Praca "na czarno" oraz wypłacanie wynagrodzeń "pod stołem" to zjawiska, które negatywnie wpływają na gospodarkę i społeczeństwo. Polski Ład wprowadza zmiany mające na celu ograniczenie tych nieprawidłowości, przenosząc odpowiedzialność podatkową i składkową na pracodawców, a także oferując korzystne warunki legalizacji zatrudnienia.
Problem "szarej strefy" w zatrudnieniu
Pracodawcy oferujący pracę na czarno stanowią nieuczciwą konkurencję dla legalnie działających firm. Podobnie jest z tymi, którzy część wynagrodzeń wypłacają nieoficjalnie. Jednocześnie przepisy nie zabezpieczają dostatecznie osób, które godzą się na świadczenie pracy bez umowy lub za część płacy otrzymywanej "pod stołem".
„Aktualnie system podatkowy nie sprzyja pracownikom, którzy nie godzą się na pracę „na czarno". To często najsłabsi uczestnicy rynku, którzy nie mają silnej pozycji negocjacyjnej wobec pracodawcy. W efekcie mogą być zmuszeni do akceptacji ofert sprzecznych z prawem, które nie gwarantują im zabezpieczenia w przypadku choroby, założenia rodziny czy przejścia na emeryturę. Nawet w przypadku wykrycia tego procederu przez KAS, ZUS czy Inspekcję Pracy, to pracownik może się obawiać negatywnych konsekwencji przyjmowania wypłaty „pod stołem". Chcemy całkowicie odwrócić tę sytuację. Od nowego roku, to nie pracownik ponosić będzie p datkowe konsekwencje zatrudnienia „na czarno" albo płacenia części wynagrodzenia „pod stołem". Odpowiedzialność jednoznacznie zostanie przeniesiona na pracodawcę" - wskazuje wiceminister finansów Jan Sarnowski.
„Na szarej strefie traci nie tylko budżet państwa, ale też inne, uczciwe firmy, a także przede wszystkim sam pracownik. Od ukrywanych wynagrodzeń nie są odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne. A to oznacza brak prawa lub niższe zasiłki, renty i emerytury. Problem jest tym istotniejszy, że praca na czarno i płacenie pod stołem dotyczy głównie osób o niskich zarobkach, pracujących w mikro i małych firmach. Takim osobom znacznie trudniej wypracować choćby emeryturę minimalną, obecnie 1250,88 zł" - wyjaśnia prof. Gertruda Uścińska, prezes ZUS.
„Należy zauważyć, że nie tylko firmy, ale także ich pracownicy często nie chcą ujawniać, że pracują nieformalnie. Perspektywa otrzymania wyższej kwoty „do ręki" jest dla wielu pracobiorców kusząca. W licznych przypadkach mamy do czynienia z „cichym porozumieniem" pomiędzy pracodawcą i pracobiorcą w kwestii wykonywania pracy niezadeklarowanej, czego skutkiem jest ukrycie tego typu sytuacji przed organami kontroli. Takie „ciche porozumienie" zostaje najczęściej zerwane, wówczas gdy pracodawca nie wywiąże się z obowiązku wypłaty wynagrodzenia ustalonego nieformalnie i wypłacanego „pod stołem"" - wskazuje inspektor Jarosław Leśniewski, zastępca Głównego Inspektora Pracy.
Co zmieni Polski Ład?
Polski Ład wprowadza od 1 stycznia 2022 roku nowe rozwiązania podatkowe i składkowe, które mają ograniczyć nielegalne zatrudnianie pracowników oraz ukrywanie części wynagrodzenia. Od przyszłego roku konsekwencje nielegalnego zatrudniania obciążać będą wyłącznie pracodawcę, a nie pracownika.
„Najważniejszymi przyczynami popularności zatrudnienia „na czarno" i wypłaty części wynagrodzenia „pod stołem" są wysokie obciążenie podatkiem i składką niskich wynagrodzeń oraz obawa przed wyjściem z szarej strefy po stronie pracownika i pracodawcy. Dzięki wprowadzonej w 2019 r. uldze PIT-0 dla młodych i zaplanowanemu na 2022 r. podniesieniu kwoty wolnej od podatku do 30 tys. zł, bariera w postaci wysokiego obciążenia niższych wynagrodzeń znacznie się zmniejszy. Ale to nie wszystko. Polski Ład zapewni również pracownikowi, jako słabszej stronie stosunku pracy, całkowite bezpieczeństwo przed podatkowymi konsekwencjami nielegalnego zatrudnienia" - tłumaczy wiceminister Sarnowski.
