalnej.
Prognozowana wysokość świadczenia po 5 latach pracy
Osoby, które decydują się na zakończenie aktywności zawodowej po przepracowaniu zaledwie 5 lat, znajdują się w skomplikowanej sytuacji finansowej. Choć przepisy pozwalają im na pobieranie emerytury po osiągnięciu wymaganego wieku, to brak odpowiedniego stażu wyklucza ich z kręgu odbiorców emerytury minimalnej. W takim scenariuszu wysokość przelewu zależy wyłącznie od faktycznie zgromadzonych składek na indywidualnym subkoncie.
Szacunki wskazują, że mężczyzna, który pracował przez 5 lat za minimalne wynagrodzenie, może otrzymać świadczenie w wysokości około 150 złotych brutto lub niższej. W analogicznej sytuacji finansowej i zawodowej kobiety mogą spodziewać się kwoty oscylującej w granicach 125 złotych miesięcznie.
W zdecydowanie mniej korzystnej sytuacji emerytalnej znajdują się osoby, które legitymują się bardzo krótkim stażem pracy, na przykład zaledwie 10 latami. Taki okres ubezpieczenia jest znacznie krótszy niż wymagany staż do uzyskania minimalnej emerytury. Osoby te nie mogą liczyć na świadczenie w wysokości nawet połowy emerytury minimalnej. Dla osoby z 10-letnim stażem pracy wysokość emerytury jest wyliczana wyłącznie na podstawie sumy faktycznie zgromadzonych i zwaloryzowanych składek. Przy założeniu, że przez ten krótki okres pracowała ona na umowie o pracę z minimalnym wynagrodzeniem, kwota emerytury będzie bardzo niska. Szacuje się, że w takim przypadku świadczenie może wynieść około 300 zł brutto dla mężczyzn i 250 zł brutto dla kobiet. Jest to kwota stanowiąca zaledwie ułamek (mniej niż 1/5) aktualnej emerytury minimalnej.
Mechanizm wyliczania kwoty wypłacanej przez ZUS
Ostateczna kwota, jaką senior otrzymuje co miesiąc, jest wynikiem precyzyjnego działania matematycznego. Podstawę obliczenia stanowi suma kapitału początkowego oraz wszystkich zwaloryzowanych składek, które wpłynęły na konto ubezpieczonego w trakcie jego całej kariery. Całość tych środków jest następnie dzielona przez statystyczną średnią dalszą długość życia wyrażoną w miesiącach.
Wartości te są publikowane co roku przez Główny Urząd Statystyczny w formie tablic średniego trwania życia i są kluczowe dla ustalenia, jaką część zgromadzonych oszczędności emeryt otrzyma w ramach pojedynczej raty.
Głównym czynnikiem determinującym wysokość przyszłej emerytury w Polsce jest suma zwaloryzowanych składek na ubezpieczenie emerytalne zgromadzonych na indywidualnym koncie ubezpieczonego w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych (ZUS). Średnie dalsze trwanie życia - jest to statystyczna wartość publikowana co roku przez Główny Urząd Statystyczny (GUS) pod koniec marca. Kwota emerytury jest ilorazem zgromadzonego kapitału i średniego dalszego trwania życia wyrażonego w miesiącach dla osoby w wieku przechodzenia na emeryturę.
Bilans finansowy przy krótkim stażu ubezpieczeniowym
Podsumowując kwestię uprawnień po 5 latach aktywności zawodowej, należy stwierdzić, że prawo do emerytury zostanie przyznane, ale jej realna wartość będzie miała charakter symboliczny. Brak wymaganych 20 lub 25 lat stażu pracy uniemożliwia podniesienie kwoty do poziomu 1879 zł brutto, co skazuje takie osoby na otrzymywanie świadczeń rzędu kilkunastu lub kilkudziesięciu złotych.
Można by przypuszczać, że 40 lat pracy gwarantuje emeryturę znacznie przewyższającą kwotę minimalną. Osoby, które przez cały 40-letni okres pracy zarabiały jedynie minimalne wynagrodzenie, często otrzymują emeryturę tylko nieznacznie wyższą od minimalnej, zazwyczaj oscylującą w przedziale 1900-2000 zł brutto. Zupełnie inaczej przedstawia się sytuacja osób, które przepracowały 40 lat, ale ich zarobki były na poziomie średniej krajowej lub wyższym. Odprowadzały one proporcjonalnie wyższe składki emerytalne. W takim przypadku, zgromadzony kapitał jest znacznie większy, co przekłada się na zdecydowanie wyższą emeryturę, która może wynieść nawet około 6600 zł brutto.
