Skończył Ci się macierzyński lub rodzicielski i planujesz wziąć urlop wychowawczy? Nie wiesz jednak dokładnie, jakie są zasady i co trzeba zrobić, żeby zgodnie z Kodeksem pracy (i w spokoju ducha) przejść na taki urlop. W tym artykule przeczytasz, ile trwa urlop wychowawczy, czy jest płatny i co zrobić, żeby go wziąć oraz inne kluczowe informacje na ten temat.
Urlop wychowawczy to specjalne uprawnienie pracownicze mające na celu umożliwienie rodzicom sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. To okres, w którym pracownik może całkowicie poświęcić się życiu rodzinnemu. Urlop wychowawczy jest rodzajem urlopu, przewidziana dla rodziców dzieci we wczesnym wieku, którzy nie chcą zbyt szybko pozostawiać swojego dziecka pod opieką innych dorosłych lub też z jakichś przyczyn nie mogą tego zrobić.
Komu przysługuje urlop wychowawczy?
Urlop wychowawczy może otrzymać każdy pracownik, który przepracował co najmniej 6 miesięcy na umowie o pracę (nie musi być to w jednym miejscu ani bez przerwy). Jeśli chcesz wziąć urlop wychowawczy musisz mieć przepracowane minimum 6 miesięcy na umowie o pracę. Niekoniecznie w tym samym miejscu. Niestety nie przysługuje on zatrudnionym na umowę o zlecenie lub dzieło, bezrobotnym i ubezpieczonym w KRUS. Urlop na sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem nie przysługuje osobom zatrudnionym na podstawie umowy zlecenie czy umowy o dzieło. Jest to przywilej przewidziany wyłącznie dla stosunku pracy.
Wstajesz. Biegniesz oddać dziecko do przedszkola. Biegniesz do pracy. Wracasz z pracy. Odbierasz dziecko z przedszkola. Czytasz na dobranoc. Wstajesz. I tak codziennie. Jesteś zmęczony łączeniem pracy i opieki nad dzieckiem. Chciałbyś poświęcić więcej czasu na wychowanie dziecka i obserwować codziennie jego rozwój. Możesz skorzystać z urlopu wychowawczego.
Pracodawca dopuszcza pracownika po zakończeniu urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, uzupełniającego urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego, urlopu ojcowskiego oraz urlopu wychowawczego do pracy na dotychczasowym stanowisku, a jeżeli nie jest to możliwe - na stanowisku równorzędnym z zajmowanym przed rozpoczęciem urlopu na warunkach nie mniej korzystnych od tych, które obowiązywałyby, gdyby pracownik nie korzystał z urlopu. Oznacza to, że pracodawca musi umożliwić dalszą pracę w firmie osobie, która wróciła z urlopu.
Pracownik uprawniony do urlopu wychowawczego może złożyć pracodawcy pisemny wniosek o obniżenie jego wymiaru czasu pracy do wymiaru nie niższego niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy w okresie, w którym mógłby korzystać z takiego urlopu. Pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek pracownika. Co oznacza, że w trakcie urlopu możesz podjąć pracę u swojego lub innego pracodawcy, jeśli nie będzie ona kolidowała z opieką nad dzieckiem.
Z urlopu wychowawczego rodzice mogą korzystać w tym samym czasie. Jednak w takiej sytuacji łączny wymiar urlopu nie może przekroczyć 36 miesięcy. W praktyce najczęściej oboje rodzice dzielą się urlopem po 18 miesięcy.
Zamiast korzystać z urlopu wychowawczego pracownik uprawniony może złożyć wniosek o obniżenie wymiaru czasu pracy do co najmniej połowy etatu na okres, w którym mógłby korzystać z tego urlopu. W tym czasie pracownik nie jest na urlopie wychowawczym. Wniosek składa się co najmniej 21 dni przed rozpoczęciem pracy w obniżonym wymiarze i pracodawca ma obowiązek go uwzględnić.
