Rak pęcherza moczowego to jeden z najczęściej występujących nowotworów układu moczowego, szczególnie u osób po 50. roku życia. Charakteryzuje się złośliwym wzrostem komórek w obrębie błony śluzowej lub ściany pęcherza moczowego. Rak pęcherza moczowego stanowi około 3% wszystkich przypadków nowotworów na świecie, a częstość jego występowania jest wyższa u mężczyzn niż u kobiet. Rak przejściowokomórkowy, czyli urotelialny - najczęstszy typ, występujący w ponad 90% przypadków.
Początkowe objawy raka pęcherza mogą być niespecyficzne, co często opóźnia diagnozę. Krwiomocz (krwinkomocz) - obecność krwi w moczu jest najczęstszym objawem, występującym u około 80% pacjentów. Przyczyny rozwoju raka pęcherza moczowego są wieloczynnikowe i obejmują zarówno czynniki środowiskowe, jak i genetyczne. Palenie tytoniu - najważniejszy czynnik ryzyka, odpowiadający za około 50% przypadków raka pęcherza. Substancje chemiczne zawarte w dymie papierosowym (np. Przewlekłe zapalenie pęcherza moczowego - długotrwałe stany zapalne związane z infekcjami bakteryjnymi, pasożytami (np. .
Jeśli już zgłosiłeś/aś się do lekarza rodzinnego w związku z niepokojącymi objawami, a lekarz ten po wykonaniu podstawowych badań zadecydował o dalszej diagnostyce w Poradni Urologicznej, wówczas kolejnym krokiem jest wizyta u urologa. Lekarz rodzinny mógł wystawić Ci skierowanie do poradni urologicznej (zwykle w trybie pilnym- „cito”) lub założył kartę DILO. Dalsza diagnostyka polega na zleceniu badań rozszerzonych. Zleca się je w przypadku, gdy lekarz podejrzewa u pacjenta/tki chorobę nowotworową na podstawie wywiadu lub jeśli w podstawowych badaniach występują nieprawidłowości (np. obecność krwi w moczu, nieprawidłowy wynik USG). Celem badań rozszerzonych jest potwierdzenie rozpoznania nowotworu w badaniu histopatologicznym, określenie typu nowotworu, a następnie ocena stopnia zaawansowania choroby. Diagnostyka prowadzona jest zazwyczaj przez urologa. Zdarza się, że ocena zaawansowania choroby jest przeprowadzana przez onkologa, ale do niego trafia pacjent zazwyczaj już z wynikiem histopatologicznym.
Metody Diagnostyczne
Poniżej znajdziesz badania pod kątem raka pęcherza, które może zlecić lekarz. Pamiętaj, że badania dobierane są do indywidualnych potrzeb i sytuacji pacjenta/tki. Nie wszystkie z nich muszą zostać wykonane w każdym przypadku.
Badania Podstawowe i Rozszerzone
- Badanie cytologiczne osadu moczu: To badanie, polegające na analizie moczu pod mikroskopem, pozwala wykryć komórki rakowe. Ma niską czułość w wykrywaniu nowotworów o niskim stopniu złośliwości, natomiast wysoką w przypadku nowotworów niskozróżnicowanych. Pomocne jest również w wykrywaniu CIS (rak in situ, czyli wczesna postać raka, nienaciekająca głębszych warstw ściany pęcherza moczowego). Mocz do tego badania powinien być pobrany z porcji dziennej (czyli nie należy oddawać moczu pobranego po przerwie nocnej) z tzw. „środkowego strumienia”. Nie trzeba być na czczo, natomiast kobiety powinny oddać próbkę co najmniej 3 dni po menstruacji.