Emerytura po 40 latach pracy – prawda, której nikt Ci nie mówi!
Okresy wliczane do stażu pracy
Gdy będziemy ustalać Ci prawo do emerytury lub renty i wyliczać jej wysokość, uwzględnimy czas Twojej aktywności zawodowej i przebywania na zwolnieniach, pobierania przez Ciebie zasiłków, innych świadczeń itp. Jeśli ustalamy prawo do emerytury na starych zasadach lub renty, to niektóre Twoje okresy pracy policzymy podwójnie.
Okresy składkowe:
- Okresy opłacania składek na ubezpieczenie społeczne w wysokości określonej w przepisach o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, w przepisach wymienionych w art. 195 pkt 1-4 i 8 ustawy emerytalnej, przepisach o adwokaturze, przepisach o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu oraz w przepisach o pomocy społecznej od 15 listopada 1991 r.
- Okresy pobierania świadczeń z ubezpieczenia społecznego, np. zasiłków chorobowych, macierzyńskich, opiekuńczych.
- Okresy zatrudnienia za granicą osób, które w tym czasie nie były obywatelami polskimi, jeżeli powróciły do kraju po 22 lipca 1944 r.
- Okresy świadczenia pracy po 1956 r.
Okresy nieskładkowe (wliczane do 1/3 okresów składkowych):
- Okresy pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy (w zakresie niezbędnym do przyznania emerytury).
- Okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych i stypendium za szkolenia, na które bezrobotny został wysłany z urzędu pracy.
- Okresy urlopu wychowawczego.
- Okresy studiów wyższych (do 8 lat).
- Okresy internowania na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym.
- Okresy osadzenia w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania albo bez wyroku po 31 grudnia 1956 r.
Ważne! Okresów tych nie liczymy podwójnie, gdy ustalamy wysokość świadczenia.
Przy ustalaniu prawa do emerytury w pierwszej kolejności uwzględniamy Twoje okresy składkowe. Następnie doliczamy Twoje okresy nieskładkowe - ograniczone do 1/3 okresów składkowych. Jeżeli wymiar Twoich okresów składkowych i nieskładkowych nie wystarcza do przyznania Ci emerytury - doliczamy okresy prowadzenia przez Ciebie gospodarstwa rolnego lub pracy w nim.
Ważne! Okresu pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy nie uwzględniamy przy obliczaniu wysokości emerytury.
Świadczenie za jeden dzień pracy, czyli emerytury groszowe
Aby otrzymać emeryturę z ZUS trzeba osiągnąć wiek emerytalny (60 lat kobiety, 65 lat mężczyźni) oraz przez choćby minimalny okres podlegać ubezpieczeniom. W praktyce oznacza to, że nie trzeba lat pracy, by dostawać emeryturę, wystarczy choćby jeden dzień z odprowadzoną składką. Staż nie decyduje tu o samym prawie do emerytury, lecz o jej wysokości, dlatego przy bardzo krótkim stażu świadczenie bywa symboliczne i bywa określane mianem "emerytury groszowej". Stąd właśnie biorą się częste doniesienia medialne o świadczeniach rzędu kilku złotych, czy nawet groszy.
Podniesienie wypłaty do poziomu najniższej emerytury następuje tylko wtedy, gdy poza wiekiem emerytalnym udokumentowano staż co najmniej 20 lat (kobiety) lub 25 lat (mężczyźni). Osoby z krótszym stażem otrzymują świadczenie wyłącznie z własnego kapitału i nie mają prawa do gwarantowanej kwoty minimalnej. To właśnie ta granica rozdziela emerytury groszowe od tych podwyższonych do minimum.
W 2025 r. minimalna emerytura wynosiła 1878,91 zł brutto (waloryzacja coroczna od marca), co obrazuje skalę różnicy między wypłatami gwarantowanymi a mikroświadczeniami przy braku stażu. Zasada stażu 20/25 lat i corocznej waloryzacji pozostaje aktualna także w 2026 r.