Wymiar urlopu wychowawczego. Pula 36 miesięcy mogłaby być określana „35+1” - tak bowiem wygląda podział na wyłączne i wspólne prawo do wykorzystania urlopu. Oznacza to, że jeden rodzic może wykorzystać maksymalnie 35 miesięcy urlopu, a drugiemu przysługuje prawo do jednego miesiąca urlopu wychowawczego. Nie ma możliwości oddania swojej części drugiemu rodzicowi - jeśli nie zostanie wykorzystany, wówczas przepada.
Wyjątkową sytuacją jest śmierć drugiego rodzica lub pozbawienie go praw rodzicielskich (dotyczy to również rodziców, których prawa rodzicielskie zostały ograniczone lub zawieszone). Jeśli z perspektywy prawnej lub technicznej dzieckiem może się opiekować tylko jeden rodzic, przysługuje mu prawo do 36 miesięcy urlopu wychowawczego. Zasady określania limitu urlopu wychowawczego są jednakowe dla wszystkich bez względu na to, czy dziecko jest zdrowe, czy niepełnosprawne.
Przepisy dopuszczają udzielenia urlopy wychowawczego obojgu rodzicom jednocześnie. Jednoczesne korzystanie nie zwiększa tego, ile trwa urlop wychowawczy - łączny czas urlopu obojga rodziców nadal nie może przekroczyć 36 miesięcy - w praktyce najczęściej oboje rodzice dzielą się urlopem po 18 miesięcy.
Pracownik, który jest jednocześnie rodzicem, może korzystać z różnego rodzaju przywilejów przewidzianych w prawie pracy. Jednym z takich uprawnień jest urlop wychowawczy. Warto wiedzieć, kiedy przysługuje pracownikowi, jaki jest tego wymiar dla jednego rodzica oraz jakie skutki niesie skorzystanie z niego. O udzielenie urlopu wychowawczego może starać się pracownik, który posiada co najmniej 6-miesięczny staż pracy. Nie chodzi tu o okres zatrudnienia w jednym zakładzie pracy, a o łączny staż zatrudnienia na podstawie umowy o pracę również u innych pracodawców.
Jak złożyć wniosek o urlop wychowawczy?
Żeby zacząć urlop, musisz złożyć w swojej firmie pisemny wniosek (np. według powyższego wzoru) wraz z oświadczeniem drugiego prawnego opiekuna dziecka (o braku zamiaru korzystania z tego przywileju) i aktem urodzenia pociechy. Oczywiście, po zmianach w Kodeksie pracy z 2023 r. taki wniosek możesz również złożyć w formie elektronicznej.
Wniosek pracownika o urlop wychowawczy musi trafić do pracodawcy nie później niż 21 dni przed rozpoczęciem urlopu. W dokumencie trzeba wskazać termin rozpoczęcia i zakończenia urlopu oraz dane dziecka. Podczas urlopu wychowawczego pracownik podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu, emerytalnemu i rentowemu. Składki te finansuje Skarb Państwa.
Wniosek, o którym mowa w § 1, składa się na 21 dni przed rozpoczęciem wykonywania pracy w obniżonym wymiarze czasu pracy. Do wniosku dołącza się dokumenty określone w przepisach wydanych na podstawie art. 186^8a. Jeżeli wniosek został złożony bez zachowania terminu, pracodawca obniża wymiar czasu pracy nie później niż z upływem 21 dni od dnia złożenia wniosku.
Na złożenie wniosku o urlop wychowawczy masz 21 dni, czyli 3 tygodnie - przed dniem, w którym chciałbyś przejść na urlop. Pracodawca nie ma prawa Ci odmówić. Podanie o urlop wychowawczy to po prostu informacja dla niego.
Wniosek o urlop wychowawczy składa i podpisuje wyłącznie pracownik, który chce z tego urlopu skorzystać. Drugi rodzic nie podpisuje wniosku. Do wniosku dołącza się wymagane oświadczenia i dokumenty, na przykład informację o planowanym korzystaniu przez drugiego rodzica z urlopu.
