Mobbing w miejscu pracy to zjawisko, które dotyka coraz większej liczby osób, a jego skutki mogą być druzgocące dla zdrowia psychicznego i fizycznego pracownika. Zrozumienie, czym jest mobbing, jak go rozpoznać i gdzie szukać pomocy, jest kluczowe dla obrony swoich praw. Niniejszy artykuł stanowi kompleksowe źródło wiedzy na temat tego, jak założyć sprawę o mobbing, jakie kroki podjąć i jakie prawa przysługują pracownikowi w takiej sytuacji.
Co to jest mobbing w pracy?
Mobbing oznacza działania lub zachowania dotyczące pracownika lub skierowane przeciwko niemu, które polegają na uporczywym i długotrwałym nękaniu lub zastraszaniu go. Te działania wywołują u pracownika zaniżoną ocenę przydatności zawodowej, powodują lub mają na celu poniżenie, ośmieszenie, izolowanie go lub wyeliminowanie z zespołu współpracowników. Nie ma określonego katalogu zachowań sprawcy, które zostaną zinterpretowane jako mobbing. Każdy mobber działa w sposób indywidualny i może dopuszczać się mobbingu w niespotykanej wcześniej formie.
Przykłady zachowań mobbingowych można wymieniać w nieskończoność. Zależą od rodzaju organizacji firmy, typu i miejsca pracy, praktyk zarządzania, cech charakteru stron konfliktu oraz wielu innych czynników. Wśród najbardziej charakterystycznych zachowań mobbera znajdują się: obmawianie, rozsiewanie plotek, nękanie w pracy, ograniczenie możliwości wypowiadania się (np. nagminne przerywanie, niedopuszczanie do głosu), nieuzasadnione krytykowanie, groźby, wyśmiewanie, przydzielanie zbyt trudnych zadań, wydawanie absurdalnych poleceń, ukrywanie istotnych informacji, bierna agresja, pogróżki, szykanowanie, poniżanie. Terror biurowy to mobbing w typowej postaci. Ale mobbing występuje we wszystkich środowiskach pracy.
Warto odróżnić mobbing od zwykłej dyscypliny w miejscu pracy. Pojedynczy incydent, uzasadniona krytyka, czy egzekwowanie poleceń przez przełożonego nie są mobbingiem. Mobbing to powtarzające się akty przemocy psychicznej, w których jedna ze stron konfliktu ma władzę, a druga tej władzy podlega. Chodzi o uporczywe zaniżanie kompetencji pracownika, szerzenie nieprawdziwych informacji czy obgadywanie.
Jakie są rodzaje mobbingu?
Warto wiedzieć o różnych rodzajach mobbingu, ponieważ może to pomóc w identyfikacji sytuacji i ewentualnym uczestnictwie w procesie przeciwko mobberowi:
- Mobbing horyzontalny (poziomy) - mobbing między pracownikami.
- Mobbing wstępujący (pionowy) - zwierzchnik nęka podwładnego.
- Mobbing skośny - ofiarą jest przełożony, a mobberem podwładny.
Bez względu na to, który rodzaj mobbingu opisuje Twoją sytuację, molestowanie psychiczne w pracy należy piętnować, zgłaszać, a w rezultacie tych działań - karać.
Kto jest odpowiedzialny za mobbing i jakie są prawa pracownika?
Z perspektywy przepisów prawa pracy pracodawca jest jedynym podmiotem odpowiedzialnym za wystąpienie mobbingu w zakładzie pracy. Pracodawca ma obowiązek przeciwdziałać mobbingowi. Pracownik nie musi rezygnować z pracy, żeby złożyć pozew z którymkolwiek z roszczeń. Odszkodowanie dla pracownika, który doznał mobbingu lub wskutek mobbingu rozwiązał umowę o pracę ma na celu naprawienie szkody, którą mobbing wywołał u pracownika. Na szkodę będą się składać straty poniesione przez pracownika, a także utracone korzyści.
Warunkiem, który musi zostać spełniony przez pracownika w celu żądania od pracodawcy zadośćuczynienia pieniężnego z tytułu mobbingu, jest udowodnienie, że doszło do rozstroju jego zdrowia z powodu mobbingu. Rozstrój zdrowia zgodnie z orzecznictwem sądów musi być stwierdzony w kategoriach medycznych. Pracownica Jolanta C. twierdzi, że w związku ze stosowanym przez jej przełożonego mobbingiem, w następstwie wynikających z tego stresów i napięć, doszło do rozpadu jej małżeństwa. Jolanta w ramach postępowania przedstawiła dowody, które świadczą o tym, że przyczyną tych wydarzeń były zachowania jej przełożonego. W związku z tym Jolanta C. zażądała zadośćuczynienia pieniężnego w określonej wysokości.