- Ultrasonografia (USG): Może być stosowana u pacjentów niskiego ryzyka (np. mikroskopowy krwiomocz, młodszy wiek, brak znaczącej historii palenia i brak czynników wysokiego ryzyka). Badanie to nie jest tak dokładne, jak urografia TK i nie wykrywa małych guzów, zmian torbielowatych i raka in situ (CIS). Przed badaniem warto wykonać USG jamy brzusznej z oceną pełnego pęcherza. - To badanie bywa kłopotliwe dla pacjenta, który musi w momencie wizyty mieć pełny pęcherz, co wbrew pozorom nie jest takie proste - wyjaśnia dr n. med. Mateusz Adamkiewicz. - Wypicie przed samą wizyta pół litra wody niewiele daje, bo nie zdąży ona dotrzeć do pęcherza. Najpierw przecież musi zostać wchłonięta w przewodzie pokarmowym, potem trafić do krwi, następnie nerki muszą tę krew przefiltrować i mocz musi spłynąć do pęcherza. Najlepiej więc na około trzy godziny przed badaniem oddać mocz a następnie normalnie przyjmować płyny. Ekspert zwraca uwagę, by nie pić na raz dużych ilości płynu, bo to może powodować gwałtowne parcie i wymusić oddanie moczu tuż przed badaniem. - A pełny pęcherz jest w tym badaniu kluczowy, bo USG na pustym pęcherzu w ocenie ryzyka raka pęcherza moczowego nie ma większego sensu - podkreśla dr n. med. Mateusz Adamkiewicz. - W USG możemy ocenić zarysy ścian pęcherza, sprawdzić, czy są gładkie, czy też są widoczne jakieś zmiany. Możemy zobaczyć guzy, które na podstawie samego USG z większym lub mniejszym prawdopodobieństwem możemy zakwalifikować jako guzy pęcherza moczowego. Istnieje pewna grupa nowotworów, które nie rosną do wnętrza pęcherza moczowego, a rozwijają się w jego ścianie. Są to tzw. nowotwory in situ, rosnące płasko, niewidoczne w badaniu USG.
- Tomografia Komputerowa (TK): Uwaga! To specjalny, wielofazowy protokół badania tomografii komputerowej, szczególnie uwzględniający fazę wydalniczą. Obrazuje dokładnie pęcherz moczowy oraz górne drogi moczowe. W czasie badania podaje się pacjentowi kontrast dożylnie. Jest to badanie obrazowe dokładniejsze niż badanie USG. Jeśli nie występują przeciwwskazania, powinno być wykonane z kontrastem dożylnym (przeciwwskazaniem do podania kontrastu jest: alergia na kontrast, nadczynność tarczycy oraz niewydolność nerek). Przed badaniem z kontrastem należy dostarczyć aktualny wynik badania poziomu kreatyniny. TK polega na wykonaniu serii zdjęć rentgenowskich danego obszaru ciała z różnych kątów. Komputer po przetworzeniu tworzy szczegółowe obrazy. Badanie to jest zlecane w celu oceny miejscowego zaawansowania nowotworu, ale pozwala również wykryć bądź wykluczyć przerzuty w węzłach chłonnych oraz w narządach odległych. Do TK jamy brzusznej należy się odpowiednio przygotować - m.in. oczyścić jelita przy pomocy preparatów farmakologicznych. Tomografię komputerową wykorzystywana jest również w ocenie zaawansowania choroby w już potwierdzonym raku pęcherza moczowego. Jednym z badań, które powinno być zlecone osobom z bezbólowym krwiomoczem jest tomografia komputerowa (CT). Z kolei, u osób z potwierdzonym, miejscowo zaawansowanym lub przerzutowym rakiem pęcherza, tomografia komputerowa ma podstawowe znaczenie w ocenie zaawansowania choroby i jest niezbędnym badaniem w diagnostyce oceniającej obecność przerzutów w klatce piersiowej. Badanie polega na wykonaniu wielu zdjęć rentgenowskich tej samej części ciała pod różnymi kątami. Komputer łączy wszystkie zdjęcia rentgenowskie, aby utworzyć serię obrazów przekrojowych. Złotym standardem obrazowania górnych dróg moczowych jest urografia TK. To badanie obrazowe powinno być wykonywane u wszystkich pacjentów wysokiego ryzyka i tych, którzy nie kwalifikują się do grupy niskiego lub średniego ryzyka. Urografia TK jest również wskazana, jeśli guz pęcherza moczowego zostanie potwierdzony w cystoskopii, a badanie TK nie zostało jeszcze wykonane.
