Odpowiedzialność pracownika za szkodę wyrządzoną pracodawcy jest szczegółowo uregulowana w Kodeksie pracy, mimo istniejących uregulowań w Kodeksie cywilnym dotyczących odpowiedzialności odszkodowawczej (art. 471 kc).
W Kodeksie pracy wskazano dwie kategorie odpowiedzialności pracowników za szkodę wyrządzoną pracodawcy w trakcie wykonywania obowiązków pracowniczych:
- odpowiedzialność pracownika materialna, ponoszona na zasadach ogólnych;
- odpowiedzialność pracownika za mienie powierzone, ponoszona na zasadach szczególnych.
Odpowiedzialność pracownika została oparta na zasadzie winy umyślnej lub nieumyślnej.
Jaka jest odpowiedzialność pracownika za szkodę wyrządzoną pracodawcy?
Zgodnie z art. 114 kp pracownik, który wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych ze swej winy wyrządził pracodawcy szkodę, ponosi odpowiedzialność materialną według zasad określonych w przepisach rozdziału pierwszego działu piątego Kodeksu pracy, dotyczącego odpowiedzialności pracownika za szkodę wyrządzoną pracodawcy. Może być ona spowodowana zaniechaniem w obowiązkach pracownika lub jego zawinionym działaniem.
Pracownik ponosi odpowiedzialność materialną za szkody wywołane niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem obowiązków pracowniczych. Zgodnie z treścią art. 115 Kodeksu pracy pracownik ponosi odpowiedzialność za szkodę w granicach rzeczywistej straty poniesionej przez pracodawcę i tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego wynikła szkoda. Ta regulacja wyraża podstawową zasadę odpowiedzialności materialnej - zasadę adekwatności. Polega ona na tym, że odpowiedzialność pracowników za szkody ma charakter ograniczony, a jej granice wyznaczają dwa elementy. Pierwszy stanowi rzeczywiście poniesiona przez pracodawcę strata, tj. faktyczna szkoda poniesiona przez pracodawcę na skutek niewykonania lub nienależytego wykonania przez pracownika jego obowiązków pracowniczych. Natomiast drugim są normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego wynika szkoda.
Pracownik obowiązany jest do wykonywania swoich obowiązków ze szczególną starannością.
Pracownik nie ponosi odpowiedzialności za szkodę w granicach, w jakich pracodawca lub inna osoba przyczyniły się do jej powstania lub zwiększenia (art. 117 § 1 Kodeksu pracy). Przyczynienie się do szkody stanowią zachowania pracodawcy lub osoby trzeciej polegające na działaniu lub zaniechaniu, pozostające w związku przyczynowym ze szkodą i będące obiektywnie nieprawidłowe. Podczas ustalania zakresu odpowiedzialności pracownika przyczynienie się jest brane pod uwagę dopiero po ustaleniu zakresu szkody. Pracownik nie ponosi również ryzyka związanego z działalnością pracodawcy, w tym nie odpowiada za szkodę wynikłą w związku z działaniem w granicach dopuszczalnego ryzyka (art. 117 § 2 Kodeksu pracy).
Jeżeli pracownik umyślnie wyrządził szkodę, jest obowiązany do jej naprawienia w pełnej wysokości (art. 122 kp).
Pracownik ponosi odpowiedzialność materialną od momentu nawiązania stosunku pracy, wtedy gdy zawinił przy wykonywaniu swoich obowiązków pracowniczych, co w konsekwencji doprowadziło do wyrządzenia szkody pracodawcy. Warto pamiętać, że przy ustalaniu odpowiedzialności pracownika, musi istnieć związek przyczynowy pomiędzy naruszeniem obowiązków pracowniczych a wyrządzoną szkodą. Jeśli wykaże on, że należycie wykonywał swoje obowiązki, nie będzie ponosił odpowiedzialności za wyrządzoną szkodę w mieniu pracodawcy.
Pracodawca, który żąda odszkodowania od pracownika, powinien wykazać:
- winę pracownika,
- powstanie szkody,
- związek przyczynowy pomiędzy zaistniałą szkodą a pracownikiem,
- bezprawne naruszenie obowiązków przez pracownika lub ich niewykonanie.
Zgodnie z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 7 lutego 2017 roku (sygn. akt III APa 13/16): „przesłankami odpowiedzialności pracownika za szkodę wyrządzoną pracodawcy w pełnym rozmiarze jest bezprawność działania i wina umyślna, jako przesłanki kwalifikowane, poza tym oczywiście zaistnienie szkody oraz związek przyczynowy między bezprawnym zachowaniem pracownika a szkodą”.
Warto zaznaczyć, że to pracodawca musi udowodnić poniesioną szkodę oraz jej wysokość, jeśli została spowodowana przez pracownika. Odszkodowanie powinno zostać ustalone w wysokości powstałej szkody, jednak w pewnych granicach, tj. nie może przewyższać kwoty trzymiesięcznego wynagrodzenia przysługującego pracownikowi w dniu wyrządzenia szkody (art. 119 kp).