Emerytura bez lat pracy tylko w tych przypadkach
Jeżeli ktoś nie ma ani jednego dnia ubezpieczenia, standardowej emerytury z FUS nie otrzyma. Istnieją jednak trzy przypadki, w których można otrzymać świadczenie. Jednak ich sens i mechanika są odmienne od "zwykłej" emerytury:
- Jednym z takich przypadków jest rodzicielskie świadczenie uzupełniające ("Mama 4+"). Przysługuje ono osobom, które osiągnęły wiek emerytalny i wychowały co najmniej czworo dzieci. Otrzymają one świadczenie w kwocie najniższej emerytury pod warunkiem, że nie mają środków zapewniających niezbędne utrzymanie. Środki te przyznaje i wypłaca ZUS lub KRUS po wcześniejszym złożeniu wniosku przez osobę zainteresowaną. Program ma charakter nieskładkowy.
- Innym sposobem na emeryturę bez lat pracy jest świadczenie w drodze wyjątku, przyznawane przez Prezesa ZUS. Może on przyznać emeryturę lub rentę, jeśli wnioskodawca (lub członek rodziny po ubezpieczonym) z powodu "szczególnych okoliczności" nie spełnia ustawowych warunków, nie może podjąć pracy ze względu na wiek albo całkowitą niezdolność do pracy i nie ma środków utrzymania. Wymaga to złożenia w ZUS formularza ERP‑15. Podstawę prawną stanowi tu art. 83 ustawy o FUS.
- Świadczenie bez lat pracy może przyznać również Prezes Rady Ministrów w formie tak zwanej emerytury specjalnej. Dzieje się tak w przypadku osób, które mają szczególne zasługi na rzecz życia społecznego, kulturalnego, obronności kraju czy umacniania niepodległego bytu państwa, a jednocześnie pobierają bardzo niskie świadczenia. Wniosek wraz ze stosownymi dokumentami składa się w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Decyzja Premiera w tej sprawie jest uznaniowa, może on odmówić przyznania świadczenia, przyznać je na stałe lub na określony czas.
Ile wynosi emerytura bez lat pracy?
Wysokość emerytury bez lat pracy zależy od mechanizmu jej przyznania. W przypadku świadczenia rodzinnego (Mama 4+) oraz emerytury od Prezesa ZUS jest to kwota 1878,91 zł brutto (ok. 1709,81 zł "na rękę"). Tyle wynosi obecnie emerytura minimalna, która od 1 marca ma być wyższa. Ostateczną kwotę poznamy 9 lutego, kiedy GUS poda wartość realnego wzrostu przeciętnego wynagrodzenia za 2025. Według obecnych szacunków po waloryzacji ma ona wynieść 1 974,27 zł brutto (1 796,58 zł netto). Oba świadczenia wypłaca ZUS.
Inaczej jest z emeryturą specjalną przyznawaną przez Prezesa Rady Ministrów. Jej wysokości nie określa żadna ustawa, ma ona charakter całkowicie uznaniowy. W praktyce wynoszą one od 1500 do 6000 zł. Nie muszą być przyznawane dożywotnio, wszystko tu zależy od okoliczności. Emerytury specjalnej nie należy mylić ze świadczeniem honorowym, przyznawanym przez Premiera stulatkom. Tacy seniorzy mogą liczyć na 6589,67 zł brutto miesięcznie.
Ważne! Od świadczenia odprowadzana jest składka zdrowotna 9 proc. Emeryt, który otrzymuje najniższą emeryturę, „na rękę” otrzyma kwotę netto.
Dla seniorów oznacza to, że nawet jeśli zgromadzili składki, ale nie osiągnęli wymaganego stażu pracy, ich emerytura może być znacznie niższa od minimalnej, a w skrajnych przypadkach nawet groszowa.
Studia a lata pracy
Osoby, które decydują się na studia zaraz po zdaniu matury i jednocześnie myślą poważnie o swojej przyszłości, mogą zastanawiać się czy okres studiów wlicza się do lat „przepracowanych”.
Studia - ile lat liczy się do emerytury za studia?