- Rezonans Magnetyczny (MRI): Badanie, które wykorzystuje pole magnetyczne, aby uzyskać dokładne obrazy poszczególnych narządów. Stosowane zwłaszcza u pacjentów z przeciwwskazaniami do badania tomografii komputerowej oraz u kobiet w ciąży. Preferowane jest badanie z kontrastem dożylnym (gadolin), który pozwala na dokładniejsze zlokalizowanie patologicznych zmian. Rezonans magnetyczny wymaga spędzenia od kilkunastu do kilkudziesięciu minut w bezruchu w pozycji leżącej. Inaczej MRI (ang. Magnetic Resonance Imaging) ośrodkowego układu nerwowego (OUN). Badanie obrazowe, które wykorzystuje pole magnetyczne, aby uzyskać dokładne obrazy mózgu i rdzenia kręgowego. Wykonywane w przypadku objawów sugerujących obecność przerzutów w OUN, np. dolegliwości bólowe głowy, zawroty głowy. Wymaga spędzenia od kilkunastu do kilkudziesięciu minut w bezruchu w pozycji leżącej. Obrazowanie metodą rezonansu magnetycznego (MRI) służy do uzyskania szczegółowego obrazu nowotworu w pęcherzu lub drogach moczowych. MRI wykorzystywane jest również do określenia stopnia zaawansowania choroby, obecności nacieku na okoliczne tkanki lub zmian o charakterze przerzutowym. Dzięki zastosowaniu MRI możliwe jest również wczesne wykrycie nawrotu choroby w ścianie pęcherza moczowego. Rezonans magnetyczny, w porównaniu do tomografii komputerowej, umożliwia dokładniejszą ocenę zaawansowania zmian nowotworowych w pęcherzu moczowym. Badanie to może być wykorzystywane zamiast tomografii komputerowej (TK) w przypadku przeciwwskazań do podania jodowych środków kontrastowych używanych w TK oraz u pacjentek w ciąży. W badaniu MRI używany jest dożylny środek kontrastowy zawierający gadolin, który jest przeciwwskazany w razie znacznej niewydolności nerek. Przeciwwskazaniem do MRI są wszczepione urządzenia elektryczne i elektroniczne, np. W ostatnich latach, dzięki wykorzystaniu skali VIRADS, zyskało na znaczeniu również drugie badanie - rezonans magnetyczny. - Skala VIRADS jest to schemat służący do oceny zmian w pęcherzu moczowym - wyjaśnia dr n. med. Mateusz Adamkiewicz. - MRI VIRADS to badanie, które jest technicznie bardzo trudne do wykonania. Ekspert podkreśla, że MRI VIRADS to nowe badanie nie tylko w Polsce, ale i na świecie, więc niewiele ośrodków ma duże doświadczenie w jego wykonywaniu. Nowotworom pęcherza moczowego o wysokim stopniu złośliwości zawsze powinna towarzyszyć diagnostyka obrazowa w postaci tomografii komputerowej lub wieloparametrycznego rezonansu magnetycznego z kontrastem.
- Cystoskopia: Podstawowe badanie endoskopowe w diagnostyce raka pęcherza moczowego. Pozwala uwidocznić za pomocą wziernika zmiany w pęcherzu oraz pobrać materiał do badania histopatologicznego za pomocą kleszczyków biopsyjnych. Przed badaniem wskazana jest higiena miejsc intymnych oraz opróżnienie pęcherza moczowego. Powinieneś/aś zgłosić się na czczo. Osoby przyjmujące na stałe leki internistyczne powinny je zażyć w godzinach porannych. Jeśli przyjmujesz doustne leki przeciwkrzepliwe, powinieneś/aś wcześniej skonsultować się z lekarzem. Cystoskopia po podaniu dożylnym kwasu 5-aminolewulinowego, który powoduje świecenie zmian nowotworowych na różowo lub czerwono na niebieskim tle niezmienionej śluzówki. Cystoskopia to procedura diagnostyczna umożliwiająca obejrzenie wnętrza cewki moczowej i pęcherza moczowego w celu wykrycia ewentualnych zmian nowotworowych. Badanie polega na wprowadzeniu do wnętrza pęcherza moczowego poprzez cewkę moczową (w znieczuleniu) cienkiego endoskopu (rurki) wyposażonego w kamerę i oświetlenie oraz uwidocznienie wnętrza pęcherza. Jest zwykle wykonywana przy minimalnym znieczuleniu. W trakcie badania, możliwe jest pobranie wycinków (biopsji) z podejrzanych obszarów oraz usunięcie bardzo małych zmian nowotworowych (TURBT - przezcewkowa resekcja guza pęcherza moczowego). - Cystoskopię wykonujemy albo w ułożeniu ginekologicznym albo w pozycji leżącej - tłumaczy dr n. med. Mateusz Adamkiewicz. - Do dyspozycji mamy cienkie endoskopy sztywne albo endoskopy gięte. Badanie wykonywane jest najczęściej w znieczuleniu miejscowym i trwa najczęściej 2-3 minuty. Wtedy sięgamy po kolejne badanie - cytologię osadu moczu. - Jest to badanie podobne do tego, które jest powszechnie wykorzystywane w ginekologii w badaniach przesiewowych w kierunku raka szyjki macicy - wyjaśnia dr n. med. Mateusz Adamkiewicz. - W przypadku cytologii osadu moczu, inaczej niż badaniu ogólnym moczu, do badania pobieramy mocz świeży, ale również ze środkowego strumienia.