Pracownik, któremu można przypisać winę nieumyślną, ponosi odpowiedzialność do kwoty stanowiącej równowartość trzymiesięcznego wynagrodzenia przysługującego pracownikowi w dniu wyrządzenia szkody (art. 119 Kodeksu pracy). Oznacza to, że może dojść do sytuacji, w której szkoda pracodawcy będzie większa niż limit odpowiedzialności pracownika zastrzeżony przez ustawodawcę, a tym samym pracodawca nie będzie zaspokojony w pełnym zakresie.
Jeżeli pracownik umyślnie wyrządził szkodę, jest obowiązany do jej naprawienia w pełnej wysokości. Stosownie bowiem do dyspozycji art. 122 Kodeksu pracy, jeżeli pracownik umyślnie wyrządził szkodę, jest obowiązany do jej naprawienia w pełnej wysokości. Wina umyślna przyjmuje dwie postaci: zamiaru bezpośredniego oraz zamiaru ewentualnego. Zamiar bezpośredni ma miejsce wówczas, gdy pracownik naruszając obowiązki chce wyrządzić szkodę w mieniu pracodawcy.
Przykład 1.
Pani Anna zatrudniona na stanowisku szwaczki w firmie odzieżowej nieumyślnie zepsuła maszynę do szycia. Wobec powyższego do czasu naprawienia maszyny pracodawca musiał zatrzymać pracę innych szwaczek na pewien czas. Działanie pracownicy spowodowało utratę jego zysków. Będzie ona ponosiła odpowiedzialność jedynie co do kosztów naprawy maszyny w wysokości do trzykrotności wynagrodzenia (art. 119 kp), nie będzie natomiast ponosiła odpowiedzialności za utratę zysków pracodawcy w związku z przestojem spowodowanym naprawą maszyny do szycia.
Przykład 2.
Pracownik cateringu, który zajmował się dostarczaniem posiłków, uszkodził przewożone dania w czasie kursu porannego, potem następnego dnia sytuacja powtórzyła się po południu. W tym samym miesiącu w czasie przewozu kilkukrotnie zniszczył zamówione dania. Zatem będzie ponosił odpowiedzialność za poniesioną stratę pracodawcy do wysokości 3-miesięcznego wynagrodzenia.
Następnie w wyniku rażącego niedbalstwa zniszczył skuter, którym przewożony był catering wraz z posiłkami, które miał dostarczyć do klienta. Wobec powyższego pracownik będzie musiał zapłacić pracodawcy odszkodowanie za zniszczony skuter i posiłki, których tego dnia nie udało mu się dostarczyć.
Ograniczona odpowiedzialność pracownika za wyrządzoną szkodę
W sytuacji, w której do szkody przyczynił się pracodawca lub współpracownicy, to na pracowniku spoczywa ciężar udowodnienia przyczynienia się innych osób do szkody. Warto dodać, że pracownik ponosi odpowiedzialność za szkodę w ograniczonym zakresie, jeśli ktoś inny przyczynił się do jej powstania lub zwiększenia. Pracownik nie ponosi ryzyka związanego z działalnością pracodawcy, a w szczególności nie odpowiada za szkodę wynikłą w związku z działaniem w granicach dopuszczalnego ryzyka (art. 117 kp).
Pracownik nie będzie ponosił pełnej odpowiedzialności materialnej, jeśli w sytuacji ryzyka powstania szkody w mieniu pracodawcy poświęca inne, mniejsze dobro w celu zapobieżenia powstania tej większej szkody. Pracownik, który działając w interesie pracodawcy, poświęca mniejsze dobro dla ratowania większego, nie ponosi odpowiedzialności materialnej za zniszczenie dobra mniejszej wartości. Pracownik bowiem nie ponosi ryzyka związanego z działalnością pracodawcy, a w szczególności nie odpowiada za szkodę wynikłą z działania w granicach dopuszczalnego ryzyka.
W razie wyrządzenia szkody przez kilku pracowników, każdy z nich ponosi odpowiedzialność za część szkody stosownie do przyczynienia się do niej i stopnia winy. Jeżeli nie jest możliwe ustalenie stopnia winy i przyczynienia się poszczególnych pracowników do powstania szkody, odpowiadają oni w częściach równych (art. 118 kp).
Odpowiedzialność pracownika a szkoda wyrządzona osobie trzeciej - roszczenie regresowe
Należy podkreślić, że w przypadku wyrządzenia przez pracownika przy wykonywaniu pracy szkody osobie trzeciej, to na pracodawcy spoczywa obowiązek naprawienia tej szkody. Jednak będzie on mógł oczekiwać od pracownika zwrotu poniesionych kosztów naprawy wyrządzonej przez niego szkody (roszczenie regresowe). Wobec pracodawcy, który naprawił szkodę wyrządzoną osobie trzeciej, pracownik ponosi odpowiedzialność przewidzianą w przepisach niniejszego rozdziału (art. 120 § 2 kp).