Ile trwa urlop wychowawczy?
Maksymalny wymiar urlopy wychowawczego wynosi 36 miesięcy, ale można go wziąć tylko do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko skończy 6 lat. Urlop przysługuje każdemu rodzicowi czy opiekunowi prawnemu i można go podzielić między dwie osoby. Jedno z rodziców może wykorzystać do 35 miesięcy urlopy wychowawczego, bo według polskiego prawa każdemu z opiekunów przysługuje przynajmniej miesiąc urlopu. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy jeden rodzic nie żyje lub nie przysługuje mu prawo do opieki nad dzieckiem - wtedy drugiemu przysługuje całe 36 miesięcy.
Łączny wymiar urlopu wychowawczego wynosi 36 miesięcy dla obojga rodziców, a w przypadku dziecka niepełnosprawnego - 72 miesiące. Zgodnie z art. 186 § 9 Kodeksu pracy jeden miesiąc z 36-miesięcznego urlopu wychowawczego jest nieprzenoszalny i przeznaczony wyłącznie dla drugiego rodzica. Oznacza to, że jedno z rodziców co do zasady może wykorzystać maksymalnie 35 miesięcy. Całe 36 miesięcy może wykorzystać jeden rodzic, jeśli drugi rodzic nie żyje, nie przysługuje mu władza rodzicielska, został jej pozbawiony albo gdy jego władza rodzicielska jest ograniczona lub zawieszona.
Urlop wychowawczy można podzielić maksymalnie na pięć części, a z prawa tego można skorzystać do końca roku, w którym dziecko kończy 6 lat (do 18 lat w przypadku dziecka z niepełnosprawnością). Urlop może być udzielony w nie więcej niż w 5 częściach, ale nie trzeba ich wybierać od razu po sobie.
Rodzice mogą również wziąć urlop wychowawczy w tym samym czasie - wtedy każdemu z nich przysługuje po 18 miesięcy z dzieckiem.
Czy urlop wychowawczy jest płatny?
Niestety, urlop wychowawczy płatny nie jest - nie przysługuje Ci wynagrodzenie, inaczej niż przy urlopie macierzyńskim, podczas którego otrzymasz 80% swojej pensji. Urlop wychowawczy jest bezpłatny. Jednak pracownik, który pobiera zasiłek rodzinny (przysługuje on, gdy miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 674,00 zł), może otrzymać zasiłek wychowawczy w kwocie 400 zł.
Dla rodzin o niskim statusie materialnym przewidziano jednak tak zwany dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Inaczej nazywany jest również zasiłkiem wychowawczym. Kwota zasiłku wychowawczego wynosi 400 zł. Okres pobierania zasiłku wychowawczego to 24 miesiące w przypadku opieki nad jednym dzieckiem, 36 miesięcy jeśli zajmujesz się dwójką dzieci, do 72 miesięcy w przypadku dziecka z orzeczeniem o niepełnosprawności.
Zasiłek wychowawczy przysługuje rodzinom, w których dochód na osobę nie przekracza 674 zł. Jeśli spełniasz kryteria dochodowe możesz śmiało starać się o zasiłek z MOPS/GOPS.
Urlop wychowawczy a staż pracy, emerytura i inne urlopy
Czy urlop wychowawczy wlicza się do stażu pracy? Tak, zgodnie z Kodeksem pracy okres urlopu wychowawczego, w dniu jego zakończenia, wlicza się do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze. To oznacza, że czas, w którym przebywałeś na urlopie wychowawczym, wlicza się do emerytury i jest tzw. okresem składkowym (od 1999 r.) - pracodawca ma obowiązek składać dokumenty rozliczeniowe pracownika do ZUS-u.
Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe dla pracowników przebywających na urlopie wychowawczym jest kwota 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego. Jednak nie może być ona niższa niż 75% kwoty minimalnego wynagrodzenia. Jednocześnie podstawa ta nie może być wyższa niż przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za 12 miesięcy poprzedzających urlop wychowawczy.
