Zarejestrowana osoba bezrobotna ma swoje prawa i obowiązki względem urzędu pracy. Wszystkie zmiany jej sytuacji na rynku pracy powinna zgłaszać do urzędu pracy w ciągu 7 dni kalendarzowych. Podjęcie aktywności zawodowej w formie umowy o pracę, zlecenia czy dzieła lub rozpoczęcie prowadzenia działalności gospodarczej wymaga wyrejestrowania ze statusu bezrobotnego.
Aby zostać uznanym za osobę bezrobotną, należy spełnić kilka warunków. Osoba bezrobotna między innymi:
- nie może wykonywać pracy na podstawie umowy o pracę oraz umów cywilnoprawnych;
- powinna być zdolna i gotowa do podjęcia pracy w wymiarze godzin, jaki obowiązuje w określonym zawodzie;
- musi posiadać stan zdrowia, który pozwala na podjęcie zatrudnienia na co najmniej pół etatu;
- powinna mieć ukończone 18 lat;
- nie może uczyć się w systemie dziennym;
- nie może posiadać prawa do emerytury lub renty;
- nie może posiadać nieruchomości rolnej o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha lub być współmałżonkiem albo domownikiem właściciela nieruchomości rolnej;
- nie może odbywać kary tymczasowego aresztowania lub pozbawienia wolności;
- nie powinna uzyskiwać miesięcznego przychodu w wymiarze wyższym niż połowa minimalnego wynagrodzenia za pracę, z wyłączeniem przychodów uzyskanych z tytułu odsetek;
- nie może pobierać: zasiłku dla opiekunów, zasiłku stałego z pomocy społecznej, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego dla rodzica samotnie wychowującego dziecko, świadczenia szkoleniowego po ustaniu zatrudnienia, zasiłku dla opiekuna na podstawie przepisów o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
- nie powinna podlegać ubezpieczeniu społecznemu na podstawie odrębnych przepisów (z wyjątkiem ubezpieczenia społecznego dla rolników);
- powinna zarejestrować się w powiatowym urzędzie pracy właściwym dla miejsca zamieszkania (stałego lub czasowego).
Osoba spełniająca wszystkie warunki może ustalić status osoby bezrobotnej. Aby go otrzymać, należy wypełnić formularz zgłoszeniowy, czyli zarejestrować się w urzędzie pracy. Rejestracji można dokonać osobiście, listownie lub drogą online (praca.gov.pl, a następnie podpisanie dokumentu Profilem Zaufanym).
Urząd ma 30 dni na rozpatrzenie wniosku i przesłanie oficjalnej decyzji. Jeśli złożony wniosek spotka się z akceptacją, terminem uważanym za rozpoczęcie bezrobocia jest data rejestracji.
Posiadanie statusu osoby bezrobotnej pozwala na korzystanie nie tylko z zasiłków, ale również ze świadczeń zdrowotnych refundowanych ze środków NFZ. Co ważne, ubezpieczeniem zdrowotnym mogą zostać objęci także członkowie rodziny, jeśli nie posiadają innych tytułów do ubezpieczeń. Dzięki zarejestrowaniu się w urzędzie pracy można:
- nabyć prawo do ubezpieczenia zdrowotnego z NFZ;
- uzyskać dostęp do usług pośrednictwa pracy;
- zyskać dostęp do szkoleń finansowanych ze środków Funduszu Pracy;
- ubiegać się o wysokie dotacje dla osób otwierających działalność gospodarczą;
- otrzymać zasiłek dla bezrobotnych.
Utrata statusu osoby bezrobotnej a umowa zlecenie
Zgodnie z ustawą o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy osoba zarejestrowana jako bezrobotna jest zobligowana do zawiadomienia urzędu pracy w ciągu 7 dni o podjęciu zatrudnienia, innej pracy zarobkowej lub o złożeniu wniosku o wpis do ewidencji działalności gospodarczej oraz o zaistnieniu innych okoliczności powodujących utratę statusu bezrobotnego albo utratę prawa do zasiłku (art. 74 ustawy o promocji zatrudnienia).
Natomiast zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 stycznia 2008 roku, I OSK 572/2007, „z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy definiującego bezrobotnego wynika, iż nieuzyskiwanie miesięcznie przychodu w wysokości przekraczającej połowę wynagrodzenia za pracę nie odnosi się do przychodów z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zarówno bowiem zatrudnienie, jak i wykonywanie innej pracy zarobkowej (świadczenie usług na podstawie umowy zlecenia) wyklucza posiadanie statusu osoby bezrobotnej”.
Wobec tego umowę o dzieło należy traktować jako wykonywanie „innej pracy zarobkowej”, co uniemożliwia uzyskanie statusu bezrobotnego. Należy więc przyjąć, że do utraty statusu bezrobotnego wystarczy samo nawiązanie umowy. Nie ma przy tym znaczenia kwota na umowie czy też miesiąc, w którym taka osoba uzyska przychody z tytułu zawartej umowy.