Zgodnie z art. 120 § 1 Kodeksu pracy, w razie wyrządzenia przez pracownika przy wykonywaniu przez niego obowiązków pracowniczych szkody osobie trzeciej, zobowiązany do naprawienia szkody jest wyłącznie pracodawca. Powstanie tej odpowiedzialności po stronie pracodawcy zachodzi jednak tylko, jeśli zachowanie sprawcy szkody (pracownika) pozostaje w ścisłym związku z czynnościami, które podjął w ramach obowiązującego stosunku pracy i w ramach działalności przedsiębiorstwa.
Pracodawca, który naprawił szkodę wyrządzoną osobie trzeciej, może dochodzić od pracownika zwrotu wypłaconego odszkodowania. Zakres odpowiedzialności pracownika wobec pracodawcy zależy od tego, czy szkoda powstała z winy umyślnej pracownika czy została wyrządzona przez niego nieumyślnie. Jeżeli pracownik umyślnie wyrządził szkodę, jest obowiązany do jej naprawienia w pełnej wysokości.
W przypadku naprawienia przez pracodawcę szkody osobie trzeciej, przysługuje mu regres do pracownika, który spowodował tę szkodę nieumyślnie jedynie co do wysokości określonej w art. 119 Kodeksu pracy - maksymalnie do wysokości 3-miesięcznego wynagrodzenia pracownika w chwili wyrządzenia szkody. Pracodawca nie może zatem domagać się od pracownika odszkodowania w wysokości odpowiadającej kwocie wypłaconej osobie trzeciej, jeżeli przekracza ona trzykrotność miesięcznego wynagrodzenia pracownika. Pracodawca ograniczony jest bowiem regulacją z art. 119 Kodeksu pracy. Jednakże ograniczenie to nie ma zastosowania w przypadku wyrządzenia przez pracownika szkody z winy umyślnej. W takim przypadku stosownie do art. 122 Kodeksu pracy pracownik zobowiązany jest do naprawienia szkody w pełnej wysokości.
Nawet w przypadku gdy pracownik przy wykonywaniu obowiązków pracowniczych jednym nieumyślnym działaniem wyrządził szkodę pracodawcy i osobom trzecim, łączna suma odszkodowania należnego pracodawcy z mocy art. 114 i 120 § 2 Kodeksu pracy nie może przewyższać kwoty trzymiesięcznego wynagrodzenia pracownika (Uchwała Sądu Najwyższego - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 października 1975 r. IV PZP 8/75).
Roszczenie regresowe pracodawcy w stosunku do pracownika, który przy wykonywaniu obowiązków pracowniczych wyrządził szkodę osobie trzeciej, powstaje z chwilą zaspokojenia przez pracodawcę roszczeń osoby trzeciej. Termin przedawnienia roszczenia regresowego pracodawcy liczy się od chwili naprawienia szkody, a nie od chwili jej wyrządzenia przez pracownika (wyrok SN z dnia 16 września 1997 r.).
Czym jest odpowiedzialności pracownika za powierzone mienie?
Zgodnie z art. 124 Kodeksu pracy pracownik, któremu powierzono z obowiązkiem zwrotu albo do wyliczenia się:
- pieniądze, papiery wartościowe lub kosztowności;
- narzędzia i instrumenty lub podobne przedmioty, a także środki ochrony indywidualnej oraz odzież i obuwie robocze;
odpowiada w pełnej wysokości za szkodę powstałą w tym mieniu.
Pracownik odpowiada w pełnej wysokości również za szkodę w mieniu innym niż wymienione powyżej, powierzonym mu z obowiązkiem zwrotu albo do wyliczenia się.
Należy wskazać, że jeżeli pracownik udowodni, że szkoda powstała z przyczyn od niego niezależnych, a w szczególności wskutek niezapewnienia przez pracodawcę warunków umożliwiających zabezpieczenie powierzonego mienia, nie będzie ponosił odpowiedzialności za poniesione straty.
W Kodeksie pracy dopuszczono możliwość ponoszenia wspólnej odpowiedzialności materialnej pracowników za powierzone im mienie łącznie z obowiązkiem wyliczenia się. Podstawą wspólnej odpowiedzialności materialnej jest umowa o współodpowiedzialności materialnej zawarta przez pracowników z pracodawcą na piśmie pod rygorem nieważności. Pracodawca powinien dochować należytej staranności przy powierzeniu mienia pracownikowi. Natomiast pracownik wyraża zgodę na powierzone mienie w umowie o odpowiedzialności materialnej za powierzone mienie lub w umowie o pracę.
Pracownicy ponoszący wspólną odpowiedzialność materialną odpowiadają w częściach określonych w umowie. Jednakże w razie ustalenia, że szkoda w całości lub w części została spowodowana przez niektórych z nich, za całość szkody lub za stosowną jej część odpowiadają tylko sprawcy szkody (art. 125 kp).
Odpowiedzialność materialna pracownika
tags: #dzialanie #na #szkode #pracodawcy #zatrudnianie #wykwalifikowanego