8 lat za studia do emerytury - takie hasło może teoretycznie brzmieć jak wyrok. Na szczęście nim nie jest. Osoby, które mogą pochwalić się wykształceniem wyższym, mogą doliczyć do swojego stażu 8 lat (a właściwie są one doliczane automatycznie). Nieważne czy dana osoba uzyskała dyplom licencjata, inżyniera, magistra czy może doktora to wartość doliczana do stażu pracy jest stała i zawsze wynosi 8 lat. Dzięki temu studenci nie muszą martwić się, że powinni zamiast nauki wybrać pracę; to niejako ukłon ze strony państwa w kierunku osób, które chcą się rozwijać i zdobywać specjalistyczną wiedzę.
Uwaga: 8 lat za wykształcenie wyższe wlicza się do stażu pracy tylko raz, co oznacza, że osoba, która skończyła np. studia I i II stopnia, zlicza te lata tylko raz.
Studia a lata pracy - praca podczas studiów nie doda lat do stażu pracy
Uwaga: podobnie jest w przypadku pracy. Osoby, które jednocześnie pracują i studiują, nie mogą dodać sobie do stażu pracy zarówno lat wynikających z wykształcenia jak i lat pracy. Przykład: osoba X studiuje 5 lat, w tym czasie pracowała (w ramach umowy o pracę) 2 lata. Do jej stażu pracy nie wlicza się 10 lat; musi wybrać, czy do stażu pracy chce wliczyć 8 lat za zdobyte wykształcenie wyższe czy 2 wynikające ze stosunku pracy. To z kolei oznacza, że…po prostu warto studiować!
Co się liczy do lat pracy do emerytury?
Warto jednocześnie mieć świadomość, że staż pracy obejmuje wszystkie okresy składkowe, czyli tym samym wszystkie okresy, kiedy za daną osobę były odprowadzane składki emerytalne. Do stażu pracy, oprócz wspomnianych studiów, wliczają się również studia doktoranckie i nauka w szkole ponadpodstawowej, praca na podstawie umowy o pracę lub u zagranicznego pracodawcy, a dodatkowo też:
- służba wojskowa,
- prowadzenie indywidualnego gospodarstwa rolnego (lub praca w gospodarstwie współmałżonka, jeśli takie prowadzi),
- czas pobierania zasiłku dla bezrobotnych i korzystania ze szkoleń, na które bezrobotny został wysłany z urzędu pracy,
- okres, za który sąd przyznał wynagrodzenie pracownikowi przywróconemu do pracy, o ile pracownik ten podjął pracę,
- czas, o który skrócono okres wypowiedzenia, pod warunkiem, że doszło do tego z winy pracodawcy,
- urlop wychowawczy (mimo, że nie jest płatny).
Tym samym warto zauważyć, że do stażu pracy, który ma z kolei wpływ na wysokość emerytury, zalicza się sporo okresów - i to nie tylko pracy i nauki.
Podsumowując, osoby, które obawiają się, że podczas studiów „tracą czas” na naukę, podczas gdy mogłyby już pracować na swoją emeryturę (a dokładniej wydłużać swój staż pracy) nie powinny się niczego obawiać. Staż pracy jest to łączna długość okresów zatrudnienia. Według Kodeksu pracy to właśnie staż pracy decyduje o uzyskaniu przez pracownika niektórych praw - w tym prawa do płatnego urlopu, emerytury, odprawy, nagrody jubileuszowej i dłuższego okresu wypowiedzenia.
Staż pracy najczęściej obejmuje okres, w trakcie którego pracownik świadczył pracę w ramach stosunku pracy - a więc na podstawie umowy o pracę, spółdzielczej umowy o pracę, mianowania lub wyboru. Wielkość etatu i tryb rozwiązania stosunku pracy nie mają znaczenia.
W wyjątkowych sytuacjach do stażu pracy wlicza się także okres przerwy w świadczeniu pracy:
- gdy pracownik został przywrócony do pracy przez sąd, otrzymał wynagrodzenie za okres pozostawania bez pracy i zgłosił gotowość do podjęcia pracy w ciągu 7 dni od wyroku (wówczas do stażu pracy wlicza się cały okres pozostawania bez pracy)
- gdy pracodawca ze swojej winy skrócił pracownikowi okres wypowiedzenia i wypłacił mu odszkodowanie za czas pozostawania bez pracy (wówczas staż pracy wynosi tyle, ile pierwotny, przysługujący pracownikowi okres wypowiedzenia)
- gdy pracownik uczestniczył w czynnej lub zawodowej służbie wojskowej
- gdy pracownik był na urlopie wychowawczym
- gdy pracownik pobierał zasiłek dla bezrobotnych i stypendium za szkolenia, na które skierował go starosta lub gdy był uczestnikiem przygotowania zawodowego dorosłych.