Jednak po wyroku WSA w Olsztynie z 22 czerwca 2021 roku, sygn. akt II SA/Ol 276/21, sytuacja nie jest już taka prosta. Sąd w tym wyroku uznał, że pozbawienie statusu osoby bezrobotnej, a w konsekwencji prawa do zasiłku i prawa do zabezpieczenia społecznego, w sytuacji gdy dana osoba tylko przez kilka godzin wykonywała usługę na podstawie umowy o dzieło i uzyskała niewielki dochód, jest nieadekwatne i narusza konstytucyjną zasadę proporcjonalności. Wyrok ten sprawił, że organ, który zadecydował o utracie statusu osoby bezrobotnej, musiał zająć się ponownie ustalaniem, czy osoba, która wykonywała umowę o dzieło na niską kwotę, tylko na chwilę powinna utracić statusu bezrobotnego. Wyrok ten z pewnością jest niemałą rewolucją i zobaczymy, jak wpłynie na wydawanie decyzji o utracie statusu osoby bezrobotnej.
Praca w ramach umowy-zlecenia i na niepełny etat a prawo do zasiłku dla bezrobotnych
Zgłoszenie do PUP - podjęcie pracy
Po podpisaniu umowy o dzieło należy zgłosić ten fakt do urzędu pracy w ciągu 7 dni. Za niedopełnienie tego obowiązku bezrobotny podlega karze grzywny nie niższej niż 500 zł. Nie podlega się jednak odpowiedzialności, jeżeli przed dniem przeprowadzenia kontroli obowiązek ten został spełniony.
Po podjęciu zatrudnienia osoba bezrobotna zobowiązana jest do zawiadomienia urzędu pracy w ciągu 7 dni.
Na czas wykonywania pracy w ramach umowy o dzieło bezrobotny zostaje wyrejestrowany z urzędu. Dopiero po zakończeniu umowy może się ponownie zarejestrować, jeśli nie znajdzie innego zatrudnienia.
Przykład 1.
Pan Jan do tej pory był zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna. Na okres miesiąca podpisał umowę o dzieło, z której osiągnie 1500 zł. Czy musi zgłosić tę umowę do PUP?
Pan Jan musi zgłosić taką umowę o dzieło w ciągu 7 dni od jej podpisania, w związku z tym utracił on status osoby bezrobotnej.
Przykład 2.
Pani Alina do tej pory była zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna. Podpisała umowę o dzieło na okres 3 miesięcy, gdzie wynagrodzenie z tej umowy zostanie wypłacone na jej koniec (3000 zł). Czy musi zgłosić tę umowę do PUP?
Pani Alina musi zgłosić taką umowę o dzieło w ciągu 7 dni od jej podpisania, w związku z tym utraci ona status osoby bezrobotnej. Dopiero po zakończeniu umowy może się ponownie zarejestrować, jeśli nie znajdzie innego zatrudnienia.
Przykład 3.
Pani Magdalena była zarejestrowana jako osoba bezrobotna. Podpisała ona umowę o dzieło na okres 10 dni, gdzie wynagrodzenie z tej umowy wyniesie 500 zł. Czy musi zgłosić tę umowę do PUP?
Pani Magdalena musi zgłosić taką umowę o dzieło i tym samym utraci ona status osoby bezrobotnej. Po zakończeniu umowy może się ponownie zarejestrować w urzędzie.
Utrata statusu osoby bezrobotnej a korzystanie z NFZ
Mimo że umowa o dzieło nie stanowi tytułu do objęcia ubezpieczeniami ZUS, w tym ubezpieczeniem zdrowotnym, utrata statusu bezrobotnego pozbawia również prawa do ubezpieczenia zdrowotnego. Oznacza to, że nie można wtedy korzystać ze świadczeń zdrowotnych refundowanych ze środków NFZ. W takiej sytuacji wykonawca powinien zostać objęty ubezpieczeniem małżonka lub przystąpić do ubezpieczenia zdrowotnego dobrowolnie.
Podsumowując, aby nie stracić statusu bezrobotnego, nie można podejmować jakiegokolwiek zatrudnienia, ponieważ jako „inna praca zarobkowa” uznawane jest także wykonywanie pracy na podstawie umowy cywilnoprawnej, w tym umowy o dzieło. Jednak wyrok z 2021 roku sprawił, że podpisanie jednorazowej umowy o dzieło na niską kwotę nie powinno wpłynąć na posiadanie statusu osoby bezrobotnej.
Odpowiadając na Pana pytanie uprzejmie informuję, że zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 645 z późn. zm.), aby być uznanym za osobę bezrobotną nie można być zatrudnionym ani wykonywać żadnej pracy zarobkowej. Wobec powyższego skoro osoba zarejestrowana jako bezrobotna wykonała jakąkolwiek pracę odpłatnie (bez względu na to, czy była to umowa zlecenia, czy o dzieło, czy umowa o pracę) musi zgłosić ten fakt do urzędu pracy w ciągu pięciu dni od podjęcia pracy. Na czas zatrudnienia zostanie wyrejestrowana z ewidencji.