Pracownik, u którego mobbing wywołał rozstrój zdrowia, może dochodzić od pracodawcy odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Zadośćuczynienie za krzywdę przysługuje od pracodawcy zawsze w jednej kwocie z konkretnego rozstroju zdrowia spowodowanego mobbingiem. Zadośćuczynienie prawa pracy za doznaną wskutek mobbingu krzywdę przysługuje tylko wówczas, gdy mobbing spowodował rozstrój zdrowia, którego kompensata obejmuje zarówno wymierne (majątkowe), jak i niewymierne następstwa takiej krzywdy. Inaczej rzecz ujmując, kompensata krzywdy - rozstroju zdrowia pracownika spowodowanego mobbingiem w prawie pracy może wymagać (w zależności od rozmiaru i skutków doznanego rozstroju zdrowia) nie tylko zrekompensowania wydatków majątkowych w postaci kosztów koniecznego jego leczenia, ale niekiedy także np. pokrycia kosztów przekwalifikowania się do innego zawodu, a nawet przyznania odpowiedniej renty w razie utraty zdolności do pracy wskutek mobbingu, ale ponadto naprawienia poczucia krzywdy w niematerialnych sferach psychicznej i psychologicznej osoby poszkodowanej.
Pracownik, wobec którego stosowano mobbing (niezależnie od tego, czy takich zachowań dopuszczał się jego przełożony, czy też inny pracownik, niepozostający z nim w zależności służbowej), może - zgodnie z art. 943 § 3 i 4 K.p. - dochodzić od pracodawcy odszkodowania lub zadośćuczynienia. Pracownik, który wskutek mobbingu rozwiązał umowę o pracę, ma prawo dochodzić od pracodawcy odszkodowania w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę, ustalane na podstawie odrębnych przepisów.
Jak udowodnić mobbing?
Udowodnienie mobbingu nie jest prostym zadaniem. To na ofierze spoczywa obowiązek udowodnienia faktu zaistnienia mobbingu, a także tego, że określone zachowania rzekomego prześladowcy odcisnęły trwały ślad na zdrowiu psychicznym bądź fizycznym. Trudność w kompletowaniu takich dowodów polega na tym, że granica między tym, co zalicza się do mobbingu, a co nie, jest w rzeczywistości bardzo cienka. Oprócz tego prześladowcy działają tak, by ich naganne praktyki nie były w żaden sposób fizycznie udokumentowane.
Po pierwsze pokrzywdzony musi posiadać dowody wskazujące na powtarzalne zachowanie sprawcy, które uwłacza godności pracownika - w praktyce wymaga to zgromadzenia sporej liczby środków dowodowych takich jak nagrania lub zdjęcia. Dopuszczalne jest również zebranie świadków, którzy swoimi zeznaniami potwierdzą zachodzenie mobbingu w pracy. Dowody wskazujące na mobbing muszą przekonać sąd o tym, że mamy do czynienia z tym zjawiskiem i że sprawcy należy się kara.
Każdy incydent noszący znamiona nękania należy odnotować, aby móc później wykazać, że działania oprawcy miały charakter długotrwały i uporczywy. Ofiara powinna również unikać przebywania z mobberem sam na sam. Dzięki temu świadkowie mobbingu będą mogli poświadczyć zaistniałą sytuację. Dyskretne nagrywanie pracodawcy lub współpracownika może być uznane za naruszenie jego dóbr osobistych. Jeśli jednak nie możemy w inny sposób dowieść tego, że byliśmy mobbingowani, sąd może uznać nagranie za istotny dowód w naszej sprawie, a to z kolei może świadczyć o tym, że nagrywanie nie było bezprawne.
Gdzie zgłosić mobbing?
Mobbing w miejscu pracy powinien zostać zgłoszony w pierwszej kolejności pracodawcy, pod warunkiem, że to nie on jest sprawcą takiego zachowania. Wówczas problem sygnalizuje się działowi kadr bądź kadrze zarządzającej. Jeśli prześladowcą jest szef firmy, można zwrócić się do organu nadrzędnego firmy, np. właściciela lub zarządu.