Liceum, technikum i studia a staż pracy
Lata nauki również wliczają się do stażu pracy, a to wpływa m.in. na długość przysługującego Ci urlopu wypoczynkowego i urlopu na żądanie. Tę kwestię reguluje Kodeks pracy w art.155:
Art. 155. § 1. Do okresu pracy, od którego zależy wymiar urlopu, wlicza się z tytułu ukończenia:
- zasadniczej lub innej równorzędnej szkoły zawodowej - przewidziany programem nauczania czas trwania nauki, nie więcej jednak niż 3 lata,
- średniej szkoły zawodowej - przewidziany programem nauczania czas trwania nauki, nie więcej jednak niż 5 lat,
- średniej szkoły zawodowej dla absolwentów zasadniczych (równorzędnych) szkół zawodowych - 5 lat,
- średniej szkoły ogólnokształcącej - 4 lata,
- szkoły policealnej - 6 lat,
- szkoły wyższej - 8 lat.
Okresy nauki, o których mowa w pkt 1-6, nie podlegają sumowaniu.
Staż pracy obejmuje też studia doktoranckie, które zakończyły się uzyskaniem stopnia doktora - w wymiarze nie większym niż 4 lata.
Zwróć jednak uwagę, że do lat zatrudnienia wlicza się tylko jeden okres nauki - ten, któremu przypisano najdłuższy staż pracy. Ponadto studia I i II stopnia do stażu pracy wliczają się tylko raz - bez względu na ilość fakultetów.
Jeśli więc ukończyłeś zarówno liceum ogólnokształcące (4 lata stażu pracy), jak i studia magisterskie (8 lat stażu pracy) na dwóch kierunkach, to Twój staż pracy nadal wynosi 8 lat.
Staż pracy a urlop
Osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę w ciągu roku może liczyć na urlop wypoczynkowy, który wlicza się do czasu pracy (a więc za te dni należy się normalne wynagrodzenie). Zgodnie z art. 154 Kodeksu pracy urlop wypoczynkowy takiego pracownika wynosi:
- 20 dni - jeśli jego staż pracy jest krótszy niż 10 lat,
- 26 dni - jeśli jego staż pracy wynosi co najmniej 10 lat.
Okres wypowiedzenia a staż pracy
Chcesz zmienić miejsce zatrudnienia albo zacząć pracować w domu? Przepisy stanowią, że długość okresu wypowiedzenia - czyli czasu, który upłynął od formalnego wypowiedzenia umowy do jej faktycznego rozwiązania - zależy od długości zatrudnienia u konkretnego pracodawcy. Jest zatem niezależny od stażu pracy. Reguluje to art. 36 Kodeksu pracy:
Art. 36. § 1. Okres wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony i umowy o pracę zawartej na czas określony jest uzależniony od okresu zatrudnienia u danego pracodawcy i wynosi:
- 2 tygodnie, jeżeli pracownik był zatrudniony krócej niż 6 miesięcy
- 1 miesiąc, jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 6 miesięcy
- 3 miesiące, jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 3 lata.
Staż pracy a umowa zlecenie, działalność gospodarcza, działalność rolnicza i praca za granicą
No dobrze - już wiesz, jak liczyć staż pracy. Ale czy w trakcie obliczeń należy uwzględnić pracę na umowie zlecenie, działalność gospodarczą, działalność rolniczą albo pracę za granicą? To zależy.
Umowa zlecenie a staż pracy
Jeszcze do końca 2025 roku ani umowa o dzieło, ani umowa zlecenie nie wliczają się do stażu pracy. Są to bowiem umowy cywilnoprawne - regulowane przez Kodeks cywilny, a nie przez Kodeks pracy. Takiego pracownika nie obowiązuje więc wymiar czasu pracy, który jest podstawą do wyliczenia stażu pracy.
Jeśli pracodawca zmusza Cię do pracy pod swoją kontrolą, w pełnym wymiarze godzin oraz w wyznaczonym przez siebie miejscu i czasie, oferując Ci w zamian wyłącznie umowę cywilnoprawną, to bardzo możliwe, że doszło do złamania prawa pracy.