- Przezcewkowa elektroresekcja guza pęcherza moczowego (TURBT): To przezcewkowa elektroresekcja guza pęcherza moczowego - zabieg diagnostyczno-leczniczy, w trakcie którego pobierany jest materiał do badania histopatologicznego. Dzięki temu zostanie określony zostanie typ nowotworu, stopień złośliwości histopatologicznej oraz głębokość nacieku. W sytuacji braku w preparacie błony mięśniowej zabieg należy powtórzyć po 2-6 tygodniach. TURT wykonuje się przy użyciu resektoskopu wprowadzonego do cewki moczowej. Narzędzie to posiada pętlę elektryczną ,która wykorzystywana jest do wycięcia lub koagulacji zmiany. Resekcja przezcewkowa guza pęcherza (TURBT) - stosowana w przypadku zmian powierzchownych.
- Scyntygrafia kości: Nieinwazyjne badanie obrazowe. Jest zlecane w przypadku pacjentów z dolegliwościami, mogącymi sugerować przerzuty do kości (np. z bólami kostnymi). Scyntygrafia wykonywana jest w Zakładzie Medycyny Nuklearnej, najczęściej przy użyciu izotopu Technetu ⁹⁹ᵐTc. Radiofarmaceutyki stosowane w tym badaniu są podawane dożylnie. Pół godziny przed badaniem należy wypić 1,5 l wody. Nie trzeba być na czczo. Ważne, by mieć na sobie ubranie bez metalowych elementów, a przed badaniem poinformować lekarza o zażywanych lekach.
Pierwszym krokiem diagnostyki jest wywiad i badanie fizykalne. Testy markerów nowotworowych - np. .
Przed rozpoczęciem leczenia wykonuje się także badania krwi, w tym morfologię oraz parametry wydolnościowe wątroby i nerek, a także oznaczenie poziomu elektrolitów. Choć zaburzenia tych parametrów nie są charakterystyczne dla raka urotelialnego, mogą towarzyszyć chorobie nowotworowej. Przykładowo, niedokrwistość może być wynikiem krwawieniem z guza, a spadek wskaźnika filtracji kłębuszkowej może świadczyć o upośledzeniu funkcji nerek spowodowanym zastojem moczu. Natomiast zaburzenia wydolności wątroby mogą wystąpić w przypadku obecności przerzutów w tym narządzie.
Diagnostyka obrazowa pozwala określić lokalizację nowotworu, stopień zaawansowania, obecność lub wykluczenie przerzutów. Jednym z badań, które powinno być zlecone osobom z bezbólowym krwiomoczem jest tomografia komputerowa (CT). Z kolei, u osób z potwierdzonym, miejscowo zaawansowanym lub przerzutowym rakiem pęcherza, tomografia komputerowa ma podstawowe znaczenie w ocenie zaawansowania choroby i jest niezbędnym badaniem w diagnostyce oceniającej obecność przerzutów w klatce piersiowej.
W ostatnich latach, dzięki wykorzystaniu skali VIRADS, zyskało na znaczeniu również drugie badanie - rezonans magnetyczny. Skala VIRADS jest to schemat służący do oceny zmian w pęcherzu moczowym. MRI VIRADS to badanie, które jest technicznie bardzo trudne do wykonania. Ekspert podkreśla, że MRI VIRADS to nowe badanie nie tylko w Polsce, ale i na świecie, więc niewiele ośrodków ma duże doświadczenie w jego wykonywaniu. Pomimo niewielkich rozmiarów i trudności oceny w skali VIRADS, śródścienne położenie zmian nowotworowych zawsze powinno sugerować nam ich potencjalnie naciekający charakter.