„Aktualny stan prawny może rodzić obawy pracowników wykonujących pracę nielegalnie bądź otrzymujących część wynagrodzenia w sposób nieformalny („pod stołem"), iż w razie złożenia skargi do PIP na stosowanie takich praktyk przez pracodawcę poniosą odpowiedzialność karno-skarbową z tytułu osiągania niepodatkowanych dochodów oraz będą musieli odprowadzić zaległy podatek. Niewątpliwie powstrzymuje to wiele osób pracujących nielegalnie przed złożeniem skargi do Państwowej Inspekcji Pracy, co utrudnia naszemu Urzędowi zwalczanie nielegalnego zatrudnienia. Sytuację dodatkowo pogarsza fakt, iż pracownik, który był nielegalnie zatrudniony i następnie uzyskał ustalenie istnienia stosunku pracy na drodze sądowej, zgodnie z obowiązującym prawem może zostać obciążony zaległymi składkami na ubezpieczenia społeczne w części należnej od pracownika" - dodaje inspektor Leśniewski.
Od 1 stycznia 2022 r. Polski Ład wprowadzi nowe rozwiązania podatkowe i składkowe, które ograniczą nielegalne zatrudnianie pracowników oraz ukrywanie przed właściwymi organami części wynagrodzenia ze stosunku pracy. Od przyszłego roku, konsekwencje nielegalnego zatrudniania obciążać będą wyłącznie pracodawcę, a nie pracownika. To pracodawca będzie płacił podatek od wynagrodzenia za pracę na czarno lub części wynagrodzenia wypłacanego pod stołem. Przypisany zostanie mu również dodatkowy przychód w wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę za każdy miesiąc nielegalnego zatrudnienia niezależnie od tego czy faktycznie i w jakiej wysokości wypłacał wynagrodzenie. Nieuczciwi pracodawcy będą również zobowiązani do zapłaty w całości składek na ubezpieczenia społeczne i składki zdrowotnej od wynagrodzeń pracujących na czarno lub wypłacanych pod stołem. Dodatkowo, zarówno wypłacone wynagrodzenia, jak i składki nie będą mogły zostać zaliczone przez pracodawców do kosztów uzyskania przychodu.
Z kolei nielegalnie zatrudniony pracownik:
- nie będzie płacił podatku od dochodów z tytułu nielegalnego zatrudnienia ani od zaniżonych zarobków,
- uzyska dostęp do opieki zdrowotnej i świadczeń z ubezpieczeń społecznych (emerytur, rent i zasiłków),
- nie będzie finansował składek na ubezpieczenia społeczne od ujawnionego wynagrodzenia, bo składki te będą w całości pokrywane przez pracodawcę, również w tej części, która na zasadach ogólnych jest finansowana przez pracownika.
„Nowe przepisy mają na celu z jednej strony zachęcić pracowników do ujawniania przypadków pracy na czarno i wypłat pod stołem, a z drugiej strony zniechęcić pracodawców do stosowania nieuczciwych praktyk" - podkreśla prof. Gertruda Uścińska.
Przełom na Rynku Pracy w 2025 Roku @BIZLYK
Korzystne warunki legalizacji zatrudnienia
Zmienione przepisy są częścią podatkowego pakietu Polskiego Ładu i weszły w życie 1 stycznia 2022 r. Nowe regulacje dotyczą przypadków zaistniałych od 1 stycznia 2022 r. Zwolnienie z obowiązku zapłaty PIT przez pracownika dotyczy również przypadków nielegalnego zatrudniania lub wypłat pod stołem sprzed 1 stycznia 2022 r.
„Naszym celem nie jest karanie pracowników czy pracodawców, tylko ograniczenie nieprawidłowości na rynku pracy. Dlatego zaproponowaliśmy swoistą abolicję, i to nie tylko dla pracowników, ale i dla pracodawców" - wskazuje wiceminister finansów Jan Sarnowski.