Mobbingowany pracownik może również pozostać w firmie i skorzystać z instrumentów antymobbingowych, które wprowadził pracodawca, w tym dokonać zgłoszenia mobbingu w ramach procedury antymobbingowej (jeśli taka w firmie istnieje). Wówczas najczęściej pracodawca wszczyna postępowanie wewnętrzne, które ma na celu ustalenie, czy zgłoszenie pracownika jest zasadne, prawdziwe i czy opisane przez niego zdarzenia można uznać za zachowania mobbingowe. Zgłoszenie pracownika może być rozpatrywane przez komisję antymobbingową lub pełnomocnika ds. mobbingu.
Każdy pracownik, nawet anonimowo, może o mobbingu w danym miejscu zatrudnienia poinformować Państwową Inspekcję Pracy (PIP). Powinna ona skontrolować firmę pod kątem ewentualnych zaniedbań na tym gruncie. Wykrycie takowych będzie oznaczało poważne problemy dla przedsiębiorstwa i srogie kary finansowe. W takiej sytuacji prześladowany pracownik będzie mógł też bez żadnych konsekwencji rozwiązać umowę z pracodawcą, bez zachowania okresu wypowiedzenia.
Ostatnim krokiem jest właśnie wytoczenie procesu sądowego i walka o odszkodowanie bądź zadośćuczynienie. Co ważne - w takim przypadku pozywa się nie swojego prześladowcę, a pracodawcę. Sprawy o mobbing są trudne i wymagają odpowiedniego podejścia. Nawet jeśli wie się, gdzie należy zgłosić to zjawisko, to walka o sprawiedliwość bywa naprawdę trudna. Dlatego zaleca się przystąpić do niej z odpowiednim wsparciem prawnym.
Warto również rozważyć skorzystanie z pomocy stowarzyszeń antymobbingowych, które mogą udzielić informacji na temat ścieżki postępowania.
Spotkanie z prawnikiem - Mobbing w miejscu pracy
Wsparcie dla ofiar mobbingu
Kiedy jesteśmy ofiarami przemocy, trudno nam podjąć działanie, by zmienić nasz los. Nękani, zastraszani i dyskryminowani w pracy nie wiemy też, do kogo zwrócić się po pomoc. Bardzo ważne jest, aby szukać wsparcia społecznego i sytuacjami, które nas spotykają w pracy dzielić się z bliskimi. Rodzina i przyjaciele chcą być emocjonalnie zaangażowani w nasze problemy i chętnie pomogą nam w ich rozwiązaniu, wesprą duchowo, poinstruują, doradzą.
Warto opowiedzieć o swoich przykrych doświadczeniach współpracownikom, którym możemy zaufać. Może również mieli nieprzyjemności ze strony Twojego mobbera i przeżywają podobne frustracje? Kiedy wyżalimy się, znajdziemy tak niezbędne dla nas wsparcie emocjonalne. Koledzy i koleżanki podzielą się z nami swoimi przykrymi doświadczeniami, doradzą nam, jak rozwiązać sytuację, w której się znaleźliśmy, dodadzą nam siły do lepszego funkcjonowania w pracy.
Są służby, które mają obowiązek udzielić nam pomocy formalnej, doradzić, co mamy dalej robić, wyjaśnić, jak wyglądają procedury antymobbingowe i jak dochodzić swoich praw. Można pójść po poradę do inspektora BHP, który odpowiada za bezpieczeństwo i higienę pracy. Według regulacji europejskich przepisy BHP chronią również bezpieczeństwo psychospołeczne.
Jeśli pracownik podejrzewa, że w jego przypadku dochodzi do pojawienia się pierwszych symptomów mobbingu nie powinien czekać, aż sprawa jeszcze bardziej się pogorszy i pogłębi. W pierwszej kolejności powinien zasięgnąć porady prawnika, ewentualnie zwrócić się bezpośrednio do sprawcy o zaniechanie tego rodzaju działań informując, że nie pozostaną one bez prawnych konsekwencji. Jeśli działania mobbingowe są długotrwałe i nie istnieje szansa na porozumienie się ze sprawcą jedynym słusznym rozwiązaniem będzie skierowanie sprawy do właściwego sądu pracy. W tym celu należy złożyć pozew o zapłatę zadośćuczynienia za krzywdę wyrządzoną mobbingiem. Co ważne, pracownik zgłaszający taką sprawę nie musi obawiać się jakichkolwiek kosztów sądowych, ponieważ jest z nich zwolniony w tego rodzaju sprawach z urzędu.
tags: #jak #zalozyc #sprawe #o #mobbing