Działalność gospodarcza a staż pracy
Do końca 2025 roku również działalność gospodarcza nie wlicza się do stażu pracy. I ma to swoje konsekwencje.
Osoba, która przez kilka czy nawet kilkadziesiąt lat prowadziła własną firmę, z chwilą podjęcia pracy na etacie jest traktowana na równi z osobami, które dopiero rozpoczynają swoją ścieżkę zawodową.
Na przykład były właściciel firmy, absolwent liceum ogólnokształcącego, który na własny rachunek przepracował 15 lat, dopiero po 6 latach pracy na etacie zyska prawo do 26 dni urlopu wypoczynkowego - podczas gdy to samo prawo przysługuje 30-latkowi po dziennych studiach magisterskich, który przepracował tylko 2 lata na umowie o pracę. Podobnie z wysokością świadczenia emerytalnego - jest ono tym niższe, im krótszy staż pracy.
Staż pracy - nowe przepisy
Od 1 stycznia 2026 roku wejdzie w życie nowa ustawa o stażu pracy. Zgodnie z nią do stażu pracy będą wliczały się zarówno okresy przepracowane na umowach zlecenia, jak i okresy prowadzenia jednoosobowej działalności gospodarczej. Co ciekawe, w tym celu będzie można uwzględnić takie okresy przepracowane przed wejściem w życie nowych przepisów (będą na to aż 2 lata) - pod warunkiem, że będą odpowiednio udokumentowane.
Staż pracy w rolnictwie
Praca w gospodarstwie rolnym może wliczać się do stażu pracy - pod warunkiem, że ustawy, przepisy wykonawcze, układy zbiorowe pracy albo regulamin wynagradzania w nowym miejscu pracy przewidują taką możliwość. Szczegółowe warunki liczenia stażu pracy, który obejmował działalność rolniczą, znajdują się w ustawie z dn. 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy.
Praca za granicą a staż pracy
Praca za granicą wlicza się do stażu pracy. Należy ją jednak potwierdzić dokumentami, które, na wniosek pracodawcy, powinny zostać przetłumaczone na język polski.
Ważne: bezprawne pozbawienie pracownika uprawnień wynikających ze stażu pracy jest zagrożone karą grzywny od 1000 zł do nawet 30 000 zł.
Emerytura na nowych zasadach a staż pracy
Według obowiązujących zasad prawo do emerytury nabywa osoba, która:
- osiągnęła wiek emerytalny (60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn)
- opłacała przez pewien okres ubezpieczenie emerytalne w ZUS.
Staż pracy nie decyduje o prawie do emerytury. Obecnie nie ma też wpływu na jej wysokość - jest potrzebny tylko do ustalenia kapitału początkowego. Wymagany staż pracy do emerytury, podobnie jak każdy inny, uwzględnia też lata nauki - pod warunkiem, że łączna długość okresów zatrudnienia co najmniej trzykrotnie przekroczy długość ostatniego okresu edukacji. Na przykład kobieta, która ukończyła 5-letnie studia, uzyska prawo do świadczenia emerytalnego po przepracowaniu co najmniej 15 lat na umowie o pracę.
Ważne! Osiągnięcie wymaganego stażu pracy jest kluczowe, aby móc liczyć na minimalną emeryturę.
Polski system emerytalny określa dokładnie, kto może ubiegać się o świadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS). Minimalny staż wynosi 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn. Oznacza to, że osoby, które osiągnęły wiek emerytalny, ale nie przepracowały wymaganego okresu, nie otrzymają minimalnej emerytury, a jedynie świadczenie wyliczone na podstawie zgromadzonych składek.
Posłużmy się tu przykładem - będzie nim osoba, która ukończyła 65 lat i przepracowała jedynie 15 lat. Oznacza to, że nie spełnia ona wymogu stażu pracy. W takim wypadku ZUS wypłaci jedynie emeryturę proporcjonalną do zgromadzonych składek, bez gwarancji minimalnego świadczenia. Mężczyzna w wieku 65 lat z takim samym stażem spotka się z tą samą sytuacją.
Środki zgromadzone na koncie są waloryzowane według wskaźnika ogłaszanego przez Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Wysokość emerytury zależy od kilku czynników, które kontroluje ZUS, w tym od średniego dalszego trwania życia ubezpieczonego.
tags: #emerytura #minimalna #bedzie #mniejszy #staz #15