Jeśli wobec pracodawcy do końca roku nie zostanie wszczęta kontrola, to zaległego podatku z odsetkami za lata 2021 i wcześniejsze nie zapłaci ani pracownik ani pracodawca. „W ten sposób dajemy przedsiębiorcy możliwość powrotu do rozliczania się zgodnie z prawem na korzystnych warunkach. Biorąc pod uwagę skutki, z jakimi wiązać się będzie dla pracodawcy utrzymywanie nielegalnego zatrudnienia w 2022 r., przełom grudnia i stycznia to najlepszy moment na zerwanie z dotychczasowymi praktykami i podpisanie z pracownikiem umowy" - podkreśla wiceminister Sarnowski.
Działalność gospodarcza poza domem
Działalność gospodarcza może być prowadzona również poza domem. Wymaga to jednak spełnienia określonych warunków i dopełnienia formalności. Zgodnie z definicją, działalność gospodarcza to zorganizowana działalność zarobkowa, wykonywana we własnym imieniu i w sposób ciągły.
Rejestracja działalności gospodarczej
Każda osoba fizyczna, mająca pełną zdolność do czynności prawnych, może zarejestrować i prowadzić działalność gospodarczą, zmierzając do osiągnięcia zysku, wykonując działania w sposób zorganizowany i ciągły. Wniosek o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEiDG) można złożyć przez internet, potrzebny jest do tego profil zaufany.
We wniosku należy podać dane osobowe i kontaktowe, nazwę firmy, adres (do korespondencji oraz adres wykonywania działalności, nawet jeśli jest to praca z domu), a także wybrać kod PKD określający rodzaj działalności. Należy również zadeklarować sposób rozliczania podatków (zasady ogólne, stawka liniowa, ryczałt od przychodów ewidencjonowanych, karta podatkowa) oraz sposób prowadzenia księgowości.
Koszty prowadzenia działalności gospodarczej
Procedura zakładania działalności gospodarczej jest darmowa. Największe koszty związane są z płaceniem składek do ZUS-u: na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy oraz ubezpieczenie zdrowotne. Przez pierwsze 6 miesięcy można skorzystać z "Ulgi na start", a przez kolejne 24 miesiące składki mogą być obniżone.
Inne koszty prowadzenia działalności zależą od liczby pracowników, cen wynajmu lokalu, zakupu sprzętu itp. Każda osoba prowadząca działalność gospodarczą musi płacić VAT, chyba że korzysta ze zwolnienia podmiotowego (dochody ze sprzedaży nie przekroczyły 200 000 zł w roku rozliczeniowym) lub przedmiotowego (sprzedaż towarów lub usług ustawowo zwolnionych z VAT).
Działalność nierejestrowana
Polskie prawo dopuszcza prowadzenie działalności nierejestrowanej, czyli działalności gospodarczej bez rejestracji w CEiDG. Można to zrobić, gdy miesięczne przychody nie przekraczają 50% minimalnego wynagrodzenia. Osoba prowadząca działalność nierejestrowaną nie musi płacić składek do ZUS-u ani podatku VAT, ale ma obowiązek prowadzić uproszczoną ewidencję sprzedaży i rozliczać przychody w zeznaniu rocznym PIT-36.
Działalność nierejestrowana nie jest uznawana za działalność gospodarczą w rozumieniu ustawy Prawo przedsiębiorców, jednak uzyskuje się z niej przychody. Osoba bezrobotna nie może prowadzić działalności nierejestrowanej opartej na umowie cywilnoprawnej, chyba że opiera się ona wyłącznie na umowach sprzedaży.
| Cecha | Działalność gospodarcza | Działalność nierejestrowana |
|---|---|---|
| Rejestracja w CEiDG | Wymagana | Nie wymagana |
| Składki ZUS | Obowiązkowe (z ulgami na start) | Nieobowiązkowe |
| Podatek VAT | Obowiązkowy (możliwe zwolnienie) | Nieobowiązkowy (możliwe zwolnienie) |
| Limit przychodów | Brak | 50% minimalnego wynagrodzenia miesięcznie |
| Uproszczona ewidencja sprzedaży | Zalecana | Obowiązkowa |
| Rozliczenie roczne PIT | Zgodnie z wybraną formą opodatkowania | PIT-36 |
Podsumowanie
Zmiany wprowadzone w ramach Polskiego Ładu mają na celu ograniczenie szarej strefy w zatrudnieniu i zapewnienie większego bezpieczeństwa pracownikom. Jednocześnie przepisy dotyczące prowadzenia działalności gospodarczej i nierejestrowanej oferują różne możliwości dla osób chcących podejmować aktywność zarobkową.
tags: #dzialalnosc #gospodarcza #poza #domem #wynagrodzenie