Przykład sytuacji z zasiłkiem dla bezrobotnych:
Od 1 października 2006 r. do 30 czerwca 2008 r. pracowałam, a od lipca pobierałam zasiłek dla bezrobotnych. Jednak we wrześniu udało mi się „załapać” na umowę zlecenie. Automatycznie musiałam wyrejestrować się z urzędu pracy, a urzędniczka powiedziała, że z tytułu podjęcia pracy przysługuje mi dodatek aktywizacyjny. Niestety, powody osobiste sprawiły, że chcę zrezygnować z tej umowy zlecenia. Dlatego chciałabym zapytać, czy po ponownym zarejestrowaniu się w urzędzie pracy będę otrzymywać zasiłek dla bezrobotnych (pobrałam go tylko dwa razy)?
Wynika to z art. 73 ust. 5 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (j.t. Dz. U. z 2008 r. Nr 69, poz. 415), zgodnie z którym: „Bezrobotny, który utracił status bezrobotnego na okres krótszy niż 365 dni z powodu podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej, pozarolniczej działalności lub uzyskiwania przychodu w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę miesięcznie i zarejestrował się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny w okresie 14 dni od dnia ustania zatrudnienia, zaprzestania wykonywania innej pracy zarobkowej, prowadzenia pozarolniczej działalności, pobierania zasiłku chorobowego po ustaniu zatrudnienia lub osiągania przychodu przekraczającego połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę miesięcznie, posiada prawo do zasiłku na czas skrócony o okres pobierania zasiłku przed utratą statusu bezrobotnego” oraz o okres zatrudnienia w ramach prac interwencyjnych, robót publicznych oraz o okres odbywania stażu lub przygotowania zawodowego w miejscu pracy przypadających na okres, w którym przysługiwałby zasiłek oraz o okresy nieprzysługiwania zasiłku, o których mowa w art. 75 ust. 1.
Zgodnie ze wspomnianym art. 75 ust. 1 omawianej ustawy, w przypadku rozwiązania stosunku pracy z winy pracownika, zasiłek dla bezrobotnych nie przysługuje przez okres 90 dni. Jeżeli jednak umowa zlecenia zobowiązywała Panią „do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca - do zatrudniania” Pani „za wynagrodzeniem”, to - bez względu na nazwę zawartej przez Panią umowy - jest to zatrudnienie na podstawie stosunku pracy. Wynika to bezpośrednio z art. 22 § 1 K.p. Natomiast zgodnie z art. 22 § 12 K.p. „Nie każde świadczenie pracy wykonywanej w ramach stosunku prawnego, który nie jest stosunkiem pracy, jest traktowane jako praca zarobkowa w rozumieniu ustawy”. Warto więc zapytać w urzędzie pracy, jak potraktują Pani umowę zlecenie.
Krótkoterminowa umowa zlecenie a zasiłek
Marek stracił pracę w maju i zarejestrował się jako bezrobotny, otrzymując zasiłek. W sierpniu dostał ofertę krótkiej umowy zlecenia na dwa miesiące. Po zakończeniu zlecenia chciał ponownie ubiegać się o zasiłek.
Zlecenie na niską kwotę a status bezrobotnego
Ania, po utracie etatu, zarejestrowała się jako bezrobotna. W międzyczasie podpisała umowę zlecenie na jednorazowe zlecenie za 500 zł.
Rezygnacja ze zlecenia a utrata zasiłku
Katarzyna, pobierając zasiłek, podjęła się umowy zlecenia, ale po kilku tygodniach zrezygnowała. Przy ponownej rejestracji w urzędzie pracy okazało się, że urząd uznał jej zlecenie za faktyczny stosunek pracy.
Podjęcie umowy zlecenia przez osobę pobierającą zasiłek dla bezrobotnych wiąże się z koniecznością wyrejestrowania z urzędu pracy. Jeśli jednak po zakończeniu zlecenia ponownie zarejestruje się w ciągu 14 dni, może mieć prawo do wznowienia wypłaty zasiłku, choć na skrócony okres. Kluczowe jest to, czy przychód ze zlecenia przekracza połowę minimalnego wynagrodzenia - jeśli nie, można pozostać w rejestrze bezrobotnych. Ważne jest również, jak urząd pracy zakwalifikuje umowę, ponieważ jeśli uzna ją za faktyczny stosunek pracy, rezygnacja z niej może skutkować utratą prawa do zasiłku.
Podsumowując: płatnik ma obowiązek wyrejestrować ubezpieczonego zleceniobiorcę z ZUS z dniem następującym po końcu terminu, na jaki umowa została zawarta, niezależnie od faktycznego terminu jej wykonania. Rozwiązanie umowy i wyrejestrowanie zleceniobiorcy może nastąpić wcześniej, jeśli taki zapis znajdzie się w zawartej umowie lub zostanie ona skutecznie wypowiedziana przez jedną ze stron.
tags: #czy #trzeba #sie #wyrejestrowac #z #urzedu