Urlop wychowawczy to istotny przywilej, który przysługuje pracownikowi na podstawie kodeksu pracy. Jest to forma urlopu bezpłatnego, udzielanego w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem do ukończenia przez nie 6. roku życia. Jeśli dziecko jest niepełnosprawne, okres urlopu może zostać wydłużony aż do ukończenia przez nie 18. roku życia.
Urlop wychowawczy przysługuje każdemu pracownikowi, który posiada co najmniej 6-miesięczny staż pracy i jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę. A zatem jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę.
Do stażu pracy wymaganego przy uzyskaniu urlopu wychowawczego należy zaliczyć okres zatrudnienia w ramach stosunku pracy. Do okresu zatrudnienia nie może zostać zaliczony okres pracy na podstawie umowy zlecenia, gdyż nie stanowi on zatrudnienia w ramach stosunku pracy.
Przykładem jest sytuacja Anny K., zatrudnionej w Firmie ABCD Sp. z o.o. na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony od dnia 1 stycznia 2021 r. W dniu 1 września 2021 r. urodziła córkę. Od 1 maja 2021 r. Anna K. przebywa na urlopie wychowawczym. Wcześniej, od dnia 1 stycznia 2020 r. do 30 czerwca 2020 r. pracowała w tej samej firmie na podstawie umowy zlecenia. Zaś od 1 stycznia 2019 r. do dnia 31 maja 2019 r. na podstawie umowy o pracę w firmie XYZ Sp. Do stażu pracy wymaganego przy uzyskaniu urlopu wychowawczego należy zaliczyć okres zatrudnienia w firmie ABCD Sp. z o.o. w wymiarze 4 miesięcy oraz okres zatrudnienia w firmie XYZ Sp. z o.o., który wynosił 5 miesięcy. Łącznie okres zatrudnienia wynosi 9 miesięcy. Co za tym idzie, Anna K. miała prawo do urlopu wychowawczego.
Jak ubiegać się o urlop wychowawczy?
Aby skorzystać z urlopu wychowawczego, pracownik musi złożyć pisemny wniosek do pracodawcy co najmniej 21 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu. Wniosek należy złożyć na piśmie pracodawcy w terminie nie krótszym niż 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu. W razie złożenia wniosku w terminie późniejszym pracodawca udziela urlopu nie później niż z dniem upływu 21 dni od dnia złożenia przez pracownika wniosku o jego udzielenie. Wniosek o urlop wychowawczy może zostać złożony pracodawcy zarówno osobiście, jak i drogą pocztową.
Wniosek powinien zawierać m.in.: datę rozpoczęcia i zakończenia urlopu wychowawczego, okres urlopu wychowawczego, który dotychczas był wykorzystany na dane dziecko oraz określenie liczby części urlopu wychowawczego, z których dotychczas skorzystano na dane dziecko. W tym przypadku pracownik powinien dołączyć do wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego dokumenty potwierdzające wskazane wyżej okoliczności.
Przykładowy wzór wniosku:
Pracodawca XYZ Sp.
Na podstawie art. 186 kodeksu pracy wnoszę o udzielenie urlopu wychowawczego w celu sprawowania osobistej opieki nad moim dzieckiem ………………….. urodzonym dnia….w okresie od dnia …… do dnia …..tj. w wymiarze……. Do chwili obecnej korzystałam z urlopu wychowawczego w okresie od dnia 1 stycznia 2022 r.
Po złożeniu przez pracownika wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego pracodawca ma obowiązek udzielić go na okres wskazany we wniosku.
Wymiar i podział urlopu wychowawczego
Maksymalny wymiar urlopu wychowawczego wynosi 36 miesięcy, ale może być podzielony na maksymalnie pięć części. Urlop wychowawczy przysługuje w wymiarze 3 lat, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 6. roku życia. Możliwe jest korzystanie z urlopu jednocześnie przez oboje rodziców - wówczas łączny wymiar urlopu wynosi 36 miesięcy, z czego minimalny wymiar dla jednego z rodziców wynosi jeden miesiąc. Ważne jest również, że urlop wychowawczy nie może być jednocześnie wykorzystywany przez oboje rodziców - wyjątkiem jest jeden miesiąc, który przypada drugiemu rodzicowi.
Osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony może skorzystać z urlopu w pełnym wymiarze. Zaś zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas określony, jeżeli data rozwiązania umowy przypada w czasie urlopu, ma prawo do urlopu wychowawczego do dnia rozwiązania umowy o pracę. Chyba że pracodawca przedłuży umowę. W tym zakresie przepisy prawa pracy nie nakładają na pracodawcę żadnego obowiązku.
Praca podczas urlopu wychowawczego
Według przepisów pracownik w trakcie urlopu wychowawczego może podjąć pracę zarobkową, ale tylko taką, którą da się pogodzić z osobistym sprawowaniem opieki nad dzieckiem (art. 186[2] § 1 K.p.). Może on podjąć pracę na podstawie umowy u dotychczasowego lub innego pracodawcy, a także prowadzić działalność zarobkową u dotychczasowego lub innego przedsiębiorcy, pod warunkiem że nie koliduje to ze sprawowaniem opieki nad dzieckiem.
Pracownik korzystający z urlopu wychowawczego ma prawo podjąć pracę zarobkową - zarówno u dotychczasowego pracodawcy, jak i u innego pracodawcy albo inną działalność. Może również rozpocząć własną działalność gospodarczą lub podjąć naukę.
Przepisy prawa pracy nie określają maksymalnego wymiaru czasu pracy, jaki może podjąć pracownik w trakcie urlopu wychowawczego. W praktyce przyjmuje się, że okres ten nie powinien przekroczyć 20 godzin tygodniowo, co stanowi tzw. „pół etatu”.
Pracownik na urlopie wychowawczym może podjąć pracę zarobkową u dotychczasowego pracodawcy, ale konieczne jest uzyskanie zgody na zmianę warunków zatrudnienia. Co istotne, w momencie podjęcia pracy na urlopie wychowawczym u dotychczasowego pracodawcy, pracownik zyskuje dodatkową ochronę przed zwolnieniem. Warto zaznaczyć, że jeśli w umowie o pracę obowiązywała klauzula zakazu konkurencji, podjęcie nowego zatrudnienia może wymagać uzyskania zgody dotychczasowego pracodawcy.
Decyzja o korzystaniu z urlopu wychowawczego to istotna kwestia dla każdego pracownika. Choć niesie ona możliwość sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, jednocześnie wymaga rozważenia różnych aspektów związanych z zatrudnieniem. Praca na urlopie wychowawczym jest możliwa, ale nie może kolidować z obowiązkiem opieki nad dzieckiem.
Urlop macierzyński, rodzicielski, wychowawczy, ciąża - ochrona stosunku pracy
Prawa pracownika na urlopie wychowawczym
Podczas urlopu wychowawczego pracownik pozostaje w stosunku pracy, co oznacza, że zachowuje pewne prawa wynikające z przepisów prawa pracy. Pracodawca nie może go zwolnić, chyba że zachodzą szczególne okoliczności, takie jak likwidacja zakładu pracy. Rozwiązanie przez pracodawcę umowy w tym czasie jest dopuszczalne tylko w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy. A także gdy zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika.
Po zakończeniu okresu urlopu wychowawczego, pracownik powinien stawiać się do pracy zgodnie z wcześniejszymi warunkami zatrudnienia. Po zakończeniu urlopu wychowawczego pracodawca ma obowiązek dopuścić pracownika do pracy na dotychczas zajmowanym stanowisku. Jeżeli nie jest to możliwe, to na stanowisku równorzędnym z zajmowanym przed rozpoczęciem urlopu lub na innym stanowisku odpowiadającym jego kwalifikacjom zawodowym.
Przykład: Anna Kowalska, zatrudniona w szkole podstawowej, w dniu 5 listopada 2021 r. wróciła z urlopu wychowawczego. Przed urlopem wychowawczym pracowała jako bibliotekarka. Z uwagi na redukcję etatów, pracodawca dopuścił Annę Kowalską do pracy. Pracodawca postąpił niezgodnie z prawem.
Po powrocie z urlopu pracownik nie jest objęty ochroną przed zwolnieniem. Oznacza to, iż po dopuszczeniu go do pracy może zostać rozwiązana z nim umowa o pracę. To, na ile podana w treści wypowiedzenia umowy przyczyna jest rzeczywista i uzasadniona, może zbadać Sąd Pracy.
Warto pamiętać również o możliwości złożenia pracodawcy pisemnego wniosku o obniżenie wymiaru czasu pracy do wymiaru nie niższego niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy w okresie, w którym mógłby korzystać z takiego urlopu. Pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek pracownika.
Można również zrezygnować z urlopu wychowawczego. Przykładowy wniosek:
Pracodawca XYZ Sp.
Na podstawie art. 186[3] pkt 2 kodeksu pracy rezygnuję z udzielonego mi w dniu 01 maja 2021 r. urlopu wychowawczego. Proszę o dopuszczenie mnie z dniem 30 sierpnia 2022 r.
Przez cały okres urlopu wychowawczego pracownik podlega ubezpieczeniu społecznemu, które jest finansowane z budżetu Państwa. Zatem pracodawcę urlop nic nie kosztuje. Ponadto, okres urlopu wychowawczego w dniu jego zakończenia wlicza się do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Stanowi on w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym okres składkowy.
Osobom przebywającym na urlopie, które korzystają już z zasiłku rodzinnego, przysługuje wypłacany w ramach systemu świadczeń rodzinnych dodatek z tytułu przebywania na urlopie wychowawczym. Wynosi on 400 zł miesięcznie. Należy podkreślić, że dodatek ten nie stanowi samoistnego świadczenia, a zatem można go otrzymać tylko razem z zasiłkiem rodzinnym. Przy ustalaniu prawa do dodatku brane są pod uwagę dochody wszystkich członków rodziny uzyskane w roku poprzedzającym okres zasiłkowy.
tags: #sprawowanie #osobistej #opieki #nad #dzieckiem #a