Urlop wychowawczy jest niezależny od urlopu macierzyńskiego czy rodzicielskiego. Możesz go wziąć w dowolnym momencie (oczywiście do czasu, w którym Twoje dziecko skończy 6 lat). Nie wpływa również na Twoje prawo do urlopu wypoczynkowego, który przysługuje Ci proporcjonalnie do stażu pracy.
Ponadto przysługuje Ci też płatny urlop na żądanie na opiekę nad dzieckiem w wymiarze 2 dni wolne w roku. Rodzice mają również prawo do urlopu opiekuńczego, który może trwać maksymalnie 5 dni i jest bezpłatny.
Za okres urlopu wychowawczego pracownik nie nabywa prawa do urlopu wypoczynkowego. Dzieje się tak, ponieważ urlop wypoczynkowy "otrzymuje się" za każdy przepracowany miesiąc. Po powrocie do pracy pracownik zaczyna ponownie nabywać prawo do urlopu wypoczynkowego na ogólnych zasadach. Należy jednak pamiętać, że pracownik, który wraca z urlopu wychowawczego w trakcie roku, ma prawo do urlopu wypoczynkowego w wymiarze proporcjonalnym do pozostałego do końca roku okresu zatrudnienia.
Co dzieje się w trakcie urlopu wychowawczego?
Pracownik może zrezygnować z urlopu i wrócić do pracy wcześniej po uprzednim zawiadomieniu pracodawcy. Pracownik może też zrezygnować z urlopu wychowawczego w czasie jego trwania. Może to zrobić w dowolnym momencie, jeśli uzna, że chce wrócić do pełnienia swoich obowiązków. Możliwe jest to po uprzednim zawiadomieniu pracodawcy - najpótniej na 30 dni przed terminem zamierzonego podjęcia pracy.
Jeśli jednak pracownik w trakcie urlopu wychowawczego przestaje sprawować osobistą opiekę nad dzieckiem, pracodawca ma prawo wezwać go do powrotu do pracy. Należy jednak pamiętać, że muszą istnieć ku temu uzasadnione przesłanki.
Podczas urlopu wychowawczego pracownik może podjąć pracę u swojego lub innego pracodawcy, pod warunkiem, że nie będzie kolidowała ze sprawowaniem opieki nad dzieckiem. Składki z budżetu państwa finansowane są jedynie w przypadku, gdy oprócz urlopu wychowawczego pracownik nie ma innego tytułu do objęcia ubezpieczeniami.
Podjęcie pracy zarobkowej w czasie urlopu wychowawczego będzie skutkowało zaprzestaniem opłacania składek z tytułu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem i koniecznością objęcia takiej osoby wszystkimi ubezpieczeniami obowiązkowymi z tytułu zatrudnienia.
Ponadto podczas urlopu Twoje dziecko może chodzić do żłobka albo przedszkola - to Twoja sprawa, jak wykorzystasz ten czas i jak planujesz zająć się swoją pociechą.
Czy każdy pracujący rodzic może wziąć URLOP WYCHOWAWCZY?
Po zakończeniu urlopu pracodawca ma obowiązek przywrócić Cię na wcześniej zajmowane stanowisko, a gdy nie jest to możliwe - na inne, odpowiadające Twoim kompetencjom zawodowym i z nie mniejszym wynagrodzeniem niż przed urlopem.
Dodatkowo w tym okresie masz różne przywileje i chronią Cię prawa pracownicze. W trakcie trwania urlopu możesz złożyć wypowiedzenie, a pracodawca nie może Cię zwolnić z pracy - wyjątkiem jest zwolnienie dyscyplinarne.
W przypadku złożenia wniosku o urlop wychowawczy później niż 21 dni przed terminem urlop rozpoczyna się najpóźniej 21 dni po jego złożeniu. Pracownik ma prawo wycofać wniosek na 7 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu.
tags: #ile #maksymalnie #trwa #urlop #wychowawczy