Pamiętajmy, że najczęstszą przyczyną raka pęcherza moczowego jest palenie papierosów, więc jeśli palicie papierosy, to może warto zrezygnować z tego nałogu, by zmniejszyć ryzyko choroby nowotworowej - podsumowuje dr n. med. .
Ocena Zaawansowania i Rokowanie
Najważniejsze po potwierdzeniu rozpoznania raka pęcherza moczowego jest ustalenie, czy rak nacieka mięśniówkę, gdyż jest to istotne przy wyborze leczenia. jeśli zostaniesz kwalifikowany/na do leczenia radykalnego, wówczas powinieneś/aś trafić pod opiekę zarówno urologa oraz onkologa.
W przypadku raka pęcherza, tak jak w większości nowotworów złośliwych, rokowanie zależy przede wszystkim od stopnia zaawansowania choroby. Nowotwory nienaciekające mięśniówkę cechują się lepszym rokowaniem w porównaniu z naciekającymi mięśniówkę, natomiast ważny jest tu regularny nadzór urologiczny. 5-letnie przeżycia w grupie nowotworów nienaciekających mięśniówkę wynoszą 85-95%, w zależności od grupy ryzyka. Szczegółowe informacje na temat grup rokowniczych wg. AUA/EAU znajdziesz tutaj. W przypadku nowotworów naciekających mięśniówkę - na rokowanie będzie miał wpływ przede wszystkim stopień zaawansowania klinicznego choroby. U pacjentów poddanych radykalnej cystektomii (leczenie chirurgiczne) największe ryzyko nawrotu choroby jest w ciągu 2 lat od zabiegu. 5-letnie przeżycia po cystektomii wynoszą ok. W grupie osób z chorobą uogólnioną, z rozpoznanymi przerzutami do różnych narządów, 5-letnie przeżycia wynoszą około 5-10%.
Przygotowanie do Wizyty Lekarskiej
Aby Twoja wizyta u lekarza przebiegła sprawnie, ważne abyś był/a odpowiednio przygotowany/a. Ułóż, najlepiej w porządku chronologicznym, całą dostępną dokumentację. Nawet, gdy może Ci się wydawać, że niektóre badania nie są potrzebne, weź je ze sobą. Lekarz zadecyduje, czy weźmie pod uwagę informacje w nich zawarte. Do dokumentacji należą m.in. Możesz założyć sobie specjalny segregator, w którym będziesz zbierać wyniki i informacje. Ważne jest, aby przemyśleć dotychczasowy przebieg choroby, tj., kiedy zaczęły się objawy; co spowodowało, że zgłosiłeś/aś się do specjalisty; choroby onkologiczne występujące w rodzinie. Pacjent/tka, który/a współpracuje z lekarzem, mówi o swoich problemach, zapisuje sobie wcześniej pytania, które go/ją nurtują - to pacjent/tka dobrze przygotowany/a.
Wsparcie dla Pacjentów
Lekarz może założyć Ci kartę Dilo. Jest to karta diagnostyki i leczenia onkologicznego. Potrzebujesz pomocy? Szczegółowe informacje znajdziesz tutaj. W naszej infolinii dla pacjentek i pacjentów onkologicznych oraz ich rodzin pracują osoby z odpowiednim przygotowanym psychologicznym i merytorycznym - pomogą Ci rozwiązać różne problemy. Możesz skorzystać z porad psychologa, interwentki kryzysowej, dietetyczki i koordynatora onkologicznego.
W wyjątkowych sytuacjach np. Po otrzymaniu diagnozy, ale przed rozpoczęciem leczenia, warto porozmawiać z lekarzem o możliwościach zabezpieczenia płodności. Leczenie onkologiczne i sama choroba mają negatywny wpływ na układ rozrodczy, ale nie muszą przekreślać Twoich szans na rodzicielstwo.
Nie wstydź się - Jak się przygotować na wizytę u urologa
tags: #guz #w #pecherzu #zlecenie #badania #